Trung học cơ sở Thanh Thuỳ

http://thcsthanhthuy.xatamhung.edu.vn

20 CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG HSG HÓA HỌC LỚP 9

HÓA HỌC

HÓA HỌC

20 CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG
HỌC SINH GIỎI MÔN HÓA LỚP 9

MỤC LỤC
Số chuyên đề    Nội dung chuyên đề    Trang
PHẦN I: CÁC CHẤT VÔ CƠ
Chuyên  đề 1    Dãy hoạt động hóa học của kim loại    2
Chuyên đề  2    Độ tan, nồng độ dung dịch    16
Chuyên đề  3    Pha trộn dung dịch    19
Chuyên đề  4    Xác định CTHH    28
Chuyên đề  5    Bài toán về oxit và hỗn hợp oxit    32
Chuyên đề  6    Axit tác dụng với kim loại    39
Chuyên đề  7     Axit tác dụng với bazơ    43
Chuyên đề  8    Axit tác dụng với muối    47
Chuyên đề  9    Dung dịch bazơ tác dụng với muối    53
Chuyên đề 10    Hai muối tác dụng với nhau    55
Chuyên đề 11    Bài toán hỗn hợp kim loại    58
Chuyên đề 12    Bài toán hỗn hợp muối    74
Chuyên đề 13    Bài tập tỏng hợp và tính theo PTHH    86
Chuyên đề  14    Nhận biết – Phân biệt các chất    100
Chuyên đề  15    Tách – Tinh chế các chất    103
Chuyên đề  16    Viết PTHH điều chế các chất vô cơ và thực hiện sơ đồ chuyển hóa    104
PHẦN II: CÁC CHẤT HỮU CƠ
Chuyên đề  17    Viết đồng phân CTCT, Viết PTHH theo chuỗi phản ứng – Điều chế, nhận biết – Phân biệt – Tách các chất hữu cơ.    113
Chuyên đề  18    Toán Hidrocacbon    117
Chuyên đề  19    Tính chất – Điều chế Ancol    131
Chuyên đề  20    Tính chất, điều chế Axit và Este    137


CHUYÊN ĐỀ 1: DÃY HOẠT ĐỘNG HOÁ HỌC CỦA KIM LOẠI.
Ý nghĩa:
K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt
+ O2: nhiệt độ thường        Ở nhiệt độ cao            Khó phản ứng
             
K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

   Tác dụng với nước             Không tác dụng với nước ở nhiệt độ thường

K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt
    Tác dụng với các axit thông thường giải phóng Hidro    Không tác dụng.

K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

                Kim loại đứng trước đẩy kim loại đứng sau ra khỏi muối
K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

H2, CO không khử được oxit        khử được oxit các kim loại này ở nhiệt độ cao
Chú ý:
Các kim loại đứng trước Mg phản ứng với nước ở nhiệt độ thường tạo thành dd Kiềm và giải phóng khí Hidro.
Trừ Au và Pt, các kim loại khác đều có thể tác dụng với HNO3 và H2SO4 đặc nhưng không giải phóng Hidro.
1. PHƯƠNG PHÁP ĐẠI SỐ
Trong các phương pháp giải các bài toán Hoá học phương pháp đại số cũng thường được sử dụng. Phương pháp này có ưu điểm tiết kiệm được thời gian, khi giải các bài toán tổng hợp, tương đối khó giải bằng các phương pháp khác. Phương pháp đại số được dùng để giải các bài toán Hoá học sau:
a. Giải bài toán lập CTHH bằng phương pháp đại số.
Thí dụ: Đốt cháy một hỗn hợp 300ml hiđrocacbon và amoniac trong oxi có dư. Sau khi cháy hoàn toàn, thể tích khí thu được là 1250ml. Sau khi làm ngưng tụ hơi nước, thể tích giảm còn 550ml. Sau khi cho tác dụng với dung dịch kiềm còn 250ml trong đó có 100ml nitơ. Thể tích của tất cả các khí đo trong điều kiện như nhau. Lập công thức của hiđrocacbon
Bài giải
Khi đốt cháy hỗn hợp hiđrocacbon và amoniac trong oxi phản ứng xảy ra theo phương trình sau:
4NH3 + 3O2 -> 2N2 + 6H2O             (1)
CxHy + (x +  O2 -> xCO2 +  H2O     (2)
Theo dữ kiện bài toán, sau khi đốt cháy amoniac thì tạo thành 100ml nitơ. Theo PTHH (1) sau khi đốt cháy hoàn toàn amoniac ta thu được thể tích nitơ nhỏ hơn 2 lần thể tích amoniac trong hỗn hợp ban đầu, vậy thể tích amonac khi chưa có phản ứng là 100. 2 = 200ml. Do đó thể tích hiđro cácbon khi chưa có phản ứng là 300 - 200 = 100ml. Sau khi đốt cháy hỗn hợp tạo thành (550 - 250) = 300ml, cacbonnic và (1250 - 550 - 300) = 400ml hơi nước.
Từ đó ta có sơ đồ phản ứng:
CxHy + (x +  ) O2 -> xCO2 +  H2O
100ml                300ml   400ml
Theo định luật Avogađro, có thể thay thế tỉ lệ thể tích các chất khí tham gia và tạo thành trong phản ứng bằng tỉ lệ số phân tử hay số mol của chúng.
CxHy + 5O2 -> 3CO2 + 4 H2O
=> x = 3; y = 8
Vậy CTHH của hydrocacbon là C3H8 
b. Giải bài toán tìm thành phần của hỗn hợp bằng phương pháp đại số.
Thí dụ: Hoà tan trong nước 0,325g một hỗn hợp gồm 2 muối Natriclorua và Kaliclorua. Thêm vào dung dịch này một dung dịch bạc Nitrat lấy dư - Kết tủa bạc clorua thu được có khối lượng là 0,717g. Tính thành phần phần trăm của mỗi chất trong hỗn hợp.
Bài giải
Gọi MNaCl là x và mKCl là y ta có phương trình đại số:
x + y = 0,35 (1)
    PTHH:      NaCl + AgNO3 -> AgCl  + NaNO3
KCl + AgNO3 -> AgCl  + KNO3 
Dựa vào 2 PTHH ta tìm được khối lượng của AgCl trong mỗi phản ứng:
m’AgCl = x . = x .  = x . 2,444
mAgCl = y . = y .  = y . 1,919
=> mAgCl = 2,444x + 1,919y = 0,717         (2)
Từ (1) và (2) => hệ phương trình  
Giải hệ phương trình ta được: x = 0,178
 y = 0,147
=> % NaCl =  .100% = 54,76%
% KCl = 100% - % NaCl = 100% - 54,76% = 45,24%.
Vậy trong hỗn hợp: NaCl chiếm 54,76%, KCl chiếm 45,24%
2. PHƯƠNG PHÁP ÁP DỤNG ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN NGUYÊN TỐ VÀ KHỐI LƯỢNG.
a/ Nguyên tắc: 
    Trong phản ứng hoá học, các nguyên tố và khối lượng của chúng được bảo toàn.
Từ đó suy ra:
+ Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng bằng tổng khối lượng các chất tạo thành.
+ Tổng khối lượng các chất trước phản ứng bằng tổng khối lượng các chất sau phản ứng.
b/ Phạm vi áp dụng: 
     Trong các bài toán xảy ra nhiều phản ứng, lúc này đôi khi không cần thiết phải viết các phương trình phản ứng và chỉ cần lập sơ đồ phản ứng để thấy mối quan hệ tỉ lệ mol giữa các chất cần xác định và những chất mà đề cho.

Bài 1. Cho một luồng khí clo dư tác dụng với 9,2g kim loại sinh ra 23,4g muối kim loại hoá trị I. Hãy xác định kim loại hoá trị I và muối kim loại đó.
Hướng dẫn giải:
Đặt M là KHHH của kim loại hoá trị I.
PTHH:    2M    +    Cl2       2MCl
                2M(g)                       (2M + 71)g
                9,2g                              23,4g
Ta có:  23,4 x 2M   =  9,2(2M + 71)
Suy ra: M = 23.
Kim loại có khối lượng nguyên tử bằng 23 là Na.
Vậy muối thu được là: NaCl
Bài 2: Hoà tan hoàn toàn 3,22g hỗn hợp X gồm Fe, Mg và Zn bằng một lượng vừa đủ dung dịch H2SO4 loãng, thu được 1,344 lit hiđro (ở đktc) và dung dịch chứa m gam muối. Tính m?
Hướng dẫn giải:
PTHH chung:    M   +   H2SO4      MSO4   +    H2 

nH SO  = nH =   = 0,06 mol
áp dụng định luật BTKL ta có:
mMuối = mX + m H SO - m H = 3,22 + 98 * 0,06 - 2 * 0,06 = 8,98g

Bài 3: Có 2 lá sắt khối lượng bằng nhau và bằng 11,2g. Một lá cho tác dụng hết với khí clo, một lá ngâm trong dung dịch HCl dư. Tính khối lượng sắt clorua thu được.
Hướng dẫn giải:
PTHH:
2Fe   +    3Cl2      2FeCl3         (1)
Fe   +   2HCl      FeCl2  +    H2   (2)
Theo phương trình (1,2) ta có:

nFeCl  =  nFe =   = 0,2mol                   nFeCl  =  nFe =   = 0,2mol
     Số mol muối thu được ở hai phản ứng trên bằng nhau nhưng khối lượng mol phân tử của FeCl3 lớn hơn nên khối lượng lớn hơn.
mFeCl = 127 * 0,2 = 25,4g                  mFeCl = 162,5 * 0,2 = 32,5g   
Bài 4: Hoà tan hỗn hợp 2 muối Cacbonnat kim loại hoá trị 2 và 3 bằng dung dịch HCl dư thu được dung dịch A và 0,672 lít khí (đktc).
Hỏi cô cạn dung dịch A thu được bao nhiêu gam muối khác nhau?
Bài giải:
Bài 1: Gọi 2 kim loại hoá trị II và III lần lượt là X và Y ta có phương trình phản ứng:
XCO3 + 2HCl -> XCl2 + CO2 + H2O         (1)
Y2(CO3)3 + 6HCl -> 2YCl3¬ + 3CO2 + 3H2O (2).
Số mol CO2 thoát ra (đktc) ở phương trình 1 và 2 là:
 
Theo phương trình phản ứng 1 và 2 ta thấy số mol CO2 bằng số mol H2O.
 
và      
Như vậy khối lượng HCl đã phản ứng là:
mHCl = 0,06 . 36,5 = 2,19 gam
Gọi x là khối lượng muối khan ( )
Theo định luật bảo toàn khối lượng ta có:
10 + 2,19 = x + 44 . 0,03 + 18. 0,03
      => x = 10,33 gam
Bài toán 2: Cho 7,8 gam hỗn hợp kim  loại Al và Mg tác dụng với HCl thu được 8,96 lít H2 (ở đktc). Hỏi khi cô cạn dung dịch thu được bao nhiêu gam muối khan.
Bài giải:  Ta có phương trình phản ứng như sau:
Mg + 2HCl -> MgCl2 + H2
2Al + 6HCl -> 2AlCl3 + 3H2
Số mol H2 thu được là:
 
Theo (1, 2) ta thấy số mol HCL gấp 2 lần số mol H2
Nên: Số mol  tham gia phản ứng là:
n HCl  = 2 . 0,4 = 0,8 mol
Số mol (số mol nguyên tử) tạo ra muối cũng chính bằng số mol HCl bằng 0,8 mol. Vậy khối lượng Clo tham gia phản ứng:
mCl = 35,5 . 0,8 = 28,4 gam
Vậy khối lượng muối khan thu được là: 
7,8 + 28,4 = 36,2 gam
3. PHƯƠNG PHÁP TĂNG, GIẢM KHỐI LƯỢNG.
a/ Nguyên tắc: 
     So sánh khối lượng của chất cần xác định với chất mà giả thiết cho biết lượng của nó, để từ khối lượng tăng hay giảm này, kết hợp với quan hệ tỉ lệ mol giữa 2 chất này mà giải quyết yêu cầu đặt ra.
b/ Phạm vị sử dụng: 
    Đối với các bài toán phản ứng xảy ra thuộc phản ứng phân huỷ, phản ứng giữa kim loại mạnh, không tan trong nước đẩy kim loại yếu ra khỏi dung sịch muối phản ứng, ...Đặc biệt khi chưa biết rõ phản ứng xảy ra là hoàn toàn hay không thì việc sử dụng phương pháp này càng đơn giản hoá các bài toán hơn.
Bài 1: Nhúng một thanh sắt và một thanh kẽm vào cùng một cốc chứa 500 ml dung dịch CuSO4. Sau một thời gian lấy hai thanh kim loại ra khỏi cốc thì mỗi thanh có thêm Cu bám vào, khối lượng dung dịch trong cốc bị giảm mất 0,22g. Trong dung dịch sau phản ứng, nồng độ mol của ZnSO4 gấp 2,5 lần nồng độ mol của FeSO4. Thêm dung dịch NaOH dư vào cốc, lọc lấy kết tủa rồi nung ngoài không khí đến khối lượng không đổi , thu được 14,5g chất rắn. Số gam Cu bám trên mỗi thanh kim loại và nồng độ mol của dung dịch CuSO4¬ ban đầu là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải:
PTHH
Fe   +   CuSO4    FeSO4   +    Cu      ( 1 )
Zn   +   CuSO4    ZnSO4   +    Cu      ( 2 )
Gọi a là số mol của FeSO4 
Vì thể tích dung dịch xem như không thay đổi. Do đó tỉ lệ về nồng độ mol của các chất trong dung dịch cũng chính là tỉ lệ về số mol.
Theo bài ra: CM ZnSO   = 2,5 CM FeSO Nên ta có: nZnSO = 2,5 nFeSO 
Khối lượng thanh sắt tăng: (64 - 56)a = 8a (g)
Khối lượng thanh kẽm giảm: (65 - 64)2,5a = 2,5a (g)
Khối lượng của hai thanh kim loại tăng: 8a - 2,5a = 5,5a (g)
Mà thực tế bài cho là: 0,22g
Ta có: 5,5a = 0,22   a = 0,04 (mol)
Vậy khối lượng Cu bám trên thanh sắt là: 64 * 0,04 = 2,56 (g)
và khối lượng Cu bám trên thanh kẽm là: 64 * 2,5 * 0,04 = 6,4 (g)
Dung dịch sau phản ứng 1 và 2 có: FeSO4, ZnSO4¬ và CuSO4 (nếu có)
Ta có sơ đồ phản ứng:
FeSO4        Fe(OH)2    Fe2O3
  a                       a                            (mol)
mFe O   =  160 x 0,04 x   = 3,2 (g)
                   NaOH dư                                     t 
CuSO4        Cu(OH)2   CuO
    b                        b                   b        (mol)
mCuO  = 80b = 14,5 - 3,2 = 11,3 (g)   b = 0,14125 (mol)
Vậy   nCuSO  ban đầu = a  +  2,5a  +  b   = 0,28125 (mol)
    CM CuSO   =    = 0,5625 M
Bài 2: Nhúng một thanh sắt nặng 8 gam vào 500 ml dung dịch CuSO4 2M. Sau một thời gian lấy lá sắt ra cân lại thấy nặng 8,8 gam. Xem thể tích dung dịch không thay đổi thì nồng độ mol/lit của CuSO4 trong dung dịch sau phản ứng là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải:
Số mol CuSO4 ban đầu là: 0,5 x 2 = 1 (mol)
PTHH
Fe   +   CuSO4    FeSO4   +    Cu      ( 1 )
1 mol                                             1 mol
56g                                                64g   làm thanh sắt tăng thêm 64 - 56 = 8 gam
               Mà theo bài cho, ta thấy khối lượng thanh sắt tăng là: 8,8 - 8 = 0,8 gam
Vậy có   = 0,1 mol Fe tham gia phản ứng, thì cũng có 0,1 mol CuSO4 tham gia phản ứng.
  Số mol CuSO4 còn dư : 1 - 0,1 = 0,9 mol
Ta có  CM CuSO  =   = 1,8 M
Bài 3: Dẫn V lit CO2 (đktc) vào dung dịch chứa 3,7 gam Ca(OH)2. Sau phản ứng thu được 4 gam kết tủa. Tính V?
Hướng dẫn giải:
Theo bài ra ta có:
Số mol của Ca(OH)2 =   = 0,05 mol
Số mol của CaCO3 =   = 0,04 mol
PTHH
CO2  +    Ca(OH)2    CaCO3    +    H2O
Nếu CO2 không dư:
Ta có số mol CO2  =  số mol CaCO3  = 0,04 mol
Vậy V(đktc) = 0,04 * 22,4 = 0,896 lít
Nếu CO2 dư:
 CO2  +    Ca(OH)2    CaCO3    +    H2O
0,05   0,05 mol   0,05
 CO2   +   CaCO3  +   H2O      Ca(HCO3)2
0,01 (0,05 - 0,04) mol
Vậy tổng số mol CO2 đã tham gia phản ứng là:  0,05 + 0,01 = 0,06 mol
  V(đktc) = 22,4 * 0,06 = 1,344 lít
Bài 4: Hoà tan 20gam hỗn hợp hai muối cacbonat kim loại hoá trị 1 và 2 bằng dung dịch HCl dư thu được dung dịch X và 4,48 lít khí (ở đktc) tính khối lượng muối khan thu được ở dung dịch X.
Bài giải: Gọi kim loại hoá trị 1 và 2 lần lượt là A và B ta có phương trình phản ứng sau:
A2CO3 + 2HCl -> 2ACl + CO2 + H2O     (1)
BCO3 + 2HCl -> BCl2 + CO2 + H2O     (2)
Số mol khí CO2 (ở đktc) thu được ở 1 và 2 là:
 
Theo (1) và (2) ta nhận thấy cứ 1 mol CO2 bay ra tức là có 1 mol muối cacbonnat chuyển thành muối Clorua và khối lượng tăng thêm 11 gam (gốc CO3 là 60g chuyển thành gốc Cl2 có khối lượng 71 gam).
Vậy có 0,2 mol khí bay ra thì khối lượng muối tăng là:
0,2 . 11 = 2,2 gam
Vậy tổng khối lượng muối Clorua khan thu được là:
M(Muối khan) = 20 + 2,2 = 22,2 (gam)
Bài 5: Hoà tan 10gam hỗn hợp 2 muối Cacbonnat kim loại hoá trị 2 và 3 bằng dung dịch HCl dư thu được dung dịch A và 0,672 lít khí (đktc).
Hỏi cô cạn dung dịch A thu được bao nhiêu gam muối khác nhau?
Bài giải
Một bài toán hoá học thường là phải có phản ứng hoá học xảy ra mà có phản ứng hoá học thì phải viết phương trình hoá học là điều không thể thiếu.
Vậy ta gọi hai kim loại có hoá trị 2 và 3 lần lượt là X và Y, ta có phản ứng:
XCO3 + 2HCl -> XCl2 + CO2 + H2O         (1)
Y2(CO3)3 + 6HCl -> 2YCl3¬ + 3CO2 + 3H2O (2).
Số mol chất khí tạo ra ở chương trình (1) và (2) là:
  = 0,03 mol
Theo phản ứng (1, 2) ta thấy cứ 1 mol CO2 bay ra tức là có 1 mol muối Cacbonnat chuyển thành muối clorua và khối lượng tăng 71 - 60 = 11 (gam) (   ).
Số mol khí CO2 bay ra là 0,03 mol do đó khối lượng muối khan tăng lên: 
11 . 0,03 = 0,33 (gam).
Vậy khối lượng muối khan thu được sau khi cô cạn dung dịch.
m (muối khan) = 10 + 0,33 = 10,33 (gam).

Bài 6: Hoà tan 20gam hỗn hợp hai muối cacbonat kim loại hoá trị 1 và 2 bằng dung dịch HCl dư thu được dung dịch X và 4,48 lít khí (ở đktc) tính khối lượng muối khan thu được ở dung dịch X.
Bài giải: Gọi kim loại hoá trị 1 và 2 lần lượt là A và B ta có phương trình phản ứng sau:
A2CO3 + 2HCl -> 2ACl + CO2 + H2O     (1)
BCO3 + 2HCl -> BCl2 + CO2 + H2O     (2)
Số mol khí CO2 (ở đktc) thu được ở 1 và 2 là:
 
Theo (1) và (2) ta nhận thấy cứ 1 mol CO2 bay ra tức là có 1 mol muối cacbonnat chuyển thành muối Clorua và khối lượng tăng thêm 11 gam (gốc CO3 là 60g chuyển thành gốc Cl2 có khối lượng 71 gam).
Vậy có 0,2 mol khí bay ra thì khối lượng muối tăng là:
0,2 . 11 = 2,2 gam
Vậy tổng khối lượng muối Clorua khan thu được là:
M(Muối khan) = 20 + 2,2 = 22,2 (gam)
Bài 6: Nhúng một thanh kim loại M hoá trị II vào 0,5 lit dd CuSO4 0,2M. Sau một thời gian phản ứng, khối lượng thanh M tăng lên 0,40g trong khi nồng độ CuSO4 còn lại là 0,1M.
a/ Xác định kim loại M.
b/ Lấy m(g) kim loại M cho vào 1 lit dd chứa AgNO3 và Cu(NO3)2 , nồng độ mỗi muối là 0,1M. Sau phản ứng ta thu được chất rắn A khối lượng 15,28g và dd B. Tính m(g)?
Hướng dẫn giải: 
a/ theo bài ra ta có PTHH .
M       +      CuSO4              MSO4          +        Cu         (1)
Số mol CuSO4 tham gia phản ứng (1) là: 0,5 ( 0,2 – 0,1 ) = 0,05 mol
Độ tăng khối lượng của M là:
mtăng = mkl gp  -  mkl tan = 0,05 (64 – M) = 0,40 
giải ra: M = 56 , vậy M là Fe
b/ ta chỉ biết số mol của AgNO3 và số mol của Cu(NO3)2. Nhưng không biết số mol của Fe 
 (chất khử      Fe                  Cu                 Ag (chất oxh mạnh)                                                                                   
                                          0,1                   0,1           ( mol )
Ag Có Tính oxi hoá mạnh hơn Cu  nên muối AgNO3 tham gia phản ứng với Fe trước.
PTHH: 
             Fe      +      2AgNO3           Fe(NO3)2      +        2Ag       (1)
             Fe       +      Cu(NO3)2            Fe(NO3)2      +        Cu         (2)
Ta có 2 mốc để so sánh:
- Nếu vừa xong phản ứng (1): Ag kết tủa hết, Fe tan hết, Cu(NO3)2 chưa phản ứng.
 Chất rắn A là Ag thì ta có: mA = 0,1 x 108 = 10,8 g
- Nếu vừa xong cả phản ứng (1) và (2) thì khi đó chất rắn A gồm: 0,1 mol Ag và 0,1 mol Cu 
mA  = 0,1 ( 108 + 64 ) = 17,2 g
theo đề cho mA = 15,28 g ta có:   10,8 < 15,28 < 17,2 
vậy AgNO3 phản ứng hết, Cu(NO3)2 phản ứng một phần và Fe tan hết.
mCu tạo ra = mA – mAg = 15,28 – 10,80 = 4,48 g. Vậy số mol của Cu = 0,07 mol.
Tổng số mol Fe tham gia cả 2 phản ứng là: 0,05 ( ở pư  1 )  +  0,07 ( ở pư  2 ) = 0,12 mol
Khối lượng Fe ban đầu là: 6,72g
4. PHƯƠNG PHÁP LÀM GIẢM ẨN SỐ.
Bài toán 1: (Xét lại bài toán đã nêu ở phương pháp thứ nhất)
Hoà tan hỗn hợp 20 gam hai muối cacbonnat kim loại hoá trị I và II bằng dung dịch HCl dư thu được dung dịch M và 4,48 lít CO2 (ở đktc) tính khối lượng muốn tạo thành trong dung dịch M.
Bài giải
Gọi A và B lần lượt là kim loại hoá trị I và II. Ta có phương trình phản ứng sau:
A2CO3 + 2HCl  -> 2ACl + H¬2O + CO2     (1)
BCO3 + 2HCl -> BCl2 + H2O + CO2     (2)
Số mol khí thu được ở phản ứng (1) và (2) là:
 
Gọi a và b lần lượt là số mol của A2CO3 và BCO3 ta được phương trình đại số sau:
(2A + 60)a + (B + 60)b = 20 (3)
Theo phương trình phản ứng (1) số mol ACl thu được 2a (mol)
Theo phương trình phản ứng (2) số mol BCl2 thu được là b (mol)
Nếu gọi số muối khan thu được là x ta có phương trình:
(A + 35.5) 2a + (B + 71)b = x     (4)
Cũng theo phản ứng (1, 2) ta có:
a + b =          (5)
Từ phương trình (3, 4) (Lấy phương trình (4) trừ (5)) ta được: 
11 (a + b) = x - 20 (6)
Thay a + b từ (5) vào (6) ta được:
11 . 0,2 = x - 20
=> x = 22,2 gam
Bài toán 2: Hoà tan hoàn toàn 5 gam hỗn hợp 2 kim loại bằng dung dịch HCl thu được dung dịch A và khí B, cô cạn dung dịch A thu được 5,71 gam muối khan tính thể tích khí B ở đktc.
Bài giải: Gọi X, Y là các kim loại; m, n là hoá trị, x, y là số mol tương ứng, số nguyên tử khối là P, Q ta có:
2X + 2n HCl => 2XCln = nH2     (I)
2Y + 2m HCl -> 2YClm + mH2     (II).
Ta có: xP + y Q = 5 (1)
x(P + 35,5n) + y(Q + 35,5m) = 5,71 (2)
Lấy phương trình (2) trừ phương trình (1) ta có:
x(P + 35,5n) +  y(Q + 35,5m)- xP - yQ = 0,71
=> 35,5 (nx + my) = 0,71
Theo I và II:      
=> thể tích: V = nx + my =   (lít)
5. PHƯƠNG PHÁP DÙNG BÀI TOÁN 
CHẤT TƯƠNG ĐƯƠNG.
a/ Nguyên tắc: 
    Khi trong bài toán xảy ra nhiều phản ứng nhưng các phản ứng cùng loại và cùng hiệu suất thì ta thay hỗn hợp nhiều chất thành 1 chất tương đương. Lúc đó lượng (số mol, khối lượng hay thể tích) của chất tương đương bằng lượng của hỗn hợp.
b/ Phạm vi sử dụng: 
     Trong vô cơ, phương pháp này áp dụng khi hỗn hợp nhiều kim loại hoạt động hay nhiều oxit kim loại, hỗn hợp muối cacbonat, ... hoặc khi hỗn hợp kim loại phản ứng với nước.
Bài 1: Một hỗn hợp 2 kim loại kiềm A, B thuộc 2 chu kì kế tiếp nhau trong bảng hệ thống tuần hoàn có khối lượng là 8,5 gam. Hỗn hợp này tan hết trong nước dư cho ra 3,36 lit khí H2 (đktc). Tìm hai kim loại A, B và khối lượng của mỗi kim loại.
Hướng dẫn giải:
PTHH
2A   +   2H2O      2AOH    +   H2   (1)
2B   +   2H2O      2BOH    +   H2   (2)
Đặt a = nA , b = nB 
ta có: a  +  b = 2   = 0,3 (mol)    (I)
 trung bình:     =   = 28,33
Ta thấy 23 <  = 28,33 < 39
Giả sử MA < MB thì A là Na, B là K hoặc ngược lại.
mA + mB  = 23a + 39b = 8,5    (II)
Từ (I, II) ta tính được: a = 0,2 mol, b = 0,1 mol.
Vậy mNa = 0,2 * 23 = 4,6 g, mK = 0,1 * 39 = 3,9 g.
Bài 2: Hoà tan 115,3 g hỗn hợp gồm MgCO3 và RCO3 bằng 500ml dung dịch H2SO4 loãng ta thu được dung dịch A, chất rắn B và 4,48 lít CO2 (đktc). Cô cạn dung dịch A thì thu được 12g muối khan. Mặt khác đem nung chất rắn B tới khối lượng không đổi thì thu được 11,2 lít CO2 (đktc) và chất rắn B1. Tính nồng độ mol/lit của dung dịch H2SO4 loãng đã dùng, khối lượng của B, B1 và khối lượng nguyên  tử của R. Biết trong hỗn hợp đầu số mol của RCO3 gấp 2,5 lần số mol của MgCO3.
Hướng dẫn giải:
Thay hỗn hợp MgCO3 và RCO3 bằng chất tương đương  CO3
PTHH
 CO3   +   H2SO4      SO4  + CO2  + H2O   (1)
0,2                0,2                    0,2        0,2
Số mol CO2 thu được là: nCO  =   = 0,2 (mol)
Vậy nH SO   = nCO  = 0,2 (mol)
  CM H SO   =   = 0,4 M
Rắn B là  CO3 dư:
 CO3      O + CO2   (2)
0,5                   0,5       0,5
Theo phản ứng (1): từ 1 mol  CO3 tạo ra 1 mol  SO4 khối lượng tăng 36 gam.
Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng ta có:
115,3 = mB + mmuối tan - 7,2
Vậy mB = 110,5 g
Theo phản ứng (2): từ B chuyển thành B1, khối lượng giảm là:
mCO  = 0,5 * 44 = 22 g.
Vậy mB  = mB -  mCO  = 110,5 - 22 = 88,5 g
Tổng số mol  CO3 là: 0,2 + 0,5 = 0,7 mol
Ta có   + 60 =   164,71     = 104,71
Vì trong hỗn hợp đầu số mol của RCO3 gấp 2,5 lần số mol của MgCO3.
Nên 104,71 =     R = 137 
Vậy R là Ba.
Bài 3: Để hoà tan hoàn toàn 28,4 gam hỗn hợp 2 muối cacbonat của 2 kim loại thuộc phân nhóm chính nhóm II cần dùng 300ml dung dịch HCl aM và tạo ra 6,72 lit khí (đktc). Sau phản ứng, cô cạn dung dịch thu được m(g) muối khan. Tính giá trị a, m và xác định 2 kim loại trên.
Hướng dẫn giải:
nCO  =   = 0,3 (mol)
Thay hỗn hợp bằng  CO3
 CO3   +   2HCl      Cl2  +  CO2  + H2O   (1)
 0,3               0,6                0,3          0,3
Theo tỉ lệ phản ứng ta có:
nHCl = 2 nCO  = 2 * 0,3 = 0,6 mol
CM HCl =   = 2M
Số mol của  CO3 = nCO  =  0,3 (mol)
Nên    +   60 =   = 94,67
     =  34,67 
Gọi A, B là KHHH của 2 kim loại thuộc phân nhóm chính nhóm II, MA < MB 
ta có:       MA <   = 34,67 < MB để thoả mãn ta thấy 24 <   = 34,67 < 40. 
Vậy hai kim loại thuộc phân nhóm chính nhóm II đó là: Mg và Ca.
Khối lượng muối khan thu được sau khi cô cạn là: m = (34,67 + 71)* 0,3 = 31,7 gam.
6/ PHƯƠNG PHÁP BẢO TOÀN SỐ MOL NGUYÊN TỬ.
a/ Nguyên tắc áp dụng:
Trong mọi quá trình biến đổi hoá học: Số mol mỗi nguyên tố trong các chất được bảo toàn.
b/ Ví dụ: Cho 10,4g hỗn hợp bột Fe và Mg (có tỉ lệ số mol 1:2) hoà tan vừa hết trong 600ml dung dịch HNO3 x(M), thu được 3,36 lit hỗn hợp 2 khí N2O và NO. Biết hỗn hợp khí có tỉ khối d = 1,195. Xác định trị số x?
Hướng dẫn giải:
Theo bài ra ta có:
nFe : nMg = 1 : 2   (I) và  56nFe + 24nMg = 10,4   (II)
Giải phương trình ta được: nFe = 0,1 và nMg = 0,2
Sơ đồ phản ứng.
Fe,     Mg      +    HNO3 ------>  Fe(NO3)3 , Mg(NO3)2 + N2O, NO + H2O 
0,1 và 0,2                x                     0,1               0,2           a và  b        (mol)
Ta có:
a + b =   = 0,15   và     = 1,195 ---> a = 0,05 mol và b = 0,1 mol
Số mol HNO3 phản ứng bằng:
nHNO = nN = 3nFe(NO )  + 2nMg(NO ) + 2nN O + nNO 
                 = 3.0,1 + 2.0,2 + 2.0,05 + 0,1 = 0,9 mol
Nồng độ mol/lit của dung dịch HNO3:
x(M) =  .1000 = 1,5M
7/ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN KHẢ NĂNG.
a/ Nguyên tắc áp dụng:
      Khi giải các bài toán hoá học theo phương pháp đại số, nếu số phương trình toán học thiết lập được ít hơn số ẩn số chưa biết cần tìm thì phải biện luận ---> Bằng cách: Chọn 1 ẩn số làm chuẩn rồi tách các ẩn số còn lại. Nên đưa về phương trình toán học 2 ẩn, trong đó có 1 ẩn có giới hạn (tất nhiên nếu cả 2 ẩn có giới hạn thì càng tốt). Sau đó có thể thiết lập bảng biến thiên hay dự vào các điều kiện khác để chọn các giá trị hợp lí.
b/ Ví dụ:
Bài 1: Hoà tan 3,06g oxit MxOy bằng dung dich HNO3 dư sau đó cô cạn thì thu được 5,22g muối khan. Hãy xác định kim loại M biết nó chỉ có một hoá trị duy nhất.
Hướng dẫn giải:
PTHH:   MxOy  +   2yHNO3 -----> xM(NO3)2y/x +  yH2O 
Từ PTPƯ ta có tỉ lệ:
  =   ---> M = 68,5.2y/x
Trong đó: Đặt 2y/x = n là hoá trị của kim loại. Vậy M = 68,5.n  (*)
Cho n các giá trị 1, 2, 3, 4. Từ (*) ---> M = 137 và n =2 là phù hợp.
Do đó M là Ba, hoá trị II.
Bài 2: A, B là 2 chất khí ở điều kiện thường, A là hợp chất của nguyên tố X với oxi (trong đó oxi chiếm 50% khối lượng), còn B là hợp chất của nguyên tố Y với hiđrô (trong đó hiđro chiếm 25% khối lượng). Tỉ khối của A so với B bằng 4. Xác định công thức phân tử A, B. Biết trong 1 phân tử A chỉ có một nguyên tử X, 1 phân tử B chỉ có một nguyên tử Y.
Hướng dẫn giải:
Đặt CTPT A là XOn, MA = X + 16n  = 16n + 16n = 32n.
Đặt CTPT A là YOm, MB = Y + m = 3m + m = 4m.
d =   =   = 4 ---> m = 2n.
Điều kiện thoả mãn: 0 < n, m < 4, đều nguyên và m phải là số chẵn.
Vậy m chỉ có thể là 2 hay 4.
Nếu m = 2 thì Y = 6 (loại, không có nguyên tố nào thoả)
Nếu m = 4 thì Y = 12 (là cacbon) ---> B là CH4
và n = 2 thì X = 32 (là lưu huỳnh) ---> A là SO2

8/ PHƯƠNG PHÁP GIỚI HẠN MỘT ĐẠI LƯỢNG.
a/ Nguyên tắc áp dụng:  
    Dựa vào các đại lượng có giới hạn, chẳng hạn:
KLPTTB ( ), hoá trị trung bình, số nguyên tử trung bình, ....
Hiệu suất:   0(%) <  H  < 100(%)
Số mol chất tham gia:   0 < n(mol) < Số mol chất ban đầu,...
Để suy ra quan hệ với đại lượng cần tìm. Bằng cách:
Tìm sự thay đổi ở giá trị min và max của 1 đại lượng nào đó để dẫn đến giới hạn cần tìm.
Giả sử thành phần hỗn hợp (X,Y) chỉ chứa X hay Y để suy ra giá trị min và max của đại lượng cần tìm.
b/ Ví dụ:
Bài 1: Cho 6,2g hỗn hợp 2 kim loại kiềm thuộc 2 chu kỳ liên tiếp trong bảng tuần hoàn phản ứng với H2O dư, thu được 2,24 lit khí (đktc) và dung dịch A.
a/ Tính thành phần % về khối lượng từng kim loại trong hỗn hợp ban đầu.
Hướng dẫn:
a/ Đặt R là KHHH chung cho 2 kim loại kiềm đã cho
MR là khối lượng trung bình của 2 kim loại kiềm A và B, giả sử MA < MB 
---.> MA < MR < MB .
Viết PTHH xảy ra:
Theo phương trình phản ứng:
nR = 2nH = 0,2 mol. ----> MR = 6,2 : 0,2 = 31
Theo đề ra: 2 kim loại này thuộc 2 chu kì liên tiếp, nên 2 kim loại đó là:
A là Na(23) và B là K(39)
Bài 2: 
a/ Cho 13,8 gam (A) là muối cacbonat của kim loại kiềm vào 110ml dung dịch HCl 2M. Sau phản ứng thấy còn axit trong dung dịch thu được và thể tích khí thoát ra V1 vượt quá 2016ml. Viết phương trình phản ứng, tìm (A) và tính V1 (đktc).
b/ Hoà tan 13,8g (A) ở trên vào nước. Vừa khuấy vừa thêm từng giọt dung dịch HCl 1M cho tới đủ 180ml dung dịch axit, thu được V2 lit khí. Viết phương trình phản ứng xảy ra và tính V2 (đktc).
Hướng dẫn:
a/ M2CO3 + 2HCl ---> 2MCl + H2O + CO2 
Theo PTHH ta có:
Số mol M2CO3 = số mol CO2 > 2,016 : 22,4 = 0,09 mol
---> Khối lượng mol M2CO3 < 13,8 : 0,09 = 153,33   (I)
Mặt khác: Số mol M2CO3 phản ứng = 1/2 số mol HCl < 1/2. 0,11.2 = 0,11 mol
---> Khối lượng mol M2CO3 = 13,8 : 0,11 = 125,45   (II)
Từ (I, II) --> 125,45 < M2CO3 < 153,33 ---> 32,5 < M < 46,5 và M là kim loại kiềm 
---> M là Kali (K)
Vậy số mol CO2 = số mol K2CO3 = 13,8 : 138 = 0,1 mol ---> VCO  = 2,24 (lit)
b/ Giải tương tự: ---> V2 = 1,792 (lit)
Bài 3: Cho 28,1g quặng đôlômít gồm MgCO3; BaCO3 (%MgCO3 = a%) vào dung dịch HCl dư thu được V (lít) CO2 (ở đktc).
a/ Xác định V (lít).
Hướng dẫn: 
a/ Theo bài ra ta có PTHH:
    MgCO3    +    2HCl   MgCl2   +     H2O    +    CO2      (1)
     x(mol)                                                                    x(mol)
    BaCO3     +    2HCl   BaCl2     +     H2O    +    CO2      (2)
     y(mol)                                                                   y(mol)
    CO2      +      Ca(OH)2   CaCO3     +   H2O                 (3)
 0,2(mol)  0,2(mol)   0,2(mol)
     CO2     +     CaCO3   +  H2O   Ca(HCO3)2                   (4)
Giả sử hỗn hợp chỉ có MgCO3.Vậy mBaCO3 = 0 
Số mol: nMgCO3 =   = 0,3345 (mol)
Nếu hỗn hợp chỉ toàn là BaCO3 thì mMgCO3 = 0
Số mol: nBaCO3  =  =  0,143 (mol)
Theo PT (1) và (2) ta có số mol CO2 giải phóng là:
 0,143  (mol)   nCO2    0,3345 (mol)
Vậy thể tích khí CO2 thu được ở đktc là:   3,2 (lít)   VCO    7,49 (lít)
CHUYÊN ĐỀ 2: 
ĐỘ TAN - NỒNG ĐỘ DUNG DỊCH
Một số công thức tính cần nhớ:
Công thức liên hệ: C% =     Hoặc   S  =   
Công thức tính nồng độ mol/lit:      CM =   =   
* Mối liên hệ giữa nồng độ % và nồng độ mol/lit.
Công thức liên hệ:  C% =      Hoặc   CM =  
Trong đó:
mct là khối lượng chất tan (đơn vị: gam)
mdm là khối lượng dung môi (đơn vị: gam)
mdd là khối lượng dung dịch (đơn vị: gam)
V là thể tích dung dịch (đơn vị: lit hoặc mililit)
D là khối lượng riêng của dung dịch( đơn vị: gam/mililit)
M là khối lượng mol của chất( đơn vị: gam)
S là độ tan của 1 chất ở một nhiệt độ xác định( đơn vị: gam)
C% là nồng độ % của 1 chất trong dung dịch( đơn vị: %)
CM là nồng độ mol/lit của 1 chất trong dung dịch( đơn vị: mol/lit hay M)
Công thức tính độ tan:           S =   . 100
Công thức tính nồng độ %:        C%  =   . 100%
mdd = mdm + mct  Hoặc mdd = Vdd (ml) . D(g/ml)
* Mối liên hệ giữa độ tan của một chất và nồng độ phần trăm dung dịch bão hoà của chất đó ở một nhiệt độ xác định.
Cứ 100g dm hoà tan được Sg chất tan để tạo thành (100+S)g dung dịch bão hoà.
Vậy:  x(g)              //         y(g)           //                      100g            //                               
DẠNG 1: TOÁN ĐỘ TAN
    Phân dạng 1: Bài toán liên quan giữa độ tan của một chất và nồng độ phần trăm dung dịch bão hoà của chất đó.
Bài 1: ở 400C, độ tan của K2SO4 là 15. Hãy tính nồng độ phần trăm của dung dịch K2SO4 bão hoà ở nhiệt độ này?
Đáp số: C% = 13,04%
Bài 2: Tính độ tan của Na2SO4 ở 100C và nồng độ phần trăm của dung dịch bão hoà Na2SO4 ở nhiệt độ này. Biết rằng ở 100C khi hoà tan 7,2g Na2SO4 vào 80g H2O thì được dung dịch bão hoà Na2SO4.
Đáp số: S = 9g và C% = 8,257%
    Phân dạng 2: Bài toán tính lượng tinh thể ngậm nước cần cho thêm vào dung dịch cho sẵn.
Cách làm:
Dùng định luật bảo toàn khối lượng để tính:
* Khối lượng dung dịch tạo thành = khối lượng tinh thể + khối lượng dung dịch ban đầu.
* Khối lượng chất tan trong dung dịch tạo thành = khối lượng chất tan trong tinh thể + khối lượng chất tan trong dung dịch ban đầu.
* Các bài toán loại này thường cho tinh thể cần lấy và dung dịch cho sẵn có chứa cùng loại chất tan.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Tính lượng tinh thể CuSO4.5H2O cần dùng để điều chế 500ml dung dịch CuSO4 8%(D = 1,1g/ml).
Đáp số: Khối lượng tinh thể CuSO4.5H2O cần lấy là: 68,75g
Bài 2: Để điều chế 560g dung dịch CuSO4 16% cần phải lấy bao nhiêu gam dung dịch CuSO4 8% và bao nhiêu gam tinh thể CuSO4.5H2O.
Hướng dẫn
* Cách 1:
Trong 560g dung dịch CuSO4 16% có chứa.
mct CuSO4(có trong dd CuSO4 16%) =   =   = 89,6(g)
Đặt mCuSO4.5H2O = x(g)
1mol(hay 250g) CuSO4.5H2O chứa 160g CuSO4 
Vậy             x(g)      //             chứa   =  (g)
mdd CuSO4 8% có trong dung dịch CuSO4 16% là (560 – x) g
mct CuSO4(có trong dd CuSO4 8%) là   =  (g)
Ta có phương trình:   +   = 89,6
Giải phương trình được: x = 80.
Vậy cần lấy 80g tinh thể CuSO4.5H2O và 480g dd CuSO4 8% để pha chế thành 560g dd CuSO4 16%.
* Cách 2: Tính toán theo sơ đồ đường chéo.
Lưu ý: Lượng CuSO4 có thể coi như dd CuSO4 64%(vì cứ 250g CuSO4.5H2O thì có chứa 160g CuSO4). Vậy C%(CuSO4) =  .100% = 64%.
    Phân dạng 3: bài toán tính lượng chất tan tách ra hay thêm vào khi thay đổi nhiệt độ một dung dịch bão hoà cho sẵn.
Cách làm:
Bước 1: Tính khối lượng chất tan và khối lượng dung môi có trong dung dịch bão hoà ở t1(0c)
Bước 2: Đặt a(g) là khối lượng chất tan A cần thêm hay đã tách ra khỏi dung dịch ban đầu, sau khi thay đổi nhiệt độ từ t1(0c) sang t2(0c) với t1(0c) khác t2(0c).
Bước 3: Tính khối lượng chất tan và khối lượng dung môi có trong dung dịch bão hoà ở t2(0c).
Bước 4: áp dụng công thức tính độ tan hay nồng độ % dung dịch bão hoà(C% ddbh) để tìm a.
Lưu ý: Nếu đề yêu cầu tính lượng tinh thể ngậm nước tách ra hay cần thêm vào do thay đổi nhiệt độ dung dịch bão hoà cho sẵn, ở bước 2 ta phải đặt ẩn số là số mol(n)
Bài 1: ở 120C có 1335g dung dịch CuSO4 bão hoà. Đun nóng dung dịch lên đến 900C. Hỏi phải thêm vào dung dịch bao nhiêu gam CuSO4 để được dung dịch bão hoà ở nhiệt độ này.
Biết ở 120C, độ tan của CuSO4 là 33,5 và ở 900C là 80.
Đáp số: Khối lượng CuSO4 cần thêm vào dung dịch là 465g.
Bài 2: ở 850C có 1877g dung dịch bão hoà CuSO4. Làm lạnh dung dịch xuống còn 250C. Hỏi có bao nhiêu gam CuSO4.5H2O tách khỏi dung dịch. Biết độ tan của CuSO4 ở 850C là 87,7 và ở 250C là 40.
Đáp số: Lượng CuSO4.5H2O tách khỏi dung dịch là: 961,75g
Bài 3: Cho 0,2 mol CuO tan trong H2SO4 20% đun nóng, sau đó làm nguội dung dịch đến 100C. Tính khối lượng tinh thể CuSO4.5H2O đã tách khỏi dung dịch, biết rằng độ tan của CuSO4 ở 100C là 17,4g/100g H2O.
Đáp số: Lượng CuSO4.5H2O tách khỏi dung dịch là: 30,7g
DẠNG 2: TOÁN NỒNG ĐỘ DUNG DỊCH
Bài 1: Cho 50ml dung dịch HNO3 40% có khối lượng riêng là 1,25g/ml. Hãy:
a/ Tìm khối lượng dung dịch HNO3 40%?
b/ Tìm khối lượng HNO3? 
c/ Tìm nồng độ mol/l của dung dịch HNO3 40%?
Đáp số:
a/ mdd = 62,5g
b/ mHNO  = 25g
c/ CM(HNO ) = 7,94M
Bài 2: Hãy tính nồng độ mol/l của dung dịch thu được trong mỗi trường hợp sau:
a/ Hoà tan 20g NaOH vào 250g nước. Cho biết DH O = 1g/ml, coi như thể tích dung dịch không đổi.
b/ Hoà tan 26,88 lít khí hiđro clorua HCl (đktc) vào 500ml nước thành dung dịch axit HCl. Coi như thể dung dịch không đổi.
c/ Hoà tan 28,6g Na2CO3.10H2O vào một lượng nước vừa đủ để thành 200ml dung dịch Na2CO3. 
Đáp số:
a/ CM( NaOH ) = 2M
b/ CM( HCl ) = 2,4M
c/ CM(Na2CO3) = 0,5M
    Bài 3: Cho 2,3g Na tan hết trong 47,8ml nước thu được dung dịch NaOH và có khí H2 thoát ra . Tính nồng độ % của dung dịch NaOH?
Đáp số: C%(NaOH) = 8%
CHUYÊN ĐỀ 3: 
PHA TRỘN DUNG DỊCH
Loại 1: Bài toán pha loãng hay cô dặc một dung dịch.
Đặc điểm của bài toán:
- Khi pha loãng, nồng độ dung dịch giảm. Còn cô dặc, nồng độ dung dịch tăng.
- Dù pha loãng hay cô đặc, khối lượng chất tan luôn luôn không thay đổi.
Cách làm:
Có thể áp dụng công thức pha loãng hay cô đặc
TH1: Vì khối lượng chất tan không đổi dù pha loãng hay cô đặc nên.   
mdd(1).C%(1) = mdd(2).C%(2)
     TH2: Vì số mol chất tan không đổi dù pha loãng hay cô dặc nên.
Vdd(1). CM (1)  =  Vdd(2). CM (2) 
Nếu gặp bài toán bài toán: Cho thêm H2O hay chất tan nguyên chất (A) vào 1 dung dịch (A) có nồng độ % cho trước, có thể áp dụng quy tắc đường chéo để giải. Khi đó có thể xem:
- H2O là dung dịch có nồng độ O%
- Chất tan (A) nguyên chất cho thêm là dung dịch nồng độ 100%
+ TH1: Thêm H2O
Dung dịch đầu   C1(%)                                                C2(%) - O

                                                         C2(%)                                          =  

H2O                   O(%)                                                 C1(%) – C2(%)

+ TH1: Thêm chất tan (A) nguyên chất
Dung dịch đầu   C1(%)                                                100 -  C2(%) 

                                                         C2(%)                                          =  

 Chất tan (A)    100(%)                                                 C1(%) – C2(%)
Lưu ý: Tỉ lệ hiệu số nồng độ nhận được đúng bằng số phần khối lượng dung dịch đầu( hay H¬2O, hoặc chất tan A nguyên chất) cần lấy đặt cùng hàng ngang.
Bài toán áp dụng:
Bài 1: Phải thêm bao nhiêu gam H2O vào 200g dung dịch KOH 20% để được dung dịch KOH 16%.
Đáp số: mH2O(cần thêm) = 50g
Bài 2: Có 30g dung dịch NaCl 20%. Tính nồng độ % dung dịch thu được khi:
Pha thêm 20g H2O
Cô đặc dung dịch để chỉ còn 25g.
Đáp số: 12% và 24%
Bài 3: Tính số ml H2O cần thêm vào 2 lit dung dịch NaOH 1M để thu được dung dịch mới có nồng độ 0,1M.
Đáp số: 18 lit
Bài 4: Tính số ml H2O cần thêm vào 250ml dung dịch NaOH1,25M để tạo thành dung dịch 0,5M. Giả sử sự hoà tan không làm thay đổi đáng kể thể tích dung dịch.
Đáp số: 375ml
Bài 5: Tính số ml dung dịch NaOH 2,5%(D = 1,03g/ml) điều chế được từ 80ml dung dịch NaOH 35%(D = 1,38g/ml).
Đáp số: 1500ml
Bài 6: Làm bay hơi 500ml dung dịch HNO3 20%(D = 1,20g/ml) để chỉ còn 300g dung dịch. Tính nồng độ % của dung dịch này.
Đáp số: C% = 40%
Loại 2:Bài toán hoà tan một hoá chất vào nước hay vào một dung dịch cho sẵn.
a/ Đặc điểm bài toán:
Hoá chất đem hoà tan có thể là chất khí, chất lỏng hay chất rắn.
Sự hoà tan có thể gây ra hay không gây ra phản ứng hoá học giữa chất đem hoà tan với H2O hoặc chất tan trong dung dịch cho sẵn.
b/ Cách làm:
Bước 1: Xác định dung dịch sau cùng (sau khi hoà tan hoá chất) có chứa chất nào:
Cần lưu ý xem có phản ứng giữa chất đem hoà tan với H2O hay chất tan trong dung dịch cho sẵn không? Sản phẩm phản ứng(nếu có) gồm những chất tan nào? Nhớ rằng: có bao nhiêu loại chất tan trong dung dịch thì có bấy nhiêu nồng độ.
. Nếu chất tan có phản ứng hoá học với dung môi, ta phải tính nồng độ của sản phẩm phản ứng chứ không được tính nồng độ của chất tan đó.
Bước 2: Xác định lượng chất tan(khối lượng hay số mol) có chứa trong dung dịch sau cùng.
. Lượng chất tan(sau phản ứng nếu có) gồm: sản phẩm phản ứng và các chất tác dụng còn dư.
. Lượng sản phẩm phản ứng(nếu có) tính theo pttư phải dựa vào chất tác dụng hết(lượng cho đủ), tuyệt đối không được dựa vào lượng chất tác dụng cho dư (còn thừa sau phản ứng)
Bước 3: Xác định lượng dung dịch mới (khối lượng hay thể tích)
. Để tính thể tích dung dịch mới có 2 trường hợp (tuỳ theo đề bài)
Nếu đề không cho biết khối lượng riêng dung dịch mới(Dddm)
+ Khi hoà tan 1 chất khí hay 1 chất rắn vào 1 chất lỏng có thể coi:
Thể tích dung dịch mới = Thể tích chất lỏng
+ Khi hoà tan 1 chất lỏng vào 1 chất lỏng khác, phải giả sử sự pha trộn không làm thây đổi đáng kể thể tích chất lỏng, để tính:
Thể tích dung dịch mới = Tổng thể tích các chất lỏng ban đầu.
Nếu đề cho biết khối lượng riêng dung dịch mới(Dddm)
Thể tích dung dịch mới:  Vddm =  
mddm: là khối lượng dung dịch mới
+ Để tính khối lượng dung dịch mới
mddm = Tổng khối lượng(trước phản ứng) – khối lượng kết tủa(hoặc khí bay lên) nếu có.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Cho 14,84g tinh thể Na2CO3 vào bình chứa 500ml dung dịch HCl 0,4M được dung dịch B. Tính nồng độ mol/lit các chất trong dung dịch B.
Đáp số: Nồng độ của NaCl là: CM = 0,4M
Nồng độ của Na2CO3 còn dư là: CM = 0,08M
Bài 2: Hoà tan 5,6lit khí HCl (ở đktc) vào 0,1lit H2O để tạo thành dung dịch HCl. Tính nồng độ mol/lit và nồng độ % của dung dịch thu được.
Đáp số:
CM = 2,5M
C% = 8,36%
Bài 3: Cho 200g SO3 vào 1 lít dung dịch H2SO4 17%(D = 1,12g/ml) được dung dịch A. Tính nồng độ % dung dịch A.
Đáp số: C% = 32,985%
Bài 4: xác định lượng SO3 và lượng dung dịch H2SO4 49% cần lấy để pha thành 450g dung dịch H2SO4 83,3%.
Đáp số:
Khối lượng SO3 cần lấy là: 210g
Khối lượng dung dịch H2SO4 49% cần lấy là 240g
Bài 5: Xác định khối lượng dung dịch KOH 7,93% cần lấy để khi hoà tan vào đó 47g K2O thì thu được dung dịch 21%.
Đáp số: Khối lượng dung dịch KOH 7,93% cần lấy là 352,94g
Bài 6: Cho 6,9g Na và 9,3g Na2O vào nước, được dung dịch A(NaOH 8%). Hỏi phải lấy thêm bao nhiêu gam NaOH có độ tinh khiết 80%(tan hoàn toàn) cho vào để được dung dịch 15%?
Đáp số: - Khối lượng NaOH có độ tinh khiết 80% cần lấy là 32,3g
Loại 3: Bài toán pha trộn hai hay nhiều dung dịch.
a/ Đặc điểm bài toán.
Khi pha trộn 2 hay nhiều dung dịch với nhau có thể xảy ra hay không xảy ra phản ứng hoá học giữa chất tan của các dung dịch ban đầu.
b/ Cách làm:
TH1: Khi trộn không xảy ra phản ứng hoá học(thường gặp bài toán pha trộn các dung dịch chứa cùng loại hoá chất)
Nguyên tắc chung để giải là theo phương pháp đại số, lập hệ 2 phương trình toán học (1 theo chất tan và 1 theo dung dịch)
Các bước giải:
Bước 1: Xác định dung dịch sau trộn có chứa chất tan nào.
Bước 2: Xác định lượng chất tan(mct) có trong dung dịch mới(ddm)
Bước 3: Xác định khối lượng(mddm) hay thể tích(Vddm) dung dịch mới.
mddm = Tổng khối lượng( các dung dịch đem trộn )
+ Nếu biết khối lượng riêng dung dịch mới(Dddm)
Vddm =   
+ Nếu không biết khối lượng riêng dung dịch mới: Phải giả sử sự hao hụt thể tích do sự pha trộn dung dịch là không đáng kể, để có.
Vddm = Tổng thể tích các chất lỏng ban đầu đem trộn
+ Nếu pha trộn các dung dịch cùng loại chất tan, cùng loại nồng độ, có thể giải bằng quy tắc đường chéo.

            m1(g) dd   C1(%)                                                    C2 – C3 

                                                         
                                                       C3(%)                                          

       m2(g) dd    C2(%)                                                 C3 – C1 
(Giả sử: C1< C3 < C2) và sự hao hụt thể tích do sự pha trộn các dd là không đáng kể.
  =    
+ Nếu không biết nồng độ % mà lại biết nồng độ mol/lit (CM) thì áp dụng sơ đồ:        
V1(l) dd   C1(M)                                                    C2 – C3 

                                                         
                                                       C3(M)                                          

       V2(g) dd    C2(M)                                                 C3 – C1 
(Giả sử: C1< C3 < C2 )
   =   
+ Nếu không biết nồng độ % và nồng độ mol/lit mà lại biết khối lượng riêng (D) thì áp dụng sơ đồ:
            V1(l) dd   D1(g/ml)                                               D2 – D3 

                                                         
                                                       D3(g/ml)                                          

       V2(l) dd   D2(g/ml)                                              D3 – D1 
(Giả sử: D1< D3 < D2) và sự hao hụt thể tích do sự pha trộn các dd là không đáng kể.
   =  
TH2: Khi trộn có xảy ra phản ứng hoá học cũng giải qua 3 bước tương tự bài toán loại 2 (Hoà tan một chất vào một dung dịch cho sẵn). Tuy nhiên, cần lưu ý.
ở bước 1: Phải xác định công thức chất tan mới, số lượng chất tan mới. Cần chú ý khả năng có chất dư(do chất tan ban đầu không tác dụng hết) khi tính toán.
ở bước 3: Khi xác định lượng dung dịch mới (mddm hay Vddm)
Tacó: mddm = Tổng khối lượng các chất đem trộng – khối lượng chất kết tủa hoặc chất khí xuất hiện trong phản ứng.
Thể tích dung dịch mới tính như trường hợp 1 loại bài toán này.
Thí dụ: áp dụng phương pháp đường chéo.
Một bài toán thường có nhiều cách giải nhưng nếu bài toán nào có thể sử dụng được phương pháp đường chéo để giải thì sẽ làm bài toán đơn giản hơn rất nhiều.
Bài toán 1: Cần bao nhiêu gam tinh thể CuSO4 . 5H2O hoà vào bao nhiêu gam dung dịch CuSO4 4% để điều chế được 500 gam dung dịch CuSO4 8%.
Bài giải: Giải Bằng phương pháp thông thường:
Khối lượng CuSO4 có trong 500g dung dịch bằng:
     (1)
Gọi x là khối lượng tinh thể CuSO4 . 5 H2O cần lấy thì: (500 - x) là khối lượng dung dịch CuSO4 4% cần lấy:
Khối lượng CuSO4 có trong tinh thể CuSO4 . 5H2O bằng:
     (2)
Khối lượng CuSO4 có trong tinh thể CuSO4 4%  là:
     (3)
Từ (1), (2) và (3) ta có:
 
=> 0,64x + 20 - 0,04x = 40.
Giải ra ta được:
X = 33,33g tinh thể
Vậy khối lượng dung dịch CuSO4 4% cần lấy là:
500 - 33,33 gam = 466,67 gam.
+ Giải theo phương pháp đường chéo
Gọi x là số gam tinh thể CuSO4 . 5 H2O cần lấy và (500 - x) là số gam dung dịch cần lấy ta có sơ đồ đường chéo như sau:
                          =>  

Giải ra ta tìm được: x = 33,33 gam.
Bài toán áp dụng:
Bài 1: Cần pha chế theo tỉ lệ nào về khối lượng giữa 2 dung dịch KNO3 có nồng độ % tương ứng là 45% và 15% để được một dung dịch KNO3 có nồng độ 20%.
Đáp số: Phải lấy 1 phần khối lượng dung dịch có nồng dộ 45% và 5 phần khối lượng dung dịch có nồng độ 15% để trộn với nhau.
Bài 2: Trộn V1(l) dung dịch A(chứa 9,125g HCl) với V2(l) dung dịch B(chứa 5,475g HCl) được 2(l) dung dịch D.
Coi thể tích dung dịch D = Tổng thể tích dung dịch A và dung dịch B.
Tính nồng độ mol/lit của dung dịch D.
Tính nồng độ mol/lit của dung dịch A, dung dịch B (Biết hiệu nồng độ mol/lit của dung dịch A trừ nồng độ mol/lit dung dịch B là 0,4mol/l)
Đáp số:
CM(dd D) = 0,2M
Đặt nồng độ mol/l của dung dịch A là x, dung dịch B là y ta có:
x – y = 0,4 (I)
Vì thể tích: Vdd D = Vdd A + Vdd B =   +   = 2 (II)
Giải hệ phương trình ta được: x = 0,5M, y = 0,1M
Vậy nồng độ mol/l của dung dịch A là 0,5M và của dung dịch B là 0,1M.
Bài 3: Hỏi phải lấy 2 dung dịch NaOH 15% và 27,5% mỗi dung dịch bao nhiêu gam trộn vào nhau để được 500ml dung dịch NaOH 21,5%, D = 1,23g/ml?
Đáp số: Dung dịch NaOH 27,5% cần lấy là 319,8g và dung dịch NaOH 15% cần lấy là 295,2g
Bài 4: Trộn lẫn 150ml dung dịch H2SO4 2M vào 200g dung dịch H2SO4 5M (D = 1,29g/ml). Tính nồng độ mol/l của dung dịch H2SO4 nhận được.
Đáp số: Nồng độ H2SO4 sau khi trộn là 3,5M
Bài 5: Trộn 1/3 (l) dung dịch HCl (dd A) với 2/3 (l) dung dịch HCl (dd B) được 1(l) dung dịch HCl mới (dd C). Lấy 1/10 (l) dd C tác dụng với dung dịch AgNO3 dư thì thu được 8,61g kết tủa.
Tính nồng độ mol/l của dd C.
Tính nồng độ mol/l của dd A và dd B. Biết nồng độ mol/l dd A = 4 nồng dộ mol/l dd B.
Đáp số: Nồng độ mol/l của dd B là 0,3M và của dd A là 1,2M.
Bài 6: Trộn 200ml dung dịch HNO3 (dd X) với 300ml dung dịch HNO3 (dd Y) được dung dịch (Z). Biết rằng dung dịch (Z) tác dụng vừa đủ với 7g CaCO3.
Tính nồng độ mol/l của dung dịch (Z).
Người ta có thể điều chế dung dịch (X) từ dung dịch (Y) bằng cách thêm H2O vào dung dịch (Y) theo tỉ lệ thể tích: VH O : Vdd(Y) = 3:1.
Tính nồng độ mol/l dung dịch (X) và dung dịch (Y)? Biết sự pha trộn không làm thay đổi đáng kể thể tích dung dịch.
Đáp số:
CMdd(Z) = 0,28M
Nồng độ mol/l của dung dịch (X) là 0,1M và của dung dịch (Y) là 0,4M.
Bài 7: Để trung hoà 50ml dung dịch NaOH 1,2M cần V(ml) dung dịch H2SO4 30% (D = 1,222g/ml). Tính V?
Đáp số: Thể tích dung dịch H2SO4 30% cần lấy là 8,02 ml.
Bài 8: Cho 25g dung dịch NaOH 4% tác dụng với 51g dung dịch H2SO4 0,2M, có khối lượng riêng D = 1,02 g/ml. Tính nồng độ % các chất sau phản ứng.
Đáp số:
Nồng độ % của dung dịch Na2SO4 là 1,87%
Nồng độ % của dung dịch NaOH (dư) là 0,26%
Bài 9:Trộn lẫn 100ml dung dịch NaHSO4 1M với 100ml dung dịch NaOH 2M được dung dịch A.
Viết phương trình hoá học xảy ra.
Cô cạn dung dịch A thì thu được hỗn hợp những chất nào? Tính khối lượng của mỗi chất.
Đáp số: b) Khối lượng các chất sau khi cô cạn.
Khối lượng muối Na2SO4 là 14,2g
Khối lượng NaOH(còn dư) là 4 g
Bài 10: Khi trung hoà 100ml dung dịch của 2 axit H2SO4 và HCl bằng dung dịch NaOH, rồi cô cạn thì thu được 13,2g muối khan. Biết rằng cứ trung hoà 10 ml dung dịch 2 axit này thì cần vừa đủ 40ml dung dịch NaOH 0,5M. Tính nồng độ mol/l của mỗi axit trong dung dịch ban đầu.
Đáp số: Nồng độ mol/l của axit H2SO4 là 0,6M và của axit HCl là 0,8M
Bài 11: Tính nồng độ mol/l của dung dịch H2SO4 và dung dịch NaOH biết rằng:
Cứ 30ml dung dịch H2SO4 được trung hoà hết bởi 20ml dung dịch NaOH và 10ml dung dịch KOH 2M.
Ngược lại: 30ml dung dịch NaOH được trung hoà hết bởi 20ml dung dịch H2SO4 và 5ml dung dịch HCl 1M.
Đáp số: Nồng độ mol/l của dd H2SO4 là 0,7M và của dd NaOH là 1,1M.
Hướng dẫn giải bài toán nồng độ bằng phương pháp đại số:
Thí dụ: Tính nồng độ ban đầu của dung dịch H2SO4 và dung dịch NaOH biết rằng:
- Nếu đổ 3 lít dung dịch NaOH vào 2 lít dung dịch H2SO4 thì sau phản ứng dung dịch có tính kiềm với nồng độ 0,1M.
- Nếu đổ 2 lít dung dịch NaOH vào 3 lít dung dịch H2SO4 thì sau phản ứng dung dịch có tính axit với nồng độ 0,2M.
Bài giải
PTHH: 2NaOH + H2SO4 -> Na2SO4 + 2H2O
Gọi nồng độ dung dịch xút là x và nồng độ dung dịch axit là y thì:
* Trong trường hợp thứ nhất lượng kiềm còn lại trong dung dịch là 
0,1 . 5 = 0,5mol.
Lượng kiềm đã tham gia phản ứng là: 3x - 0,5 (mol)
Lượng axít bị trung hoà là: 2y (mol)
Theo PTPƯ số mol xút lớn hơn 2 lần H2SO4
Vậy 3x - 0,5 = 2y.2 = 4y hay 3x - 4y = 0,5 (1)
* Trong trường hợp thứ 2 thì lượng a xít dư là 0,2.5 = 1mol
Lượng axít bị trung hoà là 3y - 1 (mol)
Lượng xút tham gia phản ứng là 2x (mol). Cũng lập luận như trên ta được:
3y - 1 =  . 2x = x hay 3y - x = 1 (2)
Từ (1) và (2) ta có hệ phương trình bậc nhất:
 
Giải hệ phương trình này ta được x = 1,1 và y = 0,7.
Vậy, nồng độ ban đầu của dung dịch H2SO4 là 0,7M của dung dịch NaOH là 1,1M.
Bài 12: Tính nồng độ mol/l của dung dịch NaOH và dung dịch H2SO4. Biết nếu lấy 60ml dung dịch NaOH thì trung hoà hoàn toàn 20ml dung dịch H2SO4. Nếu lấy 20ml dung dịch H2SO4 tác dụng với 2,5g CaCO3 thì muốn trung hoà lượng axit còn dư phải dùng hết 10ml dung dịch NaOH ở trên.
Đáp số: Nồng độ mol/l của dd H2SO4 là 1,5M và của dd NaOH là 1,0M.
Bài 13: Tính nồng độ mol/l của dung dịch HNO3 và dung dịch KOH. Biết
20ml dung dịch HNO3 được trung hoà hết bởi 60ml dung dịch KOH.
20ml dung dịch HNO3 sau khi tác dụng hết với 2g CuO thì được trung hoà hết bởi 10ml dung dịch KOH.
Đáp số: Nồng độ của dung dịch HNO3 là 3M và của dung dịch KOH là 1M.
Bài 14: Có 2 dung dịch H2SO4 là A và B.
Nếu 2 dung dịch A và B được trộn lẫn theo tỉ lệ khối lượng 7:3 thì thu được dung dịch C có nồng độ 29%. Tính nồng độ % của dd A và dd B. Biết nồng độ dd B bằng 2,5 lần nồng độ dd A.
Lấy 50ml dd C (D = 1,27g/ml) cho phản ứng với 200ml dd BaCl2 1M. Tính khối lượng kết tủa và nồng độ mol/l của dd E còn lại sau khi đã tách hết kết tủa, giả sử thể tích dd thay đổi không đáng kể.
Hướng dẫn:
a/ Giả sử có 100g dd C. Để có 100g dd C này cần đem trộn 70g dd A nồng độ x% và 30g dd B nồng độ y%. Vì nồng độ % dd C là 29% nên ta có phương trình:
mH2SO4(trong dd C) =   +   = 29   (I)
Theo bài ra thì: y = 2,5x   (II)
Giải hệ (I, II) được: x% = 20% và y% = 50%
b/ nH2SO4( trong 50ml dd C ) =   =   = 0,1879 mol
nBaCl2 = 0,2 mol > nH2SO4. Vậy axit phản ứng hết
mBaSO4 = 0,1879 . 233 = 43,78g
Dung dịch còn lại sau khi tách hết kết tủa có chứa 0,3758 mol HCl và 0,2 – 0,1879 = 0,0121 mol BaCl2 còn dư.
Vậy nồng độ của dd HCl là 1,5M và của dd BaCl2 là 0,0484M
Bài 15: Trộn dd A chứa NaOH và dd B chứa Ba(OH)2 theo thể tích bằng nhau được dd C. Trung hoà 100ml dd C cần hết 35ml dd H2SO4 2M và thu được 9,32g kết tủa. Tính nồng độ mol/l của các dd A và B. Cần trộn bao nhiêu ml dd B với 20ml dd A để hoà tan vừa hết 1,08g bột Al.
Đáp số:  nH2SO4 = 0,07 mol; nNaOH = 0,06 mol; nBa(OH)2 = 0,04 mol.
CM(NaOH) = 1,2M; CM(Ba(OH) ) = 0,8M.
Cần trộn 20ml dd NaOH và 10ml dd Ba(OH)2 để hoà tan hết 1,08g bột nhôm.

CHUYÊN ĐỀ 4: 
XÁC ĐỊNH CÔNG THỨC HOÁ HỌC
Phương pháp 1: Xác định công thức hoá học dựa trên biểu thức đại số.
     *    Cách giải:
Bước 1: Đặt công thức tổng quát.
Bước 2: Lập phương trình(Từ biểu thức đại số)
Bước 3: Giải phương trình -> Kết luận
Các biểu thức đại số thường gặp.
Cho biết % của một nguyên tố.
Cho biết tỉ lệ khối lượng hoặc tỉ lệ %(theo khối lượng các nguyên tố).
Các công thức biến đổi.
Công thức tính % của nguyên tố trong hợp chất.
CTTQ     AxBy                                                         AxBy
%A =  .100%                -->                 =  
Công thức tính khối lượng của nguyên tố trong hợp chất.
CTTQ     AxBy                                                         AxBy
   mA = nA B .MA.x                -->                 =      
Lưu ý:
Để xác định nguyên tố kim loại hoặc phi kim trong hợp chất có thể phải lập bảng xét hoá trị ứng với nguyên tử khối của kim loại hoặc phi kim đó.
Hoá trị của kim loại (n): 1   n   4, với n nguyên. Riêng kim loại Fe phải xét thêm hoá trị 8/3.
Hoá trị của phi kim (n): 1   n   7, với n nguyên.
Trong oxit của phi kim thì số nguyên tử phi kim trong oxit không quá 2 nguyên tử.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Một oxit nitơ(A) có công thức NOx và có %N = 30,43%. Tìm công thức của (A).
Đáp số: NO2
Bài 2: Một oxit sắt có %Fe = 72,41%. Tìm công thức của oxit.
Đáp số: Fe3O4 
Bài 3: Một oxit của kim loại M có %M = 63,218. Tìm công thức oxit.
Đáp số: MnO2
Bài 4: Một quặng sắt có chứa 46,67% Fe, còn lại là S.
Tìm công thức quặng.
Từ quặng trên hãy điều chế 2 khí có tính khử.
Đáp số: 
FeS2
H2S và SO2.
Bài 5: Oxit đồng có công thức CuxOy và có mCu : mO = 4 : 1. Tìm công thức oxit.
Đáp số: CuO
Bài 6: Oxit của kim loại M. Tìm công thức của oxit trong 2 trường hợp sau:
mM : mO = 9 : 8
%M : %O = 7 : 3
Đáp số: 
Al2O3 
Fe2O3 

Bài 7: Một oxit (A) của nitơ có tỉ khối hơi của A so với không khí là 1,59. Tìm công thức oxit A.
Đáp số: NO2
Bài 8: Một oxit của phi kim (X) có tỉ khối hơi của (X) so với hiđro bằng 22. Tìm công thức (X).
Đáp số: 
TH1: CO2
TH2: N2O
Phương pháp 2: Xác định công thức dựa trên phản ứng.
Cách giải:
Bước 1: Đặt CTTQ
Bước 2: Viết PTHH.
Bước 3: Lập phương trình toán học dựa vào các ẩn số theo cách đặt.
Bước 4: Giải phương trình toán học.
Một số gợi ý:
Với các bài toán có một phản ứng, khi lập phương trình ta nên áp dụng định luật tỉ lệ.
Tổng quát:
Có PTHH:     aA    +   bB  ------->   qC    +     pD              (1)
Chuẩn bị:       a           b.MB                     q.22,4
Đề cho:         nA pư       nB pư                 VC (l ) ở đktc
Theo(1) ta có:
  =   =  
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Đốt cháy hoàn toàn 1gam nguyên tố R. Cần 0,7 lit oxi(đktc), thu được hợp chất X. Tìm công thức R, X.
Đáp số: R là S và X là SO2 
Bài 2: Khử hết 3,48 gam một oxit của kim loại R cần 1,344 lit H2 (đktc). Tìm công thức oxit.
Đây là phản ứng nhiệt luyện.
Tổng quát:
Oxit kim loại A + (H2, CO, Al, C)  Kim loại A + (H¬2O, CO2, Al2O3, CO hoặc CO2)
Điều kiện: Kim loại A là kim loại đứng sau nhôm.
Đáp số: Fe3O4
Bài 3: Nung hết 9,4 gam M(NO3)n thu được 4 gam M2On. Tìm công thức muối nitrat
Hướng dẫn: 
Phản ứng nhiệt phân muối nitrat.
Công thức chung:
                                 -----M: đứng trước Mg---> M(NO2)n (r) + O2(k)
M(NO3)3(r) -----t ------ -----M: ( từ Mg --> Cu)---> M2On (r) + O2(k) + NO2(k) 
                                 -----M: đứng sau Cu¬------> M(r) + O2(k) + NO2(k) 
Đáp số: Cu(NO3)2. 
Bài 4: Nung hết 3,6 gam M(NO3)n thu được 1,6 gam chất rắn không tan trong nước. Tìm công thức muối nitrat đem nung.
Hướng dẫn: Theo đề ra, chất rắn có thể là kim loại hoặc oxit kim loại. Giải bài toán theo 2 trường hợp.
Chú ý: 
TH: Rắn là oxit kim loại.
Phản ứng:   2M(NO3)n (r) ----t----> M2Om (r) + 2nO2(k) +  O2(k) 
Hoặc 4M(NO3)n (r) ----t----> 2M2Om (r) + 4nO2(k) + (2n – m)O2(k)
Điều kiện: 1   n   m   3, với n, m nguyên dương.(n, m là hoá trị của M )
Đáp số: Fe(NO3)2
Bài 5: Đốt cháy hoàn toàn 6,8 gam một hợp chất vô cơ A chỉ thu được 4,48 lít SO2(đktc) và 3,6 gam H2O. Tìm công thức của chất A.
Đáp số: H2S
Bài 6: Hoà tan hoàn toàn 7,2g một kim loại (A) hoá trị II bằng dung dịch HCl, thu được 6,72 lit H2 (đktc). Tìm kim loại A.
Đáp số: A là Mg
Bài 7: Cho 12,8g một kim loại R hoá trị II tác dụng với clo vừa đủ thì thu được 27g muối clorua. Tìm kim loại R.
Đáp số: R là Cu
Bài 8: Cho 10g sắt clorua(chưa biết hoá trị của sắt ) tác dụng với dung dịch AgNO3 thì thu được 22,6g AgCl(r) (không tan). Hãy xác định công thức của muối sắt clorua.
Đáp số: FeCl2
Bài 9: Hoà tan hoàn toàn 7,56g một kim loại R chưa rõ hoá trị vào dung dịch axit HCl, thì thu được 9,408 lit H2 (đktc). Tìm kim loại R.
Đáp số: R là Al
Bài 10: Hoà tan hoàn toàn 8,9g hỗn hợp 2 kim loại A và B có cùng hoá trị II và có tỉ lệ mol là 1 : 1 bằng dung dịch HCl dùng dư thu được 4,48 lit H2(đktc). Hỏi A, B là các kim loại nào trong số các kim loại sau đây: ( Mg, Ca, Ba, Fe, Zn, Be )
Đáp số:A và B là Mg và Zn.
Bài 11: Hoà tan hoàn toàn 5,6g một kim loại hoá trị II bằng dd HCl thu được 2,24 lit H2(đktc). Tìm kim loại trên.
Đáp số: Fe
Bài 12: Cho 4,48g một oxit của kim loại hoá trị tác dụng hết 7,84g axit H2SO4. Xác định công thức của oxit trên.
Đáp số: CaO
Bài 13: Để hoà tan 9,6g một hỗn hợp đồng mol (cùng số mol) của 2 oxit kim loại có hoá trị II cần 14,6g axit HCl. Xác định công thức của 2 oxit trên. Biết kim loại hoá trị II có thể là Be, Mg, Ca, Fe, Zn, Ba.
Đáp số: MgO và CaO
Bài 14: Hoà tan hoàn toàn 6,5g một kim loại A chưa rõ hoá trị vào dung dịch HCl thì thu được 2,24 lit H2(đktc). Tìm kim loại A.
Đáp số: A là Zn
Bài 15: Có một oxit sắt chưa rõ công thức, chia oxit này làm 2 phần bằng nhau.
a/ Để hoà tan hết phần 1 cần dùng 150ml dung dịch HCl 1,5M.
b/ Cho luồng khí H2 dư đi qua phần 2 nung nóng, phản ứng xong thu được 4,2g sắt.
Tìm công thức của oxit sắt nói trên.
Đáp số: Fe2O3 
Bài 16: Khử hoàn toàn 4,06g một oxit kim loại bằng CO ở nhiệt độ cao thành kim loại. Dẫn toàn bộ khí sinh ra vào bình đựng nước vôi trong dư, thấy tạo thành 7g kết tủa. Nếu lấy lượng kim loại sinh ra hoà tan hết vào dung dịch HCl dư thì thu được 1,176 lit khí H2 (đktc). Xác định công thức oxit kim loại.
Hướng dẫn:
Gọi công thức oxit là MxOy = amol. Ta có a(Mx +16y) = 4,06
MxOy + yCO -----> xM   +   yCO2
    a        ay              ax            ay        (mol)
CO2   +   Ca(OH)2    ---->   CaCO3    + H2O
  ay              ay                      ay                       (mol)
Ta có ay = số mol CaCO3 = 0,07 mol.---> Khối lượng kim loại = M.ax = 2,94g.
2M   +  2nHCl  ---->  2MCln    +   nH2 ax                                                 0,5nax    (molTa có: 0,5nax = 1,176 :22,4=0,0525molhaynax=0,105Lậptỉlệ:  =28.Vậy M = 28n ---> Chỉ có giá trị n = 2 và M = 56 là phù hợp. Vậy M là Fe. Thay n = 2 ---> ax = 0,0525. 
Ta có:  =   =   =  ----> x = 3 và y = 4. Vậy công thức oxit là Fe3O4.
CHUYÊN ĐỀ 5: 
BÀI TOÁN VỀ OXIT VÀ HỖN HỢP OXIT
Tính chất:
Oxit bazơ tác dụng với dung dịch axit.
Oxit axit tác dụng với dung dịch bazơ.
Oxit lưỡng tính vừa tác dụng với dung dịch axit, vừa tác dụng dung dịch bazơ.
Oxit trung tính: Không tác dụng được với dung dịch axit và dung dịch bazơ.
Cách làm:
Bước 1: Đặt CTTQ
Bước 2: Viết PTHH.
Bước 3: Lập phương trình toán học dựa vào các ẩn số theo cách đặt.
Bước 4: Giải phương trình toán học.
Bước 5: Tính toán theo yêu cầu của đề bài.
A - TOÁN OXIT BAZƠ
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Cho 4,48g một oxit của kim loại hoá trị tác dụng hết 7,84g axit H2SO4. Xác định công thức của oxit trên.
Đáp số: CaO
Bài 2: Hoà tan hoàn toàn 1 gam oxit của kim loại R cần dùng 25ml dung dịch hỗn hợp gồm axit H2SO4 0,25M và axit HCl 1M. Tìm công thức của oxit trên.
Đáp số: Fe2O3
Bài 3: Có một oxit sắt chưa rõ công thức, chia oxit này làm 2 phần bằng nhau.
a/ Để hoà tan hết phần 1 cần dùng150ml dung dịch HCl 1,5M.
b/ Cho luồng khí H2 dư đi qua phần 2 nung nóng, phản ứng xong thu được 4,2g sắt.
Tìm công thức của oxit sắt nói trên.
Đáp số: Fe2O3
Bài 4: Hoà tan hoàn toàn 20,4g oxit kim loại A, hoá trị III trong 300ml dung dịch axit H2SO4 thì thu được 68,4g muối khan. Tìm công thức của oxit trên.
Đáp số:
Bài 5: Để hoà tan hoàn toàn 64g oxit của kim loại hoá trị III cần vừa đủ 800ml dung dịch axit HNO3 3M. Tìm công thức của oxit trên.
Đáp số:
Bài 6: Khi hoà tan một lượng của một oxit kim loại hoá trị II vào một lượng vừa đủ dung dịch axit H2SO4 4,9%, người ta thu được một dung dịch muối có nồng độ 5,78%. Xác định công thức của oxit trên.
Hướng dẫn:
Đặt công thức của oxit là RO
PTHH:   RO      +     H2SO4   ---->   RSO4 +   H2O
(MR + 16)       98g              (MR + 96)g
Giả sử hoà tan 1 mol (hay MR + 16)g RO
Khối lượng dd RSO4(5,87%) = (MR + 16) + (98 : 4,9).100 = MR + 2016
C% =  .100% = 5,87%
Giải phương trình ta được: MR = 24, kim loại hoá trị II là Mg.
Đáp số: MgO
Bài 7: Hoà tan hoàn toàn một oxit kim loại hoá trị II bằng dung dịch H2SO4 14% vừa đủ thì thu được một dung dịch muối có nồng độ 16,2%. Xác định công thức của oxit trên.
Đáp số: MgO

B - BÀI TOÁN VỀ OXIT AXIT
Bài tập 1: Cho từ từ khí CO2¬ (SO2) vào dung dịch NaOH(hoặc KOH) thì có các PTHH xảy ra:
CO2   +   2NaOH     Na2CO3    +    H2O ( 1 )
Sau đó khi số mol  CO2 = số mol NaOH thì có phản ứng. 
CO2    +   NaOH     NaHCO3  ( 2 ) 
Hướng giải:  xét tỷ lệ số mol để viết PTHH xảy ra.     
                Đặt    T  =         
Nếu T    1 thì chỉ có phản ứng ( 2 ) và có thể dư CO2.
Nếu T    2 thì chỉ có phản ứng ( 1 ) và có thể dư NaOH.
Nếu   1  <  T   <  2  thì có cả 2 phản ứng ( 1 ) và ( 2 ) ở trên hoặc có thể viết như sau:
CO2  +   NaOH     NaHCO3 ( 1 ) / 
tính theo số mol của CO2.
Và sau đó:    NaOH dư   +    NaHCO3       Na2CO3   +    H2O  ( 2 ) /
Hoặc dựa vào số mol CO2 và số mol NaOH hoặc số mol Na2CO3 và NaHCO3  tạo thành sau phản ứng để lập các phương trình toán học và giải.
  Đặt ẩn x,y lần lượt là số mol của Na2CO3 và NaHCO3 tạo thành sau phản ứng.
Bài tập áp dụng:
1/ Cho 1,68 lit CO2 (đktc) sục vào bình đựng dd KOH dư. Tính nồng độ mol/lit của muối thu được sau phản ứng. Biết rằng thể tích dd là 250 ml.
2/ Cho 11,2 lit CO2 vào 500ml dd NaOH 25% (d = 1,3g/ml). Tính nồng độ mol/lit của dd muối tạo thành.
3/ Dẫn 448 ml CO2 (đktc) sục vào bình chứa 100ml dd KOH 0,25M. Tính khối lượng muối tạo thành.

Ví dụ 2: Cho từ từ khí CO2 (SO2)  vào dung dịch Ca(OH)2 (hoặc Ba(OH)2)  thì có các phản ứng xảy ra:
Phản ứng ưu tiên tạo ra muối trung hoà trước.
CO2    +   Ca(OH)2       CaCO3     +     H2O  ( 1 )
Sau đó khi số mol CO2 = 2 lần số mol của Ca(OH)2 thì có phản ứng 
2CO2    +    Ca(OH)2      Ca(HCO3)2  ( 2 )
Hướng giải :  xét tỷ lệ số mol để viết PTHH xảy ra: 
                Đặt    T  =      
Nếu T    1 thì chỉ có phản ứng ( 1 ) và có thể dư Ca(OH)2.
Nếu T    2 thì chỉ có phản ứng ( 2 ) và có thể dư CO2.
Nếu   1  <  T  <  2  thì có cả 2 phản ứng (1) và (2) ở trên hoặc có thể viết như sau:
CO2    +   Ca(OH)2       CaCO3     +     H2O  ( 1 )  
tính theo số mol của Ca(OH)2 .
CO2 dư    +   H2O    +    CaCO3          Ca(HCO3)2  ( 2 )  !
Hoặc dựa vào số mol CO2 và số mol Ca(OH)2 hoặc số mol CaCO3 tạo thành sau phản ứng để lập các phương trình toán học và giải.
Đặt ẩn x, y lần lượt là số mol của CaCO3 và Ca(HCO3)2 tạo thành sau phản ứng.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Hoà tan 2,8g CaO vào nước ta được dung dịch A.
a/ Cho 1,68 lit khí CO2 hấp thụ hoàn toàn vào dung dịch A. Hỏi có bao nhiêu gam kết tủa tạo thành.
b/ Nếu cho khí CO2 sục qua dung dịch A và sau khi kết thúc thí nghiệm thấy có 1g kết tủa thì có bao nhiêu lít CO2 đã tham gia phản ứng. ( các thể tích khí đo ở đktc )
Đáp số:
a/ mCaCO3 = 2,5g
b/ TH1: CO2 hết và Ca(OH)2 dư. ---> VCO  = 0,224 lit
TH2: CO2 dư và Ca(OH)2 hết ---->  VCO  = 2,016 lit
Bài 2:Dẫn 10 lít hỗn hợp khí gồm N2 và CO2 (đktc) sục vào 2 lit dung dịch Ca(OH)2 0,02M, thu được 1g kết tủa. Hãy xác định % theo thể tích của khí CO2 trong hỗn hợp.
Đáp số:
TH1: CO2 hết và Ca(OH)2 dư. ---> VCO  = 0,224 lit và % VCO  = 2,24%
TH2: CO2 dư và Ca(OH)2 hết ---->  VCO  = 1,568 lit và % VCO  = 15,68%
Bài 3: Dẫn V lit CO2(đktc) vào 200ml dung dịch Ca(OH)2 1M, thu được 10g kết tủa. Tính v.
Đáp số:
TH1: CO2 hết và Ca(OH)2 dư. ---> VCO  = 2,24 lit.
TH2: CO2 dư và Ca(OH)2 hết ---->  VCO  = 6,72 lit.
Bài 4: Cho m(g) khí CO2 sục vào 100ml dung dịch Ca(OH)2 0,05M, thu được 0,1g chất không tan. Tính m.
Đáp số:
TH1: CO2 hết và Ca(OH)2 dư. ---> mCO2 = 0,044g
TH2: CO2 dư và Ca(OH)2 hết ---->  mCO2 = 0,396g
Bài 5: Phải đốt bao nhiêu gam cacbon để khi cho khí CO2 tạo ra trong phản ứng trên tác dụng với 3,4 lit dung dịch NaOH 0,5M ta được 2 muối với muối hiđro cacbonat có nồng độ mol bằng 1,4 lần nồng độ mol của muối trung hoà.
Đáp số:
Vì thể tích dung dịch không thay đổi nên tỉ lệ về nồng độ cũng chính là tỉ lệ về số mol. ---> mC = 14,4g.
Bài 6: Cho 4,48 lit CO2(đktc) đi qua 190,48ml dung dịch NaOH 0,02% có khối lượng riêng là 1,05g/ml. Hãy cho biết muối nào được tạo thành và khối lượng lf bao nhiêu gam.
Đáp số: Khối lượng NaHCO3 tạo thành là: 0,001.84 = 0,084g
Bài 7: Thổi 2,464 lit khí CO2 vào một dung dịch NaOH thì được 9,46g hỗn hợp 2 muối Na2CO3 và NaHCO3. Hãy xác định thành phần khối lượng của hỗn hợp 2 muối đó. Nếu muốn chỉ thu được muối NaHCO3 thì cần thêm bao nhiêu lít khí cacbonic nữa.
Đáp số: 8,4g NaHCO3 và 1,06g Na2CO3. Cần thêm 0,224 lit CO2.
Bài 8: Đốt cháy 12g C và cho toàn bộ khí CO2 tạo ra tác dụng với một dung dịch NaOH 0,5M. Với thể tích nào của dung dịch NaOH 0,5M thì xảy ra các trường hợp sau:
a/ Chỉ thu được muối NaHCO3(không dư CO2)?
b/ Chỉ thu được muối Na2CO3(không dư NaOH)?
c/ Thu được cả 2 muối với nồng độ mol của NaHCO3 bằng 1,5 lần nồng độ mol của Na2CO3?
     Trong trường hợp này phải tiếp tục thêm bao nhiêu lit dung dịch NaOH 0,5M nữa để được 2 muối có cùng nồng độ mol.
Đáp số:
a/ nNaOH = nCO2 = 1mol ---> Vdd NaOH 0,5M = 2 lit.
b/ nNaOH = 2nCO = 2mol ---> Vdd NaOH 0,5M = 4 lit.
c/ 
Đặt a, b lần lượt là số mol của muối NaHCO3 và Na2CO3.
Theo PTHH ta có:
nCO2 = a + b = 1mol   (I)
Vì nồng độ mol NaHCO3 bằng 1,5 lần nồng độ mol Na2CO3 nên.
  =  1,5  ---> a = 1,5b   (II)
Giải hệ phương trình (I, II) ta được: a = 0,6 mol, b = 0,4 mol
nNaOH = a + 2b = 0,6 + 2 x 0,4 = 1,4 mol ---> Vdd NaOH 0,5M = 2,8 lit.
Gọi x là số mol NaOH cần thêm và khi đó chỉ xảy ra phản ứng.
NaHCO3  +  NaOH --->  Na2CO3  + H2O
 x(mol)        x(mol)         x(mol)
nNaHCO3 (còn lại) = (0,6 – x) mol
nNa2CO3 (sau cùng) = (0,4 + x) mol
Vì bài cho nồng độ mol 2 muối bằng nhau nên số mol 2 muối phải bằng nhau.
(0,6 – x) = (0,4 + x) ---> x = 0,1 mol NaOH
Vậy số lit dung dịch NaOH cần thêm là: Vdd NaOH 0,5M = 0,2 lit.
Bài 9: Sục x(lit) CO2 (đktc) vào 400ml dung dịch Ba(OH)2 0,5M thì thu được 4,925g kết tủa. Tính x.
Đáp số:
TH1: CO2 hết và Ca(OH)2 dư. ---> VCO  = 0,56 lit.
TH2: CO2 dư và Ca(OH)2 hết ---->  VCO  = 8,4 lit.
C - TOÁN HỖN HỢP OXIT.
Các bài toán vận dụng số mol trung bình và xác định khoảng số mol của chất. 
1/ Đối với chất khí. (hỗn hợp gồm có 2 khí)
Khối lượng trung bình của 1 lit hỗn hợp khí ở đktc:
MTB  =  
Khối lượng trung bình của 1 mol hỗn hợp khí ở đktc:
MTB  =  
Hoặc:   MTB  =       (n là tổng số mol khí trong hỗn hợp)
Hoặc:   MTB  =        (x1là % của khí thứ nhất)
Hoặc:  MTB  =  dhh/khí x . Mx

2/ Đối với chất rắn, lỏng.                 
Tính chất 1:     
      MTB của hh  có giá trị phụ thuộc vào thành phần về lượng các chất thành phần trong hỗn hợp.
Tính chất 2:
         MTB của hh luôn nằm trong khoảng khối lượng mol phân tử của các chất thành phần nhỏ nhất và lớn nhất.
Mmin <  nhh   <  Mmax
Tính chất 3:
      Hỗn hợp 2 chất A, B có MA < MB và có thành phần % theo số mol là a(%) và b(%)
Thì khoảng xác định số mol của hỗn hợp là.
    <  nhh  <   
Giả sử A hoặc B có % = 100% và chất kia có % = 0 hoặc ngược lại.
Lưu ý:
- Với bài toán hỗn hợp 2 chất A, B (chưa biết số mol) cùng tác dụng với 1 hoặc cả 2 chất X, Y (đã biết số mol). Để biết sau phản ứng đã hết A, B hay X, Y chưa. Có thể giả thiết hỗn hợp A, B chỉ chứa 1 chất A hoặc B
     - Với MA  < MB nếu hỗn hợp chỉ chứa A thì: 
nA  =    >  nhh =   
Như vậy nếu X, Y tác dụng với A mà còn dư, thì X, Y sẽ có dư để tác dụng hết với hỗn hợp A, B 
Với MA < MB, nếu hỗn hợp chỉ chứa B thì:
nB  =     <   nhh  =   
Như vậy nếu X, Y tác dụng chưa đủ với B thì cũng không đủ để tác dụng hết với hỗn hợp A, B.
Nghĩa là sau phản ứng X, Y hết, còn A, B dư.

3/ Khối lượng mol trung bình của một hỗn hợp ( )
Khối lượng mol trung bình (KLMTB) của một hỗn hợp là khối lượng của 1 mol hỗn hợp đó.
  =   =        (*)
Trong đó:
mhh là tổng số gam của hỗn hợp.
nhh là tổng số mol của hỗn hợp.
M1, M2, ..., Mi là khối lượng mol của các chất trong hỗn hợp.
n1, n2, ..., ni là số mol tương ứng của các chất.
Tính chất: Mmin <   < Mmax
Đối với chất khí vì thể tích tỉ lệ với số mol nên (*) được viết lại như sau:
  =      (**)
Từ (*) và (**) dễ dàng suy ra:
  = M1x1 + M2x2 + ... + Mixi         (***)
   Trong đó: x1, x2, ..., xi là thành phần phần trăm (%) số mol hoặc thể tích (nếu hỗn hợp khí) tương ứng của các chất và được lấy theo số thập phân, nghĩa là: 100% ứng với x = 1.
50% ứng với x = 0,5.
Chú ý: Nếu hỗn hợp chỉ gồm có hai chất có khối lượng mol tương ứng M1 và M2 thì các công thức (*), (**) và (***) được viết dưới dạng:
(*)     =         (*)/
(**)     =         (**)/
(***)    = M1x + M2(1 - x)        (***)/
   Trong đó: n1, V1, x là số mol, thể tích, thành phần % về số mol hoặc thể tích (hỗn hợp khí) của chất thứ nhất M1. Để đơn giản trong tính toán thông thường người ta chọn M1 > M2.
Nhận xét: Nếu số mol (hoặc thể tích) hai chất bằng nhau thì   =   và ngược lại.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Hoà tan 4,88g hỗn hợp A gồm MgO và FeO trong 200ml dung dịch H2SO4 0,45M(loãng) thì phản ứng vừa đủ, thu được dung dịch B.
a/ Tính khối lượng mỗi oxit có trong hỗn hợp A.
b/ Để tác dụng vừa đủ với 2 muối trong dung dịch B cần dùng V(lit) dung dịch NaOH 0,2M, thu được kết tủa gồm 2 hiđrôxit kim loại. Lọc lấy kết tủa, đem nung trong không khí đến khối lượng không đổi thu được m gam chất rắn khan(phản ứng hoàn toàn). Tính V và m.
Đáp số:
a/ mMgO = 2g và mFeO = 2,88g
b/ Vdd NaOH 0,2M = 0,9 lit và mrắn = 5,2g.
Bài 2: Để hoà tan 9,6g một hỗn hợp đồng mol (cùng số mol) của 2 oxit kim loại có hoá trị II cần 14,6g axit HCl. Xác định công thức của 2 oxit trên. Biết kim loại hoá trị II có thể là Be, Mg, Ca, Fe, Zn, Ba.
Đáp số: MgO và CaO
Bài 3: Khử 9,6g một hỗn hợp gồm Fe2O3 và FeO bằng H2 ở nhiệt độ cao, người ta thu được Fe và 2,88g H2O.
a/ Viết các PTHH xảy ra.
b/ Xác định thành phần % của 2 oxit trong hỗn hợp.
c/ Tính thể tích H2(đktc) cần dùng để khử hết lượng oxit trên.
Đáp số:
b/ % Fe2O3 = 57,14% và % FeO = 42,86%
c/ VH  = 3,584 lit
Bài 4: Cho X và Y là 2 oxit của cùng một kim loại M. Biết khi hoà tan cùng một lượng oxit X như nhau đến hoàn toàn trong HNO3 và HCl rồi cô cạn dung dịch thì thu được những lượng muối nitrat và clorua của kim loại M có cùng hoá trị. Ngoài ra, khối lượng muối nitrat khan lớn hơn khối lượng muối clorua khan một lượng bằng 99,38% khối lượng oxit đem hoà tan trong mỗi axit. Phân tử khối của oxit Y bằng 45% phân tử khối của oxit X. Xác định các oxit X, Y.
Đáp số:
Bài 5: Khử 2,4g hỗn hợp gồm CuO và Fe2O3 bằng H2 ở nhiệt độ cao thì thu được 1,76g hỗn hợp 2 kim loại. Đem hỗn hợp 2 kim loại hoà tan bằng dd axit HCl thì thu được V(lit) khí H2.
a/ Xác định % về khối lượng của mỗi oxit trong hỗn hợp.
b/ Tính V (ở đktc).
Đáp số:
a/ % CuO = 33,33%  ;  % Fe2O3 = 66,67%
b/ VH  = 0,896 lit.
Bài 6: Hoà tan 26,2g hỗn hợp Al2O3 và CuO thì cần phải dùng vừa đủ 250ml dung dịch H2SO4 2M. Xác định % khối lượng mỗi chất trong hỗn hợp.
Đáp số: % Al2O3 = 38,93% và % CuO = 61,07%.
Bài 7: Cho hỗn hợp A gồm 16g Fe2O3 và 6,4g CuO vào 160ml dung dịch H2SO4 2M. Sau phản ứng thấy còn m gam rắn không tan.
a/ Tính m.
b/ Tính thể tích dung dịch hỗn hợp gồm axit HCl 1M và axit H2SO4 0,5M cần dùng để phản ứng hết hỗn hợp A.
Đáp số:
a/ 3,2 < m < 4,8
b/ Vdd hh axit = 0,06 lit.
CHUYÊN ĐỀ 6:
AXIT TÁC DỤNG VỚI KIM LOẠI
Cách làm:
1/ Phân loại axit:
Axit loại 1: Tất cả các axit trên( HCl, H2SO4loãng, HBr,...), trừ HNO3 và H2SO4 đặc.
Axit loại 2: HNO3 và H2SO4 đặc.
2/ Công thức phản ứng: gồm 2 công thức.
Công thức 1: Kim loại phản ứng với axit loại 1.
Kim loại + Axit loại 1 ----> Muối + H2
Điều kiện:
Kim loại là kim loại đứng trước H trong dãy hoạt động hoá học 
Dãy hoạt động hoá học 
K, Na, Ba, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Cu, Hg, Ag, Pt, Au.
Đặc điểm:
Muối thu được có hoá trị thấp(đối với kim loại có nhiều hoá trị)
Thí dụ:    Fe + 2HCl ----> FeCl2   + H2
                Cu  +  HCl ----> Không phản ứng.
Công thức 2: Kim loại phản ứng với axit loại 2:
Kim loại + Axit loại 2 ----->  Muối + H2O + Sản phẩm khử.
Đặc điểm:
Phản ứng xảy ra với tất cả các kim loại (trừ Au, Pt).
Muối có hoá trị cao nhất(đối với kim loại đa hoá trị)
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Hoà tan hết 25,2g kim loại R trong dung dịch axit HCl, sau phản ứng thu được 1,008 lit H2 (đktc). Xác định kim loại R.
Đáp số:
Bài 2: Hoà tan hoàn toàn 6,5g một kim loại A chưa rõ hoá trị vào dung dịch axit HCl, thì thu được 2,24 lit H2 (đktc). Xác định kim loại A.
Đáp số: A là Zn.
Bài 3: Cho 10g một hỗn hợp gồm Fe và Cu tác dụng với dung dịch axit HCl, thì thu được 3,36 lit khí H2 (đktc). Xác định thành phần % về khối lượng của mỗi kim loại trong hỗn hợp đầu.
Đáp số: % Fe = 84%,  % Cu = 16%.
Bài 4: Cho 1 hỗn hợp gồm Al và Ag phản ứng với dung dịch axit H2SO4 thu được 5,6 lít H2 (đktc). Sau phản ứng thì còn 3g một chất rắn không tan. Xác định thành phần % theo khối lượng cuả mỗi kim loại trong hỗn hợp ban đầu.
Đáp số: % Al = 60% và % Ag = 40%.
Bài 5: Cho 5,6g Fe tác dụng với 500ml dung dịch HNO3 0,8M. Sau phản ứng thu được V(lit) hỗn hợp khí A gồm N2O và NO2 có tỷ khối so với H2 là 22,25 và dd B.
a/ Tính V (đktc)?
b/ Tính nồng độ mol/l của các chất có trong dung dịch B.
Hướng dẫn:
Theo bài ra ta có:
nFe = 5,6 : 56 = 0,1 mol
nHNO3 = 0,5 . 0,8 = 0,4 mol
Mhh khí = 22,25 . 2 = 44,5
Đặt x, y lần lượt là số mol của khí N2O và NO2.
PTHH xảy ra:
  8Fe + 30HNO3 ----> 8Fe(NO3)3 + 3N2O + 15H2O (1) 
8mol                                                3mol
8x/3                                                   x
  Fe + 6HNO3 ----->  Fe(NO3)3 + 3NO2 + 3H2O (2) 
1mol                                              3mol
y/3                                                  y
Tỉ lệ thể tích các khí trên là:
Gọi a là thành phần % theo thể tích của khí N2O.
Vậy (1 – a) là thành phần % của khí NO2. 
Ta có: 44a + 46(1 – a) = 44,5
a = 0,75 hay % của khí N2O là 75% và của khí NO2 là 25%
Từ phương trình phản ứng kết hợp với tỉ lệ thể tích ta có:

           x = 3y (I)
                                              ---> y = 0,012 và x = 0,036
           8x/3 + y/3 = 0,1 (II) 
                                                 
Vậy thể tích của các khí thu được ở đktc là:
VN O = 0,81(lit) và VNO = 0,27(lit)
Theo phương trình thì:
Số mol HNO3 (phản ứng) = 10nN O + 2n NO = 10.0,036 + 2.0,012 = 0,384 mol
Số mol HNO3 (còn dư) = 0,4 – 0,384 = 0,016 mol
Số mol Fe(NO3)3 = nFe = 0,1 mol
Vậy nồng độ các chất trong dung dịch là:
CM(Fe(NO3)3) = 0,2M
CM(HNO3)dư = 0,032M
Bài 6: Để hoà tan 4,48g Fe phải dùng bao nhiêu ml dung dịch hỗn hợp HCl 0,5M và H2SO4 0,75M.
Hướng dẫn: Giả sử phải dùng V(lit) dung dịch hỗn hợp gồm HCl 0,5M và H2SO4 0,75M
Số mol HCl = 0,5V (mol)
Số mol H2SO4 = 0,75V (mol)
Số mol Fe = 0,08 mol
PTHH xảy ra:
Fe + 2HCl ---> FeCl2 + H2
Fe + H2SO4 ---> FeSO4 + H2
Theo phương trình ta có: 0,25V + 0,75V = 0,08
---> V = 0,08 : 1 = 0,08 (lit)
Bài 7: Để hoà tan 4,8g Mg phải dùng bao nhiêu ml dung dịch hỗn hợp HCl 1,5M và H2SO4 0,5M.
a/ Tính thể tích dung dịch hỗn hợp axit trên cần dùng.
b/ Tính thể tích H2 thu được sau phản ứng ở đktc.
Đáp số:
a/ Vhh dd axit = 160ml.
b/ Thể tích khí H2 là 4,48 lit.
Bài 8: Hoà tan 2,8g một kim loại hoá trị (II) bằng một hỗn hợp gồm 80ml dung dịch axit H2SO4 0,5M và 200ml dung dịch axit HCl 0,2M. Dung dịch thu được có tính axit và muốn trung hoà phải dùng 1ml dung dịch NaOH 0,2M. Xác định kim loại hoá trị  II đem phản ứng.
Hướng dẫn:
Theo bài ra ta có:
Số mol của H2SO4 là 0,04 mol
Số mol của HCl là 0,04 mol
Sô mol của NaOH là 0,02 mol
Đặt R là KHHH của kim loại hoá trị II
a, b là số mol của kim loại R tác dụng với axit H2SO4 và HCl.
Viết các PTHH xảy ra.
Sau khi kim loại tác dụng với kim loại R. Số mol của các axit còn lại là:
Số mol của H2SO4 = 0,04 – a (mol)
Số mol của HCl = 0,04 – 2b  (mol)
Viết các PTHH trung hoà:
Từ PTPƯ ta có: 
Số mol NaOH phản ứng là: (0,04 – 2b) + 2(0,04 – a) = 0,02
---> (a + b) = 0,1 : 2 = 0,05
Vậy số mol kim loại R = (a + b) = 0,05 mol
---> MR = 2,8 : 0,05 = 56 và R có hoá trị II ---> R là Fe.
Bài 9: Chia 7,22g hỗn hợp A gồm Fe và R (R là kim loại có hoá trị không đổi) thành 2 phần bằng nhau:
Phần 1: Phản ứng với dung dịch HCl dư, thu được 2,128 lit H2(đktc)
Phần 2: Phản ứng với HNO3, thu được 1,972 lit NO(đktc)
a/ Xác định kim loại R.
b/ Tính thành phần % theo khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp A.
Hướng dẫn:
a/ Gọi 2x, 2y (mol) là số mol Fe, R có trong hỗn hợp A --> Số mol Fe, R trong 1/2 hỗn hợp A là x, y.
Viết các PTHH xảy ra:
Lập các phương trình toán học;
mhh A = 56.2x + 2y.MR    (I)
nH = x + ny/2 = 0,095    (II)
nNO = x + ny/3 = 0,08      (III)
Giải hệ phương trình ta được:   MR = 9n (với n là hoá trị của R)
Lập bảng: Với n = 3 thì MR = 27 là phù hợp. Vậy R là nhôm(Al)
b/ %Fe = 46,54% và %Al = 53,46%.
CHUYÊN ĐỀ 7: 
AXIT TÁC DỤNG VỚI BAZƠ
(bài toán hỗn hợp axit tác dụng với hỗn hợp bazơ)
* Axit đơn: HCl, HBr, HI, HNO3. Ta có  nH = nA xit 
* Axit đa: H2SO4, H3PO4, H2SO3.  Ta có   nH =  2nA xit hoặc nH =  3nA xit
* Bazơ đơn: KOH, NaOH, LiOH.  Ta có nOH   =  2nBaZơ 
* Bazơ đa: Ba(OH)2, Ca(OH)2.  Ta có nOH  =  2nBaZơ 
PTHH của phản ứng trung hoà:   H    +    OH       H2O
*Lưu ý: trong một hỗn hợp mà có nhiều phản ứng xảy ra thì phản ứng trung hoà được ưu tiên xảy ra trước.
Cách làm:
Viết các PTHH xảy ra.
Đặt ẩn số nếu bài toán là hỗn hợp.
Lập phương trình toán học
Giải phương trình toán học, tìm ẩn.
Tính toán theo yêu cầu của bài.
Lưu ý:
Khi gặp dung dịch hỗn hợp các axit tác dụng với hỗn hợp các bazơ thì dùng phương pháp đặt công thức tương đương cho axit và bazơ.
Đặt thể tích dung dịch cần tìm là V(lit)
Tìm V cần nhớ: nHX = nMOH.
Bài tập:
Cho từ từ dung dịch H2SO4 vào dung dịch NaOH thì có các phản ứng xảy ra:
Phản ứng ưu tiên tạo ra muối trung hoà trước.
H2SO4    +     2NaOH       Na2SO4   +   H2O  ( 1 ) 
Sau đó khi số mol  H2SO4 = số mol NaOH thì có phản ứng
H2SO4    +      NaOH          NaHSO4    +    H2O ( 2 ) 
Hướng giải:  xét tỷ lệ số mol để viết PTHH xảy ra.    
                Đặt    T  =         
Nếu T    1 thì chỉ có phản ứng (2) và có thể dư H2SO4.
Nếu T    2 thì chỉ có phản ứng (1) và có thể dư NaOH.
Nếu   1  <  T   <  2  thì có cả 2 phản ứng (1) và (2) ở trên.
  Ngược lại:
Cho từ từ dung dịch NaOH vào dung dịch H2SO4 thì có các phản ứng xảy ra:
Phản ứng ưu tiên tạo ra muối axit trước.
H2SO4  +   NaOH     NaHSO4     +    H2O   ( 1 ) !
Và sau đó     NaOH dư   +    NaHSO4       Na2SO4   +    H2O  ( 2 ) !
Hoặc dựa vào số mol H2SO4 và số mol NaOH hoặc số mol Na2SO4 và NaHSO4 tạo thành sau phản ứng để lập các phương trình toán học và giải.
  Đặt ẩn x, y lần lượt là số mol của Na2SO4 và NaHSO4 tạo thành sau phản ứng.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Cần dùng bao nhiêu ml dung dịch KOH 1,5M để trung hoà 300ml dung dịch A chứa H2SO4 0,75M và HCl 1,5M.
Đáp số: Vdd KOH 1,5M = 0,6(lit)
Bài 2: Để trung hoà 10ml dung dịch hỗn hợp axit gồm H2SO4 và HCl cần dùng 40ml dung dịch NaOH 0,5M. Mặt khác lấy 100ml dung dịch axit đem trung hoà một lượng xút vừa đủ rồi cô cạn thì thu được 13,2g muối khan. Tính nồng độ mol/l của mỗi axít trong dung dịch ban đầu.
Hướng dẫn:
Đặt x, y lần lượt là nồng độ mol/lit của axit H2SO4 và axit HCl
Viết PTHH.
Lập hệ phương trình:
   2x + y = 0,02   (I)
   142x + 58,5y = 1,32   (II)
Giải phương trình ta được:
Nồng độ của axit HCl là 0,8M và nồng độ của axit H2SO4 là 0,6M.
Bài 3: Cần bao nhiêu ml dung dịch NaOH 0,75M để trung hoà 400ml hỗn hợp dung dịch axit gồm H2SO4 0,5M và HCl 1M.
Đáp số: VNaOH = 1,07 lit
Bài 4: Để trung hoà 50ml dung dịch hỗn hợp axit gồm H2SO4 và HCl cần dùng 200ml dung dịch NaOH 1M. Mặt khác lấy 100ml dung dịch hỗn hợp axit trên đem trung hoà với một lượng dung dịch NaOH vừa đủ rồi cô cạn thì thu được 24,65g muối khan. Tính nồng độ mol/l của mỗi axit trong dung dịch ban đầu.
Đáp số:  Nồng độ của axit HCl là 3M và nồng độ của axit H2SO4 là 0,5M
Bài 5: Một dung dịch A chứa HCl và H2SO4 theo tỉ lệ số mol 3:1, biết 100ml dung dịch A được trung hoà bởi 50ml dung dịch NaOH có chứa 20g NaOH/lit.
a/ Tính nồng độ mol của mỗi axit trong A.
b/ 200ml dung dịch A phản ứng vừa đủ với bao nhiêu ml dung dịch bazơ B chứa NaOH 0,2M và Ba(OH)2 0,1M.
c/ Tính tổng khối lượng muối thu được sau phản ứng giữa 2 dung dịch A và B.
Hướng dẫn:
a/ Theo bài ra ta có:
nHCl : nH2SO4 = 3:1
Đặt x là số mol của H2SO4 (A1), thì 3x là số mol của HCl (A2)
Số mol NaOH có trong 1 lít dung dịch là:
nNaOH = 20 : 40 = 0,5 ( mol )
Nồng độ mol/lit của dung dịch NaOH là:
CM ( NaOH )  = 0,5 : 1 = 0,5M
Số mol NaOH đã dung trong phản ứng trung hoà là:
nNaOH = 0,05 * 0,5 = 0,025 mol
PTHH xảy ra :
HCl    +    NaOH       NaCl     +    H2O   (1)
 3x              3x

H2SO4   +    2NaOH       Na2SO4    +    2H2O   (2)
  x                   2x
Từ PTHH 1 và 2 ta có :  3x  +   2x   =    0,025  <--> 5x     =    0,025     x =   0,005 
Vậy nH2SO4   =  x  =  0,005 mol
        nHCl   =   3x    =   3*0,005 = 0,015 mol
Nồng độ của các chất có dung dịch A là:
CM ( A1 )  =  0,005  :  0,1   =   0,05M        và         CM ( A2 )  =   0,015  :  0,1   =   0,15M
b/ Đặt   HA là axit đại diện cho 2 axit đã cho. Trong 200 ml dung dịch A có:
nHA =  nHCl  +  2nH2SO4  = 0,015*0,2  +  0,05*0,2*2   =  0,05 mol
     Đặt MOH là bazơ đại diện và V(lit) là thể tích của dung dịch B chứa 2 bazơ đã cho:
nMOH =  nNaOH  +  2nBa(OH)2  = 0,2 V  +  2 * 0,1 V   =    0,4 V
PTPƯ trung hoà:             HA    +     MOH       MA     +     H2O   (3) 
Theo PTPƯ ta có   nMOH =  nHA  = 0,05 mol
Vậy:     0,4V = 0,05   V = 0,125 lit = 125 ml
c/ Theo kết quả của câu b ta có:
nNaOH = 0,125 * 0,2 = 0,025 mol  và  nBa(OH)2  = 0,125 * 0,1 = 0,0125 mol
nHCl  = 0,2 * 0,015 = 0,03 mol   và     nH2SO4  = 0,2 * 0,05 = 0,01 mol
   Vì PƯ trên là phản ứng trung hoà nên các chất tham gia phản ứng đều tác dụng hết nên dù phản ứng nào xảy ra trước thì khối lượng muối thu được sau cùng vẫn không thay đổi hay nó được bảo toàn.
   mhh muối   =  mSO  +  mNa  +  mBa   +  mCl  
                 =  0,01*96 + 0,025*23 + 0,0125*137 + 0,03*35,5
                 =  0,96 + 1,065 + 0,575 + 1,7125 = 4,3125 gam
Hoặc từ:
n NaOH = 0,125 * 0,2 = 0,025 mol   mNaOH = 0,025 * 40 = 1g
n  Ba(OH)2  = 0,125 * 0,1 = 0,0125 mol   mBa (OH) = 0,0125 * 171 = 2,1375g
n  HCl  = 0,2 * 0,015 = 0,03 mol     mHCl = 0,03 * 36,5 = 1,095g 
n  H2SO4  = 0,2 * 0,05 = 0,01 mol   mH SO = 0,01 * 98 = 0,98g
Áp dụng đl BTKL ta có:    mhh muối = mNaOH  + mBa (OH) + mHCl  + mH SO - mH O
Vì số mol: nH2O = nMOH =  nHA  = 0,05 mol.   mH O = 0,05 *18 = 0,9g
Vậy ta có:  mhh muối = 1 + 2,1375 + 1,095 + 0,98 – 0,9 = 4,3125 gam.
Bài 6: Tính nồng độ mol/l của dung dịch H2SO4 và NaOH biết rằng:
30ml dung dịch NaOH được trung hoà hết bởi 200ml dung dịch NaOH và 10ml dung dịch KOH 2M.
30ml dung dịch NaOH được trung hoà hết bởi 20ml dung dịch H2SO4 và 5ml dung dịch HCl 1M.
Đáp số: Nồng độ của axit H2SO4 là 0,7M và nồng độ của dung dịch NaOH là 1,1M.
Bài 7: Tính nồng độ mol/l của dung dịch HNO3 và dung dịch KOH biết:
20ml dung dịch HNO3 được trung hoà hết bởi 60ml dung dịch KOH.
20ml dung dịch HNO3 sau khi tác dụng hết với 2g CuO thì được trung hoà hết bởi 10ml dung dịch KOH.
Đáp số: Nồng độ dung dịch HNO3 là 3M và nồng độ dung dịch KOH là 1M.
Bài 8: Một dd A chứa HNO3 và HCl theo tỉ lệ 2 : 1 (mol).
a/ Biết rằng khi cho 200ml dd A tác dụng với 100ml dd NaOH 1M, thì lượng axit dư trong A tác dụng vừa đủ với 50ml đ Ba(OH)2 0,2M. Tính nồng độ mol/lit của mỗi axit trong dd A.
b/ Nếu trộn 500ml dd A với 100ml dd B chứa NaOH 1M và Ba(OH)2 0,5M. Hỏi dd thu được có tính axit hay bazơ ?
c/ Phải thêm vào dd C bao nhiêu lit dd A hoặc B để có được dd D trung hoà.
Đ/S: a/  CM [ HCl ]  = 0,2M  ;   CM [ H SO ]  = 0,4M
b/ dd C có tính axit, số mol axit dư là 0,1 mol.
c/ Phải thêm vào dd C với thể tích là 50 ml dd B.
Bài 9: Hoà tan 8g hỗn hợp 2 hiđroxit kim loại kiềm nguyên chất thành 100ml dung dịch X.
a/ 100ml dung dịch X được trung hoà vừa đủ bởi 800ml dung dịch axit axêtic CH3COOH, cho 14,72g hỗn hợp muối. Tìm tổng số mol hai hiđroxit kim loại kiềm có trong 8g hỗn hợp. Tìm nồng độ mol/l của dung dịch CH3COOH.
b/ Xác định tên hai kim loại kiềm biết chúng thuộc 2 chu kì kế tiếp trong bảng tuần hoàn. Tìm khối lượng từng hiđroxit trong 8g hỗn hợp.
Hướng dẫn:
Gọi A, B là kí hiệu của 2 kim loại kiềm ( cũng chính là kí hiệu KLNT ).
Giả sử MA < MB và R là kí hiệu chung của 2 kim loại ---> MA < MR < MB 
Trong 8g hỗn hợp có a mol ROH.
a/ Nồng độ mol/l của CH3COOH = 0,16 : 0,8 = 0,2M
b/ MR = 33 ---> MA = 23(Na) và MB = 39(K)
mNaOH = 2,4g và mKOH = 5,6g.
CHUYÊN ĐỀ 8:
AXIT TÁC DỤNG VỚI MUỐI
1/ Phân loại axit
Gồm 3 loại axit tác dụng với muối.
a/ Axit loại 1:
Thường gặp là HCl, H2SO4loãng, HBr,..
Phản ứng xảy ra theo cơ chế trao đổi.
b/ Axit loại 2:
Là các axit có tính oxi hoá mạnh: HNO3, H2SO4đặc.
Phản ứng xảy ra theo cơ chế phản ứng oxi hoá khử.
c/ Axit loại 3:
Là các axit có tính khử.
Thường gặp là HCl, HI, H2S.
Phản ứng xảy ra theo cơ chế phản ứng oxi hoá khử.
2/ Công thức phản ứng.
a/ Công thức 1:
Muối + Axit ---> Muối mới + Axit mới.
Điều kiện: Sản phẩm phải có:
Kết tủa.
Hoặc có chất bay hơi(khí).
Hoặc chất điện li yếu hơn.
Đặc biệt: Các muối sunfua của kim loại kể từ Pb trở về sau không phản ứng với axit loại 1.
Ví dụ: Na2CO3 + 2HCl ---> 2NaCl + H2O + CO2 (k)  
           BaCl2 + H2SO4 ---> BaSO4(r) + 2HCl
b/ Công thức 2:
Muối + Axit loại 2 ---> Muối + H2O + sản phẩm khử.
Điều kiện:
Muối phải có tính khử.
Muối sinh ra sau phản ứng thì nguyên tử kim loại trong muối phải có hoá trị cao nhất.
Chú ý: Có 2 nhóm muối đem phản ứng.
Với các muối: CO32-, NO3-, SO42-, Cl- .
+ Điều kiện: Kim loại trong muối phải là kim loại đa hoá trị và hoá trị của kim loại trong muối trước phải ứng không cao nhất.
Với các muối: SO32-, S2-, S2-.
+ Phản ứng luôn xảy ra theo công thức trên với tất cả các kim loại.
c/ Công thức 3:
Thường gặp với các muối sắt(III). Phản ứng xảy ra theo quy tắc 2.(là phản ứng oxi hoá khử)
2FeCl3 + H2S ---> 2FeCl2 + S(r) + 2HCl.
Chú ý:
Bài tập: Cho từ từ dung dịch HCl vào  Na2CO3 (hoặc K2CO3) thì có các PTHH sau:
Giai đoạn 1 Chỉ có phản ứng.
Na2CO3     +     HCl       NaHCO3    +   NaCl  ( 1 )
                           x (mol)           x mol              x mol
Giai đoạn 2  Chỉ có phản ứng 
NaHCO3    +    HCl dư         NaCl      +     H2O    +     CO2  ( 2 )
                   x                     x                                                                x   mol
Hoặc chỉ có một phản ứng khi số mol HCl = 2 lần số mol Na2CO3.
Na2CO3    +     2HCl          2NaCl     +    H2O      +      CO2   ( 3 )
Đối với K2CO3  cũng tương tự.
Hướng giải:  xét tỷ lệ số mol để viết PTHH xảy ra 
                Đặt    T  =         
Nếu T    1 thì chỉ có phản ứng (1) và có thể dư Na2CO3.
Nếu T    2 thì chỉ có phản ứng (3) và có thể dư HCl.
Nếu   1  <  T   <  2  thì có cả 2 phản ứng (1) và (2) ở trên hoặc có thể viết như sau.
Đặt x là số mol của Na2CO3 (hoặc HCl) tham gia phản ứng ( 1 )
Na2CO3     +     HCl       NaHCO3    +   NaCl  ( 1 )
                            x (mol)           x mol              x mol
Na2CO3    +     2HCl          2NaCl     +    H2O      +      CO2   ( 2 ) !
Tính số mol của Na2CO3 (hoặc HCl) tham gia phản ứng(2!)dựa vào bài ra và qua phản ứng(1).
 Thí dụ: Cho từ từ dung dịch chứa x(mol)  HCl vào y (mol)  Na2CO3 (hoặc K2CO3). Hãy biện luận và cho biết các trường hợp có thể xảy ra viết PTHH , cho biết chất tạo thành, chất còn dư sau phản ứng:
TH 1:           x    <    y
Có PTHH:   Na2CO3     +     HCl       NaHCO3    +   NaCl 
                      x                      x                      x                       x     mol
- Dung dịch sau phản ứng thu được là: số mol  NaHCO3   =   NaCl  =  x (mol) 
- Chất còn dư là Na2CO3 (y – x) mol 
TH 2:          x   =    y
Có PTHH :   Na2CO3     +     HCl       NaHCO3    +   NaCl 
                      x                      x                      x                       x     mol
- Dung dịch sau phản ứng thu được là:  NaHCO3 ;    NaCl  
- Cả 2 chất tham gia phản ứng đều hết.
TH 3:         y    <    x     <     2y
Có 2 PTHH:   Na2CO3     +     HCl       NaHCO3    +   NaCl 
                          y                      y                      y                     y     mol
sau phản ứng (1) dung dịch HCl còn dư (x – y) mol nên tiếp tục có phản ứng 
                    NaHCO3     +     HCl       NaCl       +    H2O      +     CO2
                     (x – y)            (x – y)          (x – y)                         (x – y)
- Dung dịch thu được sau phản ứng là:  có  x(mol)  NaCl  và   (2y – x)mol   NaHCO3 còn dư
TH 4:       x   =   2y
Có PTHH:   Na2CO3    +     2HCl          2NaCl     +    H2O      +      CO2   
                         y                   2y                       2y                                      y    mol
- Dung dịch thu được sau phản ứng là: có 2y (mol)  NaCl, cả 2 chất tham gia phản ứng đều hết.
TH 5:     x    >    2y 
Có PTHH:   Na2CO3    +     2HCl          2NaCl     +    H2O      +      CO2   
                         y                   2y                       2y                                       y    mol
- Dung dịch thu được sau phản ứng là: có 2y (mol)  NaCl và còn dư (x – 2y) mol HCl.
Bài tập 5: Cho từ từ dung dịch HCl vào hỗn hợp muối gồm NaHCO3 và Na2CO3 (hoặc KHCO3 và K2CO3) thì có các PTHH sau:
Đặt x, y lần lượt là số mol của Na2CO3 và NaHCO3.
Giai đoạn 1: Chỉ có Muối trung hoà tham gia phản ứng.
Na2CO3     +     HCl       NaHCO3    +   NaCl  ( 1 )
                           x (mol)           x mol              x mol
Giai đoạn 2: Chỉ có phản ứng 
NaHCO3    +    HCl dư         NaCl      +     H2O    +     CO2  ( 2 )
     (x + y)          (x + y)                                                    (x + y)   mol
Đối với K2CO3 và KHCO3 cũng tương tự.
Bài tập: Cho từ từ dung dịch HCl vào hỗn hợp muối gồm Na2CO3; K2CO3; NaHCO3 thì có các PTHH sau:
Đặt x, y, z lần lượt là số mol của Na2CO3; NaHCO3 và K2CO3.
Giai đoạn 1: Chỉ có Na2CO3 và K2CO3 phản ứng.
Na2CO3    +    HCl        NaHCO3      +      NaCl  ( 1 )
                           x (mol)          x                      x                          x
K2CO3      +    HCl       KHCO3        +      KCl    ( 2 )
                             z (mol)        z                       z                       z
Giai đoạn 2: có các phản ứng
                       NaHCO3    +    HCl dư         NaCl      +     H2O    +     CO2  ( 3 )
                    (x + y)            (x + y)                                                    (x + y)   mol
KHCO3    +    HCl dư         KCl      +     H2O    +     CO2  ( 4 )
  z (mol)           z                                                              z    mol
Bài tập: Cho từ từ dung dịch HCl vào dung dịch NaAlO2 thì có các PTHH sau.
NaAlO2      +     HCl    +    H2O        Al(OH)3     +     NaCl  ( 1 )
Al(OH)3       +     3HCl  dư        AlCl3       +      3H2O   ( 2 )
NaAlO2      +      4HCl        AlCl3      +     NaCl      +     2H2O  ( 3 )
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Hoà tan Na2CO3 vào V(ml) hỗn hợp dung dịch axit HCl 0,5M và H2SO4 1,5M thì thu được một dung dịch A và 7,84 lit khí B (đktc). Cô cạn dung dịch A thu được 48,45g muối khan.
a/ Tính V(ml) hỗn hơp dung dịch axit đã dùng?
b/ Tính khối lượng Na2CO3 bị hoà tan.
Hướng dẫn:
Giả sử phải dùng V(lit) dung dịch gồm HCl 0,5M và H2SO4 1,5M.
Na2CO3 + 2HCl ---> 2NaCl + H2O + CO2
0,25V        0,5V         0,5V                 0,25V   (mol)
Na2CO3 + H2SO4 ---> Na2SO4 + H2O + CO2 
1,5V          1,5V          1,5V                   1,5V   (mol)
Theo bài ra ta có:
Số mol CO2 = 0,25V + 1,5V = 7,84 : 22,4 = 0,35 (mol)   (I)
Khối lượng muối thu được: 58,5.0,5V + 142.1,5V = 48,45 (g)   (II)
V = 0,2 (l) = 200ml.
Số mol Na2CO3 = số mol CO2 = 0,35 mol
Vậy khối lượng Na2CO3 đã bị hoà tan:
mNa2CO3 = 0,35 . 106 = 37,1g.
Bài 2: 
a/ Cho 13,8 gam (A) là muối cacbonat của kim loại kiềm vào 110ml dung dịch HCl 2M. Sau phản ứng thấy còn axit trong dung dịch thu được và thể tích khí thoát ra V1 vượt quá 2016ml. Viết phương trình phản ứng, tìm (A) và tính V1 (đktc).
b/ Hoà tan 13,8g (A) ở trên vào nước. Vừa khuấy vừa thêm từng giọt dung dịch HCl 1M cho tới đủ 180ml dung dịch axit, thu được V2 lit khí. Viết phương trình phản ứng xảy ra và tính V2 (đktc).
Hướng dẫn:
a/ M2CO3 + 2HCl ---> 2MCl + H2O + CO2 
Theo PTHH ta có:
Số mol M2CO3 = số mol CO2 > 2,016 : 22,4 = 0,09 mol
---> Khối lượng mol M2CO3 < 13,8 : 0,09 = 153,33   (I)
Mặt khác: Số mol M2CO3 phản ứng = 1/2 số mol HCl < 1/2. 0,11.2 = 0,11 mol
---> Khối lượng mol M2CO3 = 13,8 : 0,11 = 125,45   (II)
Từ (I, II) --> 125,45 < M2CO3 < 153,33 ---> 32,5 < M < 46,5 và M là kim loại kiềm 
---> M là Kali (K)
Vậy số mol CO2 = số mol K2CO3 = 13,8 : 138 = 0,1 mol ---> VCO  = 2,24 (lit)
b/ Giải tương tự: ---> V2 = 1,792 (lit)
Bài 3: Hoà tan CaCO3 vào 100ml hỗn hợp dung dịch gồm axit HCl và axit H2SO4 thì thu được dung dịch A và 5,6 lit khí B (đktc), cô cạn dung dịch A thì thu được 32,7g muối khan. 
a/ Tính nồng độ mol/l mỗi axit trong hỗn hợp dung dịch ban đầu.
b/ Tính khối lượng CaCO3 đã dùng.
Bài 4: Cho 4,2g muối cacbonat của kim loại hoá trị II. Hoà tan vào dung dịch HCl dư, thì có khí thoát ra. Toàn bộ lượng khí được hấp thụ vào 100ml dung dịch Ba(OH)2 0,46M thu được 8,274g kết tủa. Tìm công thức của muối và kim loại hoá trị II.
Đáp số:
TH1 khi Ba(OH)2 dư, thì công thức của muối là: CaCO3 và kim loại hoá trị II là Ca.
TH2 khi Ba(OH)2 thiếu, thì công thức của muối là MgCO3 và kim loại hoá trị II là Mg.
Bài 5: Cho 1,16g muối cacbonat của kim loại R tác dụng hết với HNO3, thu được 0,448 lit hỗn hợp G gồm 2 khí có tỉ khối hơi so với hiđro bằng 22,5. Xác định công thức muối (biết thể tích các khí đo ở đktc).
Hướng dẫn:
Hỗn hợp G gồm có khí CO2 và khí còn lại là khí X.
Có dhh G/ H = 22,5 --> MTB của hh G = 22,5 . 2 = 45
Mà MCO = 44 < 45 ---> Mkhí X > 45. nhận thấy trong các khí chỉ có NO2 và SO2 có khối lượng phân tử lơn hơn 45. Trong trường hợp này khí X chỉ có thể là NO2.
Đặt a, b lần lượt là số mol của CO2 và NO2.
Ta có hệ        nhh G = a + b = 0,02                      a = 0,01
                     MTB hh G =   = 45             b = 0,01
PTHH: 
 R2(CO3)n + (4m – 2n)HNO3 ---> 2R(NO3)m + (2m – 2n)NO2 + nCO2 + (2m – 
n)H2O.
2MR + 60n                                                        2m – 2n
   1,16g                                                                0,01 mol
Theo PTHH ta có:   =    ----> MR = 116m – 146n
Lập bảng: điều kiện 1   n   m   4
 n    1    2    2    3    3
m    3    2    3    3    4
MR            56        
Chỉ có cặp nghiệm n = 2, m = 3 --> MR = 56 là phù hợp. Vậy R là Fe
CTHH: FeCO3
Bài 6: Cho 5,25g muối cacbonat của kim loại M tác dụng hết với HNO3, thu được 0,336 lit khí NO và V lit CO2. Xác định công thức muối và tính V. (biết thể tích các khí được đo ở đktc)
Đáp số: Giải tương tự bài 3 ---> CTHH là FeCO3 
Bài 7: Hoà tan 2,84 gam hỗn hợp 2 muối CaCO3 và MgCO3 bằng dung dịch HCl dư thu được 0,672 lít khí CO2 (đktc). Tính thành phần % số mol mỗi muối trong hỗn hợp.
Bài giải
Các PTHH xảy ra:
CaCO3 + 2HCl   CaCl2 + CO2 + H2O   (1)
MgCO3 + 2HCl   MgCl2 + CO2 + H2O   (2)
Từ (1) và (2)   nhh = nCO  =   = 0,03 (mol)
Gọi x là thành phần % số mol của CaCO3 trong hỗn hợp thì (1 - x) là thành phần % số mol của MgCO3.
Ta có  2 muối = 100x + 84(1 - x) =     x = 0,67
  % số mol CaCO3 = 67% ; % số mol MgCO3 = 100 - 67 = 33%.
Bài 8: Hoà tan 174 gam hỗn hợp gồm 2 muối cacbonat và sunfit của cùng một kim loại kiềm vào dung dịch HCl dư. Toàn bộ khí thoát ra được hấp thụ tối thiểu bởi 500 ml dung dịch KOH 3M.
a/ Xác định kim loại kiềm.
b/ Xác định % số mol mỗi muối trong hỗn hợp ban đầu.
Bài giải
các PTHH xảy ra:
M2CO3 + 2HCl   2MCl + CO2 + H2O   (1)
M2SO3 + 2HCl   2MCl + SO2 + H2O   (2)
Toàn bộ khí CO2 và SO2 hấp thụ một lượng tối thiểu KOH   sản phẩm là muối axit.
CO2 + KOH   KHCO3   (3)
SO2 + KOH   KHSO3   (4)
Từ (1), (2), (3) và (4)
suy ra: n 2 muối = n 2 khí = nKOH =   = 1,5 (mol)
    2 muối =   = 116 (g/mol)   2M + 60 <   < 2M  + 80
  18 < M < 28, vì M là kim loại kiềm, vậy M = 23 là Na.
b/ Nhận thấy  2 muối  =   = 116 (g/mol).
  % nNa CO  = nNa SO  = 50%.

CHUYÊN ĐỀ 9: 
DUNG DỊCH BAZƠ TÁC DỤNG VỚI MUỐI.
Bài tập: Cho từ từ dung dịch NaOH (hoặc KOH) hay Ba(OH)2 (hoặc Ca(OH)2) vào dung dịch AlCl3 thì có các PTHH sau.
3NaOH    +     AlCl3        Al(OH)3     +      3NaCl  ( 1 )
NaOH  dư    +    Al(OH)3        NaAlO2   +    2H2O  ( 2 )
4NaOH      +    AlCl3          NaAlO2      +   3NaCl     +     2H2O  ( 3 ) 
và:
3Ba(OH)2    +     2AlCl3        2Al(OH)3     +      3BaCl2  ( 1 )
Ba(OH)2  dư    +    2Al(OH)3        Ba(AlO2)2   +    4H2O  ( 2 )
4Ba(OH)2      +    2AlCl3      Ba(AlO2)2 + 3BaCl2 + 4H2O  ( 3 ) 
Ngược lại: Cho từ từ dung dịch AlCl3 vào dung dịch NaOH (hoặc KOH) hay Ba(OH)2 (hoặc Ca(OH)2) chỉ có PTHH sau:
AlCl3  +  4NaOH           NaAlO2      +   3NaCl     +     2H2O  
và 2AlCl3 + 4Ba(OH)2 ----> Ba(AlO2)2 + 3BaCl2 + 4H2O
Bài tập: Cho từ từ dung dịch NaOH (hoặc KOH) hay Ba(OH)2 (hoặc Ca(OH)2) vào dung dịch Al2(SO4)3  thì có các PTHH sau.
6NaOH     +      Al2(SO4)3        2Al(OH)3    +    3Na2SO4 ( 1 )
NaOH  dư       +     Al(OH)3        NaAlO2     +    2H2O    ( 2 )
8NaOH      +      Al2(SO4)3           2NaAlO2    +    3Na2SO4     +    4H2O   ( 3 )
Và:
3Ba(OH)2    +     Al2(SO4)3       2Al(OH)3     +      3BaSO4  ( 1 )
Ba(OH)2  dư    +    2Al(OH)3        Ba(AlO2)2   +    4H2O  ( 2 )
4Ba(OH)2      +    Al2(SO4)3      Ba(AlO2)2 + 3BaSO4  + 4H2O  ( 3 ) 
Ngược lại: Cho từ từ dung dịch Al2(SO4)3 vào dung dịch NaOH (hoặc KOH) hay Ba(OH)2 (hoặc Ca(OH)2) thì có PTHH nào xảy ra?
Al2(SO4)3  +   8NaOH            2NaAlO2    +    3Na2SO4     +    4H2O   (3 )/
Al2(SO4)3  +  4Ba(OH)2      Ba(AlO2)2 + 3BaSO4  + 4H2O  (3 )// 
Một số phản ứng đặc biệt:
NaHSO4 (dd) + NaAlO2 + H2O   Al(OH)3 + Na2SO4 
NaAlO2 + HCl + H2O   Al(OH)3 + NaCl
NaAlO2 + CO2 + H2O   Al(OH)3 + NaHCO3 
Bài tập áp dụng: 
Bài 1: Cho 200ml dung dịch NaOH vào 200g dung dịch Al2(SO4)3 1,71%. Sau phản ứng thu được 0,78g kết tủa. Tính nồng độ mol/l của dung dịch NaOH tham gia phản ứng.
Đáp số:
TH1: NaOH thiếu
Số mol NaOH = 3số mol Al(OH)3 = 3. 0,01 = 0,03 mol ---> CM NaOH = 0,15M
TH2: NaOH dư ---> CM NaOH = 0,35M
Bài 2: Cho 400ml dung dịch NaOH 1M vào 160ml dung dịch hỗn hợp chứa Fe2(SO4)3 0,125M và Al2(SO4)3 0,25M. Sau phản ứng tách kết tủa đem nung đến khối lượng không đổi được chất rắn C.
a/ Tính mrắn C.
b/ Tính nồng độ mol/l của muối tạo thành trong dung dịch.
Đáp số:
a/ mrắn C = 0,02 . 160 + 0,02 . 102 = 5,24g
b/ Nồng độ của Na2SO4 = 0,18 : 0,56 = 0,32M và nồng độ của NaAlO2 = 0,07M
Bài 3: Cho 200g dung dịch Ba(OH)2 17,1% vào 500g dung dịch hỗn hợp (NH4)2SO4 1,32% và CuSO4 2%. Sau khi kết thúc tất cả các phản ứng ta thu được khí A, kết tủa B và dung dịch C.
a/ Tính thể tích khí A (đktc)
b/ Lấy kết tủa B rửa sạch và nung ở nhiệt cao đến khối lượng không đổi thì được bao nhiêu gam rắn?
c/ Tính nồng độ % của các chất trong C.
Đáp số:
a/ Khí A là NH3 có thể tích là 2,24 lit
b/ Khối lượng BaSO4 = 0,1125 . 233 = 26,2g và mCuO = 0,0625 . 80 = 5g
c/ Khối lượng Ba(OH)2 dư = 0,0875 . 171 = 14,96g
mdd = Tổng khối lượng các chất đem trộn - mkết tủa - mkhí
mdd = 500 + 200 – 26,21 – 6,12 – 1,7 = 666g
Nồng độ % của dung dịch Ba(OH)2 = 2,25%
Bài 4: Cho một mẫu Na vào 200ml dung dịch AlCl3 thu được 2,8 lit khí (đktc) và một kết tủa A. Nung A đến khối lượng không đổi thu được 2,55 gam chất rắn. Tính nồng độ mol/l của dung dịch AlCl3 .
Hương dẫn:
mrắn: Al2O3 --> số mol của Al2O3 = 0,025 mol ---> số mol Al(OH)3 = 0,05 mol
số mol NaOH = 2số mol H2 = 0,25 mol.
TH1: NaOH thiếu, chỉ có phản ứng.
3NaOH + AlCl3 ---> Al(OH)3 + 3NaCl
Không xảy ra vì số mol Al(OH)3 tạo ra trong phản ứng > số mol Al(OH)3 đề cho.
TH2: NaOH dư, có 2 phản ứng xảy ra.
3NaOH + AlCl3 ---> Al(OH)3 + 3NaCl
0,15          0,05            0,05                      mol
       4NaOH    +     AlCl3 ---> NaAlO2 + 3NaCl + H2O
(0,25 – 0,15)            0,025
Tổng số mol AlCl3 phản ứng ở 2 phương trình là 0,075 mol
 ----> Nồng độ của AlCl3 = 0,375M
Bài 6: Cho 200ml dung dịch NaOH x(M) tác dụng với 120 ml dung dịch AlCl3 1M, sau cùng thu được 7,8g kết tủa. Tính trị số x?
Đáp số:
TH1: Nồng độ AlCl3 = 1,5M
TH2: Nồng độ AlCl3 = 1,9M
Bài 7:  Cho 9,2g Na vào 160ml dung dịch A có khối lượng riêng 1,25g/ml chứa Fe2(SO¬4)3  0,125M và Al2(SO4)3 0,25M. Sau khi phản ứng kết thúc người ta tách kết tủa và đem nung nóng đến khối lượng không đổi thu được chất rắn.
a/ Tính khối lượng chất rắn thu được.
b/ Tính nồng độ % của dung dịch muối thu được.
Đáp số:
a/ mFe2O3 = 3,2g và  mAl2O3 = 2,04g.
b/ Nồng độ % của các dung dịch là: C%(Na2SO4) = 12,71% và C%(NaAlO2) = 1,63%

CHUYÊN ĐỀ 10: 
HAI DUNG DỊCH MUỐI TÁC DỤNG VỚI NHAU.
Công thức 1:
Muối + Muối ---> 2 Muối mới
Điều kiện:
Muối phản ứng: tan hoặc tan ít trong nước.
Sản phẩm phải có chất:
+ Kết tủa.
+ Hoặc bay hơi
+ Hoặc chất điện li yếu. H2O
Ví dụ:   BaCl2 + Na2SO4 ---> BaSO4 + 2NaCl
Công thức 2:
Các muối của kim loại nhôm, kẽm, sắt(III) ---> Gọi chung là muối A
Phản ứng với các muối có chứa các gốc axit: CO3, HCO3, SO3, HSO3, S, HS, AlO2 ---> Gọi chung là muối B.
Phản ứng xảy ra theo quy luật:
Muối A + H2O ----> Hiđroxit (r) + Axit
Axit + Muối B ----> Muối mới + Axit mới.
Ví dụ: FeCl3 phản ứng với dung dịch Na2CO3 
2FeCl3 + 6H2O -----> 2Fe(OH)3 + 6HCl
6HCl + 3Na2CO3 ---> 6NaCl  + 3CO2 + 3H2O
PT tổng hợp:
2FeCl3 + 3H2O + 3Na2CO3 ---> 2Fe(OH)3 + 3CO2 + 6NaCl.
Công thức 3:
Xảy ra khi gặp sắt, phản ứng xảy ra theo quy tắc 2.
Ví dụ:
   AgNO3 + Fe(NO3)2 ---> Fe(NO3)3 + Ag.

Bài 1: Cho 0,1mol FeCl3 tác dụng hết với dung dịch Na2CO3 dư, thu được chất khí B và kết tủa C. Đem nung C đến khối lượng không đổi thu được chất rắn D. Tính thể tích khí B (đktc) và khối lượng chất rắn D.
Đáp số: 
Thể tích khí CO2 là 3,36 lit 
Rắn D là Fe2O3 có khối lượng là 8g
Bài 2: Trộn 100g dung dịch AgNO3 17% với 200g dung dịch Fe(NO3)2 18% thu được dung dịch A có khối lượng riêng (D = 1,446g/ml). Tính nồng độ mol/l của dung dịch A.
Đáp số:
Dung dịch A gồm Fe(NO3)2 0,1 mol và Fe(NO3)3 0,1 mol.
Nồng độ mol/l của các chất là: CM(Fe(NO3)2) = CM(Fe(NO3)3) = 0,5M
Bài 3: Cho 500ml dung dịch A gồm BaCl2 và MgCl2 phản ứng với 120ml dung dịch Na2SO4 0,5M dư, thu được 11,65g kết tủa. Đem phần dung dịch cô cạn thu được 16,77g hỗn hợp muối khan. Xác định nồng độ mol/l các chất trong dung dịch.
Hướng dẫn:
Phản ứng của dung dịch A với dung dịch Na2SO4.
BaCl2 + Na2SO4 ----> BaSO4 + 2NaCl
0,05       0,05                 0,05     0,1           mol
Theo (1) số mol BaCl2 trông dd A là 0,05 mol và số mol NaCl = 0,1 mol.
Số mol Na2SO4 còn dư là 0,06 – 0,05 = 0,01 mol
Số mol MgCl2 =   = 0,1 mol.
Vậy trong 500ml dd A có 0,05 mol BaCl2 và 0,1 mol MgCl2.
---> Nồng độ của BaCl2 = 0,1M và nồng độ của MgCl2 = 0,2M.
Bài 4: Cho 31,84g hỗn hợp NaX, NaY (X, Y là 2 halogen ở 2 chu kì liên tiếp) vào dung dịch AgNO3 dư, thu được 57,34g kết tủa. Tìm công thức của NaX, NaY và tính thành phần % theo khối lượng của mỗi muối.
Hướng dẫn;
* TH1: X là Flo(F) --> Y là Cl. Vậy kết tủa là AgCl.
Hỗn hợp 2 muối cần tìm là NaF và NaCl
PTHH: NaCl + AgNO3 ---> AgCl + NaNO3 
Theo PT (1) thì nNaCl = nAgCl = 0,4 mol ---> %NaCl = 73,49% và %NaF = 26,51%.
* TH2: X không phải là Flo(F).
Gọi Na  là công thức đại diện cho 2 muối.
PTHH:        Na     +      AgNO3 --->      Ag       +     NaNO3 
                  (23 +  )                               (108 +  )
                    31,84g                                    57,34g
Theo PT(2) ta có:   =   --->   = 83,13
Vậy hỗn hợp 2 muối cần tìm là NaBr và NaI ---> %NaBr = 90,58% và %NaI = 9,42%
Bài 5: Dung dịch A chứa 7,2g XSO4 và Y2(SO4)3. Cho dung dịch Pb(NO3)2 tác dụng với dung dịch A (vừa đủ), thu được 15,15g kết tủa và dung dịch B.
a/ Xác định khối lượng muối có trong dung dịch B.
b/ Tính X, Y biết tỉ lệ số mol XSO4 và Y2(SO4)3 trong dung dịch A là 2 : 1 và tỉ lệ khối lượng mol nguyên tử của X và Y là 8 : 7.
Hướng dẫn:
PTHH xảy ra:
XSO4 + Pb(NO3)2 ---> PbSO4 + X(NO3)2 
 x                                    x               x         mol
Y2(SO4)3 + 3Pb(NO3)2 ---> 3PbSO4 + 2Y(NO3)3 
 y                                             3y             2y
Theo PT (1, 2) và đề cho ta có:
mhh muối = (X+96)x + (2Y+3.96)y = 7,2   (I) ---> X.x + 2Y.y = 2,4
Tổng khối lượng kết tủa là 15,15g --> Số mol PbSO4 = x + 3y = 15,15/303 = 0,05 mol 
Giải  hệ ta được: mmuối trong dd B = 8,6g
(có thể áp dụng định luật bảo toàn khối lượng)
Theo đề ra và kết quả của câu a ta có:
x : y = 2 : 1
X : Y = 8 : 7
x + 3y = 0,05
X.x + 2.Y.y = 2,4
---> X là Cu và Y là Fe
Vậy 2 muối cần tìm là CuSO4 và Fe2(SO4)3.
Bài 6: Có 1 lit dung dịch hỗn hợp gồm Na2CO3 0,1M và (NH4)2CO3 0,25M. Cho 43g hỗn hợp BaCl2 và CaCl2 vào dung dịch trên. Sau khi các phản ứng kết thúc thu được 39,7g kết tủa A và dung dịch B.
a/ Chứng minh muối cacbonat còn dư.
b/ Tính thành phần % theo khối lượng các chất trong A.
c/ Cho dung dịch HCl dư vào dung dịch B. Sau phản ứng cô cạn dung dịch và nung chất rắn còn lại tới khối lượng không đổi thu được rắn X. Tính thành phần % theo khối lượng rắn X.
Hướng dẫn:
Để chứng minh muối cacbonat dư, ta chứng minh mmuối phản ứng < mmuối ban đầu 
Ta có: Số mol Na2CO3 = 0,1 mol và số mol (NH4)2CO3 = 0,25 mol.
Tổng số mol CO3 ban đầu = 0,35 mol
Phản ứng tạo kết tủa:
BaCl2 + CO3 ----> BaCO3 + 2Cl
CaCl2 + CO3 ---> CaCO3 + 2Cl
Theo PTHH ta thấy: Tổng số mol CO3 phản ứng = (43 – 39,7) : 11 = 0,3 mol.
Vậy số mol CO3 phản ứng < số mol CO3 ban đầu.---> số mol CO3 dư
b/ Vì CO3 dư nên 2 muối CaCl2 và BaCl2 phản ứng hết.
mmuối kết tủa = 197x + 100y = 39,7
Tổng số mol Cl phản ứng = x + y = 0,3
----> x = 0,1 và y = 0,2
Kết tủa A có thành phần: %BaCO3 = 49,62% và %CaCO3 = 50,38%
c/ Chất rắn X chỉ có NaCl. ---> %NaCl = 100%.




CHUYÊN ĐỀ 11: 
BÀI TOÁN HỖN HỢP KIM LOẠI.
Thường gặp dưới dạng kim loại phản ứng với axit, bazơ, muối và với nước.
Ý nghĩa:
K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

+ O2:   nhiệt độ thường            Ở nhiệt độ cao            Khó phản ứng
             
K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

      Tác dụng với nước         Không tác dụng với nước ở nhiệt độ thường

K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

    Tác dụng với các axit thông thường giải phóng Hidro    Không tác dụng.

K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

                Kim loại đứng trước đẩy kim loại đứng sau ra khỏi muối

K    Ba    Ca    Na    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn    Pb    H    Cu    Ag    Hg    Au    Pt

H2, CO không khử được oxit        khử được oxit các kim loại này ở nhiệt độ cao

Chú ý:
Các kim loại đứng trước Mg phản ứng với nước ở nhiệt độ thường tạo thành dd Kiềm và giải phóng khí Hidro.
Trừ Au và Pt, các kim loại khác đều có thể tác dụng với HNO3 và H2SO4 đặc nhưng không giải phóng Hidro.

Ý NGHĨA CỦA DÃY HOẠT ĐỘNG HOÁ HỌC
K    Na   Ba   Ca    Mg    Al    Zn    Fe    Ni    Sn     Pb    H     Cu    Hg    Ag    Pt     Au

Dãy được sắp xếp theo chiều giảm dần tính hoạt động hoá học (từ trái sang phải)
Một số kim loại vừa tác dụng được với axit và với nước:  K, Na, Ba, Ca
Kim loại + H2O ----> Dung dịch bazơ + H2 
Kim loại vừa tác dụng với axit, vừa tác dụng với bazơ:  (Be), Al, Zn, Cr 
2A + 2(4 – n)NaOH + 2(n – 2)H2O ---> 2Na4 – nAO2 + nH2 
Ví dụ: 2Al + 2NaOH + 2H2O ----> 2NaAlO2+ 3H2
2Al + Ba(OH)2 + 2H2O ----> Ba(AlO2)2 + 3H2
Zn + 2NaOH --->  Na2ZnO2 + H2
Zn + Ba(OH)2 ---> BaZnO2 + H2
Kim loại đứng trước H tác dụng với dung dịch axit HCl, H2SO4 loãng tạo muối và giải phóng H2.
Kim loại + Axit ----> Muối + H2
Lưu ý: Kim loại trong muối có hoá trị thấp (đối với kim loại đa hoá trị)
Kể từ Mg trở đi kim loại đứng trước đẩy được kim loại đứng sau ra khỏi muối của chúng. theo quy tắc:
Chất khử mạnh + chất oxi hóa mạnh   chất oxi hoá yếu + chất khử yếu.
Lưu ý: những kim loại đầu dãy (kim loại tác dụng được với nước) thì không tuân theo quy tắc trên mà nó xảy ra theo các bước sau:
     Kim loại kiềm (hoặc kiềm thổ)  +  H2O      Dung dịch bazơ   +    H2 
Sau đó:   Dung dịch bazơ  +  dung dịch muối     Muối mới   + Bazơ mới  (*)
Điều kiện(*): Chất tạo thành phải có ít nhất 1 chất kết tủa (không tan).
VD: cho Ba vào dung dịch CuSO4. 
Trước tiên:              Ba  +   2H2O        Ba(OH)2   +    H2  
                     Ba(OH)2    +    CuSO4        Cu(OH)2       +       BaSO4 
Đặc biệt: Cu + 2FeCl3 ---> CuCl2 + 2FeCl2 
                Cu + Fe2(SO4)3 ---> CuSO4 + 2FeSO4 

CÁC BÀI TOÁN VẬN DỤNG SỐ MOL TRUNG BÌNH
VÀ XÁC ĐỊNH KHOẢNG SỐ MOL CỦA CHẤT.
1/ Đối với chất khí. (hỗn hợp gồm có 2 khí)
Khối lượng trung bình của 1 lit hỗn hợp khí ở đktc:
MTB  =  
Khối lượng trung bình của 1 mol hỗn hợp khí ở đktc:
MTB  =  
Hoặc:   MTB  =       (n là tổng số mol khí trong hỗn hợp)
Hoặc:   MTB  =        (x1là % của khí thứ nhất)

Hoặc:  MTB  =  dhh/khí x . Mx

2/ Đối với chất rắn, lỏng.                 MTB của hh  =   
Tính chất 1:     
      MTB của hh  có giá trị phụ thuộc vào thành phần về lượng các chất thành phần trong hỗn hợp.
Tính chất 2:
         MTB của hh luôn nằm trong khoảng khối lượng mol phân tử của các chất thành phần nhỏ nhất và lớn nhất.
Mmin <  nhh   <  Mmax
Tính chất 3:
      Hỗn hợp 2 chất A, B có MA < MB và có thành phần % theo số mol là a(%) và b(%)
Thì khoảng xác định số mol của hỗn hợp là.
    <  nhh  <   
Giả sử A hoặc B có % = 100% và chất kia có % = 0 hoặc ngược lại.
Lưu ý:
- Với bài toán hỗn hợp 2 chất A, B (chưa biết số mol) cùng tác dụng với 1 hoặc cả 2 chất X, Y (đã biết số mol). Để biết sau phản ứng đã hết A, B hay X, Y chưa. Có thể giả thiết hỗn hợp A, B chỉ chứa 1 chất A hoặc B
     - Với MA  < MB nếu hỗn hợp chỉ chứa A thì: 
nA  =    >  nhh =   
Như vậy nếu X, Y tác dụng với A mà còn dư, thì X, Y sẽ có dư để tác dụng hết với hỗn hợp A, B 
Với MA < MB, nếu hỗn hợp chỉ chứa B thì:
nB  =     <   nhh  =   
Như vậy nếu X, Y tác dụng chưa đủ với B thì cũng không đủ để tác dụng hết với hỗn hợp A, B.
Nghĩa là sau phản ứng X, Y hết, còn A, B dư.

Ví dụ 1: Cho 22,2 gam hỗn hợp gồm Fe, Al tan hoàn toàn trong HCl, ta thu được 13,44 lít H2 (đktc). Tính thành phần % khối lượng mỗi chất trong hỗn hợp và khối lượng muối clorua khan thu được.
Bài giải
Vì phản ứng hoàn toàn nên ta có thể thay hỗn hợp Fe, Al bằng kim loại tương đương   có hoá trị  . Gọi x là số mol Fe trong 1 mol hỗn hợp.
  = 56.x + 27(1 - x)
  = 2.x + 3(1 - x)
PTHH:                 +           HCl          Cl   +             H2
                                                                                   . 
Theo bài ra:  .  = nH  =   = 0,6 (mol)
    = 0,6
  x = 0,6 mol Fe và 0,4 mol Al
  = 0,6.56 + 27.0,4 = 44,4 (g/mol)
% Fe =  .100% = 75,67%
% Al = 100 - 75,67 = 24,33%
Ta có   = 0,6.2 + 0,4.3 = 2,4 (mol)
Khối lượng muối clorua khan:
m =  (  + 35,5.  ) = 22,2 +  .22,2 = 64,8 gam.
Chú ý : Có thể áp dụng KLMTB của một hỗn hợp vào bài toán xác định tên kim loại. Thông thường đó là bài toán hỗn hợp hai kim loại thuộc 2 chu kỳ, hai phân nhóm kế tiếp, ...
Ví dụ 2: Khi cho 3,1 gam hỗn hợp hai kim loại kiềm thuộc hai chu kỳ liên tiếp tác dụng hết với nước ta thu được 1,12 lít H2 (đktc). Xác định hai kim loại và tính thành phần % theo khối lượng của hỗn hợp.
Bài giải
Vì phản ứng xảy ra hoàn toàn nên ta có thể thay thế hỗn hợp hai kim loại kiềm bằng một kim loại tương đương   có hoá trị 1 (kim loại kiềm)
2  + 2H2O   2 OH + H2    (1)
Theo (1)   n  = 2nH = 2  = 0,1 (mol)
              =   = 31 g/mol
 Na = 23 <   = 31 < K = 39
Mặt khác:   = 31 =     số mol hai chất bằng nhau nghĩa là trong 1 mol hỗn hợp mỗi kim loại có 0,5 mol. Thành phần % khối lượng:
% Na =  .100 = 37,1% và % K = (100 - 37,1)% = 62,9%.
Nhận xét: Sử dụng các đại lượng trung bình sẽ cho phép chúng ta giải quyết nhanh các bài tập hoá học. 


HỖN HỢP KIM LOẠI TÁC DỤNG VỚI AXIT

Bài 1: Cho 10g hỗn hợp gồm Zn và Cu tác dụng với dung dịch axit H2SO4 loãng thì thu được 2,24 lit H2 (đktc). Tính thành phần % về khối lượng của mỗi kim loại trong hỗn hợp ban đầu.
Đáp số:
Bài 2: Hoà tan 5,2g hỗn hợp gồm Mg và Fe bằng dung dịch axit HCl 1M, thì thu dược 3,36 lit H2 (đktc).
a/ Tính thành phần % theo khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp.
b/ Tính thể tích dung dịch axit HCl đã dùng.
Đáp số:
a/
b/
Bài 3: Cho một lượng hỗn hợp gồm Ag và Zn tác dụng với lượng dư dung dịch axit H2SO4, thu được 5,6 lit khí H2 (đktc). Sau phản ứng thấy còn 6,25g một chất rắn không tan. Tính thành phần % về khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp.
Đáp số:
Bài 4: Hoà tan hoàn toàn 15,3g hỗn hợp gồm Mg và Zn bằng dung dịch axit HCl 1M thì thu được 6,72 lit H2 (đktc).
a/ Xác định khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp đầu.
b/ Tính thể tích dung dịch axit HCl cần dùng.
Đáp số:
a/ mMg = 2,46g và mZn = 12,84g    và      b/ Vdd HCl 1M = 0,6 lit.
Bài 5: A là hỗn hợp gồm: Ba, Al, Mg.
Lấy m gam A cho tác dụng với nước tới khi hết phản ứng thấy thoát ra 3,36 lit H2 (đktc).
Lấy m gam A cho vào dung dịch xút dư tới khi hết phản ứng thấy thoát ra 6,72 lít H2 (đktc). Lấy m gam A hoà tan bằng một lượng vừa đủ dung dịch axit HCl thì thu được một dung dịch và 8,96 lit H2 (đktc).
Hãy tính m gam và thành phần % theo khối lượng của mỗi kim loại trong hỗn hợp.
Đáp số:
m = 24,65g trong đó mBa = 19,55g, mAl = 2,7g, mMg = 2,4g.
Bài 6: Hoà tan hỗn hợp gồm Fe, Zn trong 500ml dung dịch HCl 0,4M được dung dịch A và 10,52g muối khan.
a/ Tính thành phần % theo khối lượng mỗi kim loại.
b/ Tính thể tích dung dịch B gồm NaOH 0,02M và Ba(OH)2 cần dùng để trung hoà dung dịch A.
Đáp số:
a/ %Fe = 46,28% và %Zn = 53,72%
b/ Vdd B = 1(lit)
Bài 7: Hoà tan hết 12g hỗn hợp A gồm Fe và kim loại M (hoá trị II không đổi) vào 200ml dung dịch HCl 3,5M thu được 6,72 lit khí (đktc). Mặt khác lấy 3,6g kim loại M tan hết vào 400ml dung dịch H2SO4 nồng độ 1M thì H2SO4 còn dư.
a/ Xác định kim loại M.
b/ Tính thành phần % theo khối lượng của Fe, M trong hỗn hợp.
Đáp số:
a/ M là Mg.
b/ %Mg = 30% và %Fe = 70%.
Bài 8: Hoà tan hết 11,3g hỗn hợp A gồm Fe và kim loại R (hoá trị II không đổi) vào 300ml dung dịch HCl 2,5M thu được 6,72 lit khí (đktc). Mặt khác lấy 4,8g kim loại M tan hết vào 200ml dung dịch H2SO4 nồng độ 2M thì H2SO4 còn dư.
a/ Xác định kim loại R.
b/ Tính thành phần % theo khối lượng của Fe, R trong hỗn hợp.
Đáp số:
a/  và b/ 
Bài 9: Hoà tan hết 12,1g hỗn hợp A gồm Fe và kim loại M (hoá trị II không đổi) vào 150ml dung dịch HCl 3M thì thu được 4,48 lit khí (đktc). Mặt khác muốn hoà tan hết 4,875g kim loại M thì cần phải dùng 100ml dung dịch H2SO4 0,75M, dung dịch thu được không làm đổi màu giấy quỳ.
Bài 10: Hỗn hợp A gồm Mg và kim loại M hoá trị III, đứng trước hiđrô trong dãy hoạt động hoá học. Hoà tan hoàn toàn 1,275 g A vào 125ml dd B chứa đồng thời HCl nồng độ C1(M) và H2SO4 nồng độ C2(M). Thấy thoát ra 1400 ml khí H2 (ở đktc) và dd D. Để trung hoà hoàn toàn lượng a xít dư trong D cần dùng 50ml dd Ba(OH)2 1M. Sau khi trung hoà dd D còn thu được 0,0375mol một chất rắn không hoà tan trong HCl.
a/ Viết các PTPƯ xảy ra.
b/ Tính C1 và C2 của dd B.
c/ Tìm NTK của kim loại M (AM) và khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp A đem thí nghiệm.
Biết rằng để hoà tan 1,35g M cần dùng không quá 200ml dd HCl 1M.
Hướng dẫn giải:
a/ các PTHH xảy ra.
Mg    +     2H+            Mg2+     +       H2        (1)
2M    +      6H+          2M3+      +     3H2        (2)
Trong dd D có các Ion:  H+dư ,   Cl- ,    SO42- ,   Mg2+,  M3+.
Trung hoà dd D bằng Ba(OH)2.
H+        +      OH-            H2O             (3)
Ba2+      +     SO42-           BaSO4         (4)
Theo bài ra ta có:
Số mol OH-  =   2 số mol Ba(OH)2 = 0,05 . 1 . 2 = 0,1 mol                                                          Số mol Ba2+   =   số mol Ba(OH)2   =   0,05 mol.
b/ Số mol H+ trong dd B = 0,125C1  +  2 . 0,125C2 
số mol H+  tham gia các phản ứng (1,2,3) là: 0,0625 . 2 + 0,1 = 0,225 mol   
( Vì số mol của H2 thoát ra = 0,0625 mol )
Ta có:  0,125C1  +   2 . 0,125C2  =  0,225  (*)
Mặt khác , số mol Ba2+  = 0,05 mol  >  số mol của BaSO4 = 0,0375 mol.
Như vậy chứng tỏ SO42-  đã phản ứng hết và Ba2+  còn dư.
Do đó số mol của SO42-  =  số mol của BaSO4  =  0,0375 mol.
Nên ta có nồng độ mol/ lit của dd H2SO4 là: C2  =   0,0375 :  0,125  = 0,3M
Vì số mol của H2SO4  =  số mol của SO42-   =  0,0375 (mol)
Thay và ( * ) ta được:  C1  =   1,2 M
c/ PTPƯ hoà tan M trong HCl.
2M  +  6HCl      2MCl3    +     3H2     (5)
Số mol HCl = 0,2 x 1 = 0,2 mol
Theo (5): Số mol của kim loại M     0,2 : 3  (Vì theo bài ra M bị hoà tan hết)
Do đó NTK của M là:   AM    1,35 : ( 0,2 : 3 ) = 20,25 
Vì M là kim loại hoá trị III nên M phải là: Al (nhôm)
Gọi x, y lần lượt là số mol của Mg và Al trong 1,275 g hỗn hợp A
Ta có:  24x  +   27y   =   1,275     (I)
Theo PT (1, 2):  x +  1,5 y  =  0,0625      (II)
Giải hệ pt (I) và (II) ta được:  x = y = 0,025.
Vậy khối lượng của các chất trong hỗn hơp là: mMg  =  0,6 g và  mAl  =  0,675 g.
Bài 11: Cho 9,86g hỗn hợp gồm Mg và Zn vào 1 cốc chứa 430ml dung dịch H2SO4 1M loãng. Sau khi phản ứng hoàn toàn, thêm tiếp vào cốc 1,2 lit dung dịch hỗn hợp gồm Ba(OH)2 0,05M và NaOH 0,7M, khuấy đều cho phản ứng hoàn toàn, rồi lọc lấy kết tủa và nung nóng đến khối lượng không đổi thì thu được 26,08g chất rắn. Tính khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp đầu.
Hướng dẫn;
Đặt số mol Mg và Zn là x và y.
Ta có: 24x + 65y = 9,86    (I)
Số mol H2SO4 = 043.1= 0,43 mol 
Đặt HX là công thức tương đương của H2SO4 ---> nHX = 2nH SO = 0,43.2 = 0,86 mol
Số mol Ba(OH)2 = 1,2 . 0,05 = 0,06 mol
Số mol NaOH = 0,7 . 1,2 = 0,84 mol
Đặt ROH là công thức tưng đương cho 2 bazơ đã cho.
Ta có: nROH = 2nBa(OH) + nNaOH = 0,06.2 + 0,84 = 0,96 mol
PTHH xảy ra
Giả sử hỗn hợp chỉ chứa mình Zn ---> x = 0.
Vậy y = 9,86 : 65 = 0,1517 mol
Giả sử hỗn hợp chỉ Mg ---> y = 0
Vậy x = 9,86 : 24 = 0,4108 mol
0,1517 < nhh kim loại < 0,4108
Vì x > 0 và y > 0 nên số mol axit tham gia phản ứng với kim loại là:
0,3034 < 2x + 2y < 0,8216 nhận thấy lượng axit đã dùng < 0,86 mol.
Vậy axit dư --> Do đó Zn và Mg đã phản ứng hết.
Sau khi hoà tan hết trong dung dịch có.
x mol MgX2 ; y mol ZnX2 ; 0,86 – 2(x + y) mol HX và 0,43 mol SO4.
Cho dung dịch tác dụng với dung dịch bazơ.
       HX        +         ROH --->     RX   +       H2O.
0,86 – 2(x + y)   0,86 – 2(x + y)                             mol
       MgX2      +      2ROH   ---->    Mg(OH)2  +  2RX
           x                     2x                      x                       mol
      ZnX2        +       2ROH  ---->   Zn(OH)2    + 2RX
        y                        2y                       y                   mol
Ta có nROH đã phản ứng = 0,86 – 2(x + y) + 2x + 2y = 0,86 mol
Vậy nROH dư = 0,96 – 0,86 = 0,1mol
Tiếp tục có phản ứng xảy ra:
      Zn(OH)2     +    2ROH ---->     R2ZnO2 + 2H2O
bđ:    y                       0,1                                           mol
Pứ:   y1                      2y1                                           mol
còn: y – y1                0,1 – 2y1                                   mol
( Điều kiện: y   y1)
Phản ứng tạo kết tủa.
     Ba(OH)2   +  H2SO4  --->  BaSO4    +   2H2O
bđ: 0,06             0,43               0                   mol
pứ: 0,06            0,06               0,06                mol
còn:  0            0,43 – 0,06       0,06             mol
Nung kết tủa.
Mg(OH)2 ----->   MgO   + H2O
 x                          x                      mol
Zn(OH)2 ------->  ZnO     + H2O
 y – y1                y – y1                  mol
BaSO4 ----> không bị nhiệt phân huỷ.
0,06 mol
Ta có: 40x + 81(y – y1) + 233.0,06 = 26,08
---> 40x + 81(y – y1) = 12,1          (II)
Khi y – y1 = 0 ---> y = y1 ta thấy 0,1 – 2y1   0 ---> y1   0,05
Vậy 40x = 12,1 ---> x = 12,1 : 40 = 0,3025 mol
Thay vào (I) ta được y = 0,04 ( y = y1   0,05) phù hợp
Vậy mMg = 24 . 0,3025 = 7,26g và mZn = 65 . 0,04 = 2,6g
Khi y – y1 > 0 --> y > y1 ta có 0,1 – 2y1 = 0 (vì nROH phản ứng hết)
----> y1 = 0,05 mol, thay vào (II) ta được: 40x + 81y = 16,15.
Giải hệ phương trình (I, II) ---> x = 0,38275 và y = 0,01036
Kết quả y < y1 (không phù hợp với điều kiện y   y1 ) ---> loại.
 
HỖN HỢP KIM LOẠI TÁC DỤNG VỚI NƯỚC VÀ BAZƠ
Bài 1: Hoà tan hoàn toàn 17,2g hỗn hợp gồm kim loại kiềm A và oxit của nó vào 1600g nước được dung dịch B. Cô cạn dung dịch B được 22,4g hiđroxit kim loại khan.
a/ Tìm kim loại và thành phần % theo khối lượng mỗi chất trong hỗn hợp.
b/ Tính thể tích dung dịch H2SO4 0,5M cần dùng để trung hoà dung dịc B.
Hướng dẫn:
Gọi công thức của 2 chất đã cho là A và A2O.
a, b lần lượt là số mol của A và A2O
Viết PTHH:
Theo phương trình phản ứng ta có:
a.MA + b(2MA + 16) = 17,2   (I)
(a + 2b)(MA + 17) = 22,4    (II)
Lấy (II) – (I): 17a + 18b = 5,2 (*)
Khối lượng trung bình của hỗn hợp:
MTB = 17,2 : (a + b) 
Tương đương: MTB = 18.17,2 : 18(a + b).
Nhận thấy: 18.17,2 : 18(a + b) < 18.17,2 : 17a + 18b = 18.17,2 : 5,2
---> MTB < 59,5    
Ta có: MA < 59,5 < 2MA + 16 ---> 21,75 < MA < 59,5.
Vậy A có thể là: Na(23) hoặc K(39).
Giải hệ PT toán học và tính toán theo yêu cầu của đề bài.
Đáp số:
a/
Với A là Na thì %Na = 2,67% và %Na2O = 97,33%
Với A là K thì %K = 45,3% và %K2O = 54,7%
b/
TH: A là Na ----> Vdd axit = 0,56 lit
TH: A là K -----> Vdd axit = 0,4 lit.
Bài 2: Hoà tan hoàn toàn 3,1g hỗn hợp 2 kim loại kiềm trong nước thu được dung dịch A. Để trung hoà dung dịch A phải dùng 50ml dung dịch HCl 2M, sau phản ứng thu được dung dịch B.
a/ Nếu cô cạn dung dịch B thì sẽ thu được bao nhiêu gam hỗn hợp muối khan?
b/ Xác định 2 kim loại kiềm trên, biết rằng tỉ lệ số mol của chúng trong hỗn hợp là 1 : 1.
Đáp số:
a/ mMuối = 6,65g
b/ 2 kim loại đó là: Na và K.
Bài 3: Cho 6,2g hỗn hợp 2 kim loại kiềm thuộc 2 chu kỳ liên tiếp trong bảng tuần hoàn phản ứng với H2O dư, thu được 2,24 lit khí (đktc) và dung dịch A.
a/ Tính thành phần % về khối lượng từng kim loại trong hỗn hợp ban đầu.
b/ Sục CO2 vào dung dịch A thu được dung dịch B. Cho B phản ứng với BaCl2 dư thu được 19,7g kết tủa. Tính thể tích khí CO2 đã bị hấp thụ.
Hướng dẫn:
a/ Đặt R là KHHH chung cho 2 kim loại kiềm đã cho
MR là khối lượng trung bình của 2 kim loại kiềm A và B, giả sử MA < MB 
---.> MA < MR < MB .
Viết PTHH xảy ra:
Theo phương trình phản ứng:
nR = 2nH = 0,2 mol. ----> MR = 6,2 : 0,2 = 31
Theo đề ra: 2 kim loại này thuộc 2 chu kì liên tiếp, nên 2 kim loại đó là:
A là Na(23) và B là K(39)
b/ Ta có: nROH = nR = 0,2 mol
PTHH xảy ra:
CO2   +  2ROH ----> R2CO3 + H2O 
CO2 + ROH ---> RHCO3
Theo bài ra khi cho BaCl2 vào dung dịch B thì có kết tủa. Như vậy trong B phải có R2CO3 vì trong 2 loại muối trên thì BaCl2 chỉ phản ứng với R2CO3 mà không phản ứng với RHCO3.
BaCl2 + R2CO3 ----> BaCO3 + RCl
---> nCO  = nR CO = nBaCO = 19,7 : 197 = 0,1 mol ----> VCO = 2,24 lít.
Bài 4: Hai kim loại kiềm A và B có khối lượng bằng nhau. Cho 17,94g hỗn hợp A và B tan hoàn toàn trong 500g H2O thu được 500ml dung dịch C(d = 1,03464g/ml). Tìm A và B.
Bài 5: Một hỗn hợp X gồm 2 kim loại A, B thuộc 2 chu kì liên tiếp trong bảng tuần hoàn, có khối lượng là 8,5g. Cho X phản ứng hết với nước cho ra 3,36 lit khí H2(đktc)
a/ Xác định 2 kim loại và tính khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp đầu.
b/ Thêm vào 8,5g hỗn hợp X trên, 1 kim loại kiềm thổ D được hỗn hợp Y, cho Y tác dụng với nước thu được dung dịch E và 4,48 lit khí H2 (đktc). Cô cạn dung dịch E ta được chất rắn Z có khối lượng là 22,15g. Xác định D và khối lượng của D.
Đáp số:
a/ mNa = 4,6g và mK = 3,9g.
b/ kim loại D là Ba. --> mBa = 6,85g.
Bài 6: Hoà tan 23g một hỗn hợp gồm Ba và 2 kim loại kiềm A, B thuộc 2 chu kỳ kế tiếp nhau trong bảng tuần hoàn vào nước thu được dung dịch D và 5,6 lit H2 (đktc).
   Nếu thêm 180ml dung dịch Na2SO4 0,5M vào dung dịch D thì chưa kết tủa hết được Ba(OH)2. Nếu thêm 210ml dung dịch Na2SO4 0,5M vào dung dịch D thì dung dịch sau phản ứng còn dư Na2SO4. Xác định 2 kim loại kiềm ở trên.
Đáp số: 2 kim loại kiềm là Na và K.

HỖN HỢP KIM LOẠI TÁC DỤNG VỚI DUNG DỊCH MUỐI.
Thí dụ 1: Ngâm thanh sắt vào hỗn hợp dung dịch gồm AgNO3 và Cu(NO3)2 
                 Phản ứng xảy ra theo thứ tự như sau: 
* Muối của kim loại có tính oxi hoá mạnh hơn sẽ ( Ag > Cu) tham gia phản ứng trước với kim loại ( hoặc nói cách khác là muối của kim loại hoạt động hoá học yếu hơn sẽ tham gia phản ứng trước ).
Fe   +   2AgNO3       Fe(NO3)2   +    2Ag
Fe    +   Cu(NO3)2      Fe(NO3)2  +   Cu
Bài tập áp dung:
1/  Có 200ml hỗn hợp dung dịch gồm AgNO3  0,1M và Cu(NO3)¬2 0,5M. Thêm 2,24g bột Fe kim loại vào dung dịch đó khuấy đều tới phản ứng hoàn toàn thu được chất rắn A và dung dịch B.    a/ Tính số gam chất rắn A.                                                                                                          b/Tính nồng độ mol/lit của các muối trong dung dịch B, biết rằng thể tích dung dịch không đổi.
                                       Hướng dẫn giải                                                                                                                                   
Fe   +   2AgNO3       Fe(NO3)2   +    2Ag  ( 1 )
Fe    +   Cu(NO3)2      Fe(NO3)2  +   Cu     ( 2 )
 Số mol của các chất là: nFe = 0,04 mol ; nAgNO3 = 0,02 mol ; nCu(NO3)2 = 0,1 mol 
Vì Ag hoạt động hoá học yếu hơn Cu nên muối của kim loại Ag sẽ tham gia phản ứng với Fe trước.
Theo pứ ( 1 ): nFe ( pứ ) = 0,01 mol ; Vậy sau phản ứng ( 1 ) thì nFe còn lại = 0,03 mol.
Theo (pứ ( 2 ): ta có nCu(NO3)2 pứ = nFe còn dư = 0,03 mol.
Vậy sau pứ ( 2 ): nCu(NO3)2 còn dư là = 0,1 – 0,03 = 0,07 mol
Chất rắn A gồm Ag và Cu 
mA = 0,02 x 108 + 0,03 x 64 = 4,08g
dung dịch B gồm: 0,04 mol Fe(NO3)2 và 0,07 mol Cu(NO3)2 còn dư.
Thể tích dung dịch không thay đổi V = 0,2 lit
Vậy nồng độ mol/lit của dung dịch sau cùng là:
CM [ Cu(NO ) ] dư  = 0,35M  ;   CM [ Fe (NO ) ] = 0,2M  
2/  Cho 1,68 g Fe vào 200ml hỗn hợp dung dịch gồm Cu(NO3)2 0,15M và AgNO3 0,1M. Sau khi phản ứng kết thúc thu được chất rắn A và dung dịch B.
a/  Tính khối lượng chất rắn A.
b/  Tính nồng độ mol/lit của dung dịch B. Giả sử thể tích dung dịch không thay đổi.
Đ/S: a/  mA = 3,44g 
         b/  CM [ Cu(NO ) ] dư  = 0,05M  và   CM [ Fe (NO ) ] = 0,15M  
Thí dụ 2: Cho hỗn hợp gồm bột sắt và kẽm vào trong cùng 1 ống nghiệm ( 1 lọ ) chứa dung dịch AgNO3.                                                                                                                                          Phản ứng xảy ra theo thứ tự như sau:                                                                                          Kim loại có tính khử mạnh hơn sẽ tham gia phản ứng trước với muối.                                             Zn   +    2AgNO3       Zn(NO3)2    +    2Ag                                                                                          Fe    +    2AgNO3  dư        Fe(NO3)2  +  2Ag
Bài tập áp dụng:
Nhúng 2 miếng kim loại Zn và Fe cùng vào một ống nghiệm đựng dung dịch CuSO4, sau một thời gian lấy 2 miếng kim loại ra thì trong dung dịch nhận được biết nồng độ của muối Zn gấp 2,5 lần muối Fe.  Đồng thời khối lượng dung dịch sau phản ứng giảm so với trước phản ứng  0,11g. Giả thiết Cu giải phóng đều bám hết vào các thanh kim loại. Hãy tính khối lượng Cu bám trên mỗi thanh.
Hướng dẫn giải:
- Nếu khối lượng thanh kim loại tăng = mkim lo ại  giai phong  -  mkim lo ai tan
- Nếu khối lượng thanh kim loại tăng = mkim lo ại  tan  -  mkim lo ai giai phong 
Vì Zn hoạt động hoá học mạnh hơn Fe. Nên Zn tham gia phản ứng với muối trước.
Zn           +           CuSO4               ZnSO4       +         Cu     (1)
 x                              x                              x                         x             (mol)
Fe           +           CuSO4               FeSO4       +         Cu     (2)
 y                              y                               y                        y               (mol)
Vì khối lượng dung dịch giảm 0,11 g. Tức là khối lượng 2 thanh kim loại tăng 0,11 g
Theo định luật bảo toàn khối lượng ta có: (160y – 152y)  +  (160x – 161x) = 0,11
           Hay          8y – x = 0,11     (I)
Mặt khác: nồng độ muối Zn = 2,5 lần nồng độ muối Fe 
* Nếu là nồng độ mol/lit thì ta có     x : y   =   2,5   (II)   (Vì thể tích dung dịch không đổi)
* Nếu là nồng độ % thì ta có     161x  :   152y     =  2,5     (II)/   (Khối lượng dd chung)
Giải hệ (I) và (II) ta được:               x = 0,02 mol  và   y = 0,05 mol .
                                                            mCu  =   3,2 g    và     mZn   =    1,3 g                                    Giải hệ (I) và (II)/   ta được:           x = 0,046 mol  và   y =  0,0195 mol
                                                            mCu  =   2,944 g    và     mZn   =  1,267 g                                    

PHƯƠNG PHÁP DÙNG MỐC SO SÁNH
Bài toán 1: Nhúng 2 kim loại vào cùng 1 dung dịch muối của kim loại hoạt động hoá học yếu hơn (các kim loại tham gia phản ứng phải từ Mg trở đi).
Trường hợp 1: Nếu cho 2 kim loại trên vào 2 ống nghiệm đựng cùng 1 dung dịch muối thì lúc này cả 2 kim loại đồng thời cùng xảy ra phản ứng.
Ví dụ: Cho 2 kim loại là Mg và Fe vào 2 ống nghiệm chứa dung dịch CuSO4  
Xảy ra đồng thời các phản ứng:
Mg      +         CuSO4                MgSO4      +     Cu
Fe       +         CuSO4                 FeSO4       +      Cu
Trường hợp 2: 
- Nếu cho hỗn hợp gồm 2 kim loại là: Mg và Fe vào cùng một ống nghiệm thì lúc này xảy ra phản ứng theo thứ tự lần lượt như sau:
Mg      +         CuSO4                MgSO4      +     Cu ( 1 )
- Phản ứng (1) sẽ dừng lại khi CuSO4 tham gia phản ứng hết và Mg dùng với lượng vừa đủ hoặc còn dư. Lúc này dung dịch thu được là MgSO4; chất rắn thu được là Fe chưa tham gia phản ứng Cu vừa được sinh ra, có thể có Mg cò dư.
- Có phản ứng (2) xảy ra khi CuSO4 sau khi tham gia phản ứng (1) còn dư (tức là Mg đã hết)
Fe       +         CuSO4                 FeSO4       +      Cu  ( 2 )
Sau phản ứng (2) có thể xảy ra các trường hợp đó là:
+  Cả Fe và CuSO4 đều hết: dung dịch thu được sau 2 phản ứng là: MgSO4, FeSO4; chất rắn thu được là Cu.
+  Fe còn dư và CuSO4 hết: dung dịch thu được sau 2 phản ứng là: MgSO4, FeSO4; chất rắn thu được là Cu và có thể có Fe dư.
+  CuSO4 còn dư và Fe hết: dung dịch thu được sau 2 phản ứng là : MgSO4 , FeSO4 và có thể có CuSO4 còn dư ; chất rắn thu được là Cu.
Giải thích: Khi cho 2 kim loại trên vào cùng 1 ống nghiệm chứa muối của kim loại hoạt động hoá học yếu hơn thì kim loại nào hoạt động hoá học mạnh hơn sẽ tham gia phản ứng trước với muối theo quy ước sau:
Kim loại mạnh + Muối của kim loại yếu hơn   Muối của kim loại mạnh hơn + Kim loại yếu 
Trường hợp ngoại lệ:
Fe ( r  )   +   2FeCl3 ( dd )     3FeCl2 ( dd ) 
Cu ( r  )   +   2FeCl3 ( dd )     2FeCl2 ( dd )   +   CuCl2 ( dd )  
Bài toán 2: Cho hỗn hợp (hoặc hợp kim) gồm Mg và Fe vào hỗn hợp dung dịch muối của 2 kim loại yếu hơn. (các kim loại tham gia phản ứng phải từ Mg trở đi)
Bài 1: Cho hợp kim gồm Fe và Mg vào hỗn hợp dung dịch gồm AgNO3 và Cu(NO3)2  thu được dung dịch A và chất rắn B.
a/ Có thể xảy ra những phản ứng nào? 
b/ Dung dịch A có thể có những muối nào và chất rắn B có những kim loại nào? Hãy biện luận và viết các phản ứng xảy ra.
Hướng dẫn 
 câu a.
Do Mg hoạt động hoá học mạnh hơn Fe nên Mg sẽ tham gia phản ứng trước.
Vì Ion Ag +  có tính oxi hoá mạnh hơn ion Cu 2+  nên muối  AgNO3  sẽ tham gia phản ứng trước.
Tuân theo quy luật:
Chất khử mạnh + chất Oxi hoá mạnh   Chất Oxi hoá yếu + chất khử yếu.
Nên có các phản ứng.
Mg     +    2AgNO3    Mg(NO3)2   +   2Ag    (1)
Mg     +     Cu(NO3)2    Cu(NO3)2   +   Cu    (2)
Fe     +    2AgNO3    Fe(NO3)2   +   2Ag    (3)
Fe     +     Cu(NO3)2    Fe(NO3)2   +   Cu    (4)
Câu b 
Có các trường hợp có thể xảy ra như sau.
Trường hợp 1: Kim loại dư, muối hết 
      *   Điều kiện chung 
-  dung dịch A không có: AgNO3 và Cu(NO¬3)2 
-  chất rắn B có Ag và Cu.
Nếu Mg dư thì Fe chưa tham gia phản ứng nên dung dịch A chỉ có Mg(NO3)2 và chất rắn B chứa Mg dư, Fe, Ag, Cu.
Nếu Mg phản ứng vừa hết với hỗn hợp dung dịch trên và Fe chưa phản ứng thì dung dịch A chỉ có Mg(NO3)2 và chất rắn B chứa  Fe, Ag, Cu.
Mg hết, Fe phản ứng một phần vẫn còn dư (tức là hỗn hợp dung dịch hết) thì dung dịch A chứa  Mg(NO3)2, Fe(NO3)2  và chất rắn B chứa Fe dư, Ag, Cu.
Trường hợp 2: Kim loại và muối phản ứng vừa hết.
Dung dịch A: Mg(NO3)2, Fe(NO3)2  
Chất rắn B: Ag, Cu.
Trường hợp 3: Muối dư, 2 kim loại phản ứng hết.
*   Điều kiện chung 
Dung dịch A chắc chắn có: Mg(NO3)2, Fe(NO3)2  
Kết tủa B không có: Mg, Fe.
Nếu AgNO3 dư và Cu(NO3)2  chưa phản ứng: thì dung dịch A chứa AgNO3, Cu(NO3)2,            
    Mg(NO3)2, Fe(NO3)2  và chất rắn B chỉ có Ag.(duy nhất)
Nếu AgNO3 phản ứng vừa hết và Cu(NO3)2  chưa phản ứng: thì dung dịch A chứa Cu(NO3)2, Mg(NO3)2, Fe(NO3)2  và chất rắn B chỉ có Ag.(duy nhất)
AgNO3 hết và Cu(NO3)2  phản ứng một phần vẫn còn dư: thì dung dịch A chứa Cu(NO3)2 dư Mg(NO3)2, Fe(NO3)2  và chất rắn B chỉ có Ag, Cu.
Bài tập: Một thanh kim loại M hoá trị II được nhúng vào trong 1 lit dung dịch CuSO4 0,5M. Sau một thời gian lấy thanh M ra và cân lại, thấy khối lượng của thanh tăng 1,6g, nồng độ CuSO4 giảm còn bằng 0,3M.
a/ Xác định kim loại M
b/ Lấy thanh M có khối lượng ban đầu bằng 8,4g nhúng vào hh dung dịch chứa AgNO3 0,2M và CuSO4 0,1M. Thanh M có tan hết không? Tính khối lượng chất rắn A thu được sau phản ứng và nồng độ mol/lit các chất có trong dung dịch B (giả sử thể tích dung dịch không thay đổi)
Hướng dẫn giải:
a/ M là Fe.
b/ số mol Fe = 0,15 mol; số mol AgNO3 = 0,2 mol; số mol CuSO4 = 0,1 mol.
 (chất khử      Fe                  Cu2+                 Ag+ (chất oxh mạnh)
    
                    0,15                  0,1                   0,2           ( mol )
Ag+  Có Tính o xi hoá mạnh hơn Cu2+  nên muối AgNO3 tham gia phản ứng với Fe trước.
PTHH : 
             Fe      +      2AgNO3           Fe(NO3)2      +        2Ag       (1)
             Fe       +      CuSO4              FeSO4          +        Cu         (2)
Theo bài ra ta thấy, sau phản ứng (1) thì Ag NO3 phản ứng hết và Fe còn dư:  0,05 mol 
Sau phản ứng (2) Fe tan hết và còn dư  CuSO4 là: 0,05 mol 
Dung dịch thu được sau cùng là: có 0,1 mol Fe(NO3)2;  0,05 mol FeSO4  và  0,05 mol CuSO4 dư
Chất rắn A là: có 0,2 mol Ag và 0,05 mol Cu
    mA   =   24,8 g
Vì thể tích dung dịch không thay đổi nên V = 1 lit
Vậy nồng độ của các chất sau phản ứng là :
  CM [ Fe (NO ) ] = 0,1M   ;   CM [ CuSO ] dư  = 0,05M    ;   CM [ Fe SO ] = 0,05M    
Bài tập áp dụng: 
Bài 1: Nhúng một thanh kim loại M hoá trị II vào 0,5 lit dd CuSO4 0,2M. Sau một thời gian phản ứng, khối lượng thanh M tăng lên 0,40 g trong khi nồng độ CuSO4 còn lại là 0,1M.
a/ Xác định kim loại M.
b/ Lấy m(g) kim loại M cho vào 1 lit dd chứa AgNO3 và Cu(NO3)2 , nồng độ mỗi muối là 0,1M. Sau phản ứng ta thu được chất rắn A khối lượng 15,28g và dd B. Tính m(g)?
Hướng dẫn giải: 
a/ theo bài ra ta có PTHH .
Fe       +      CuSO4              FeSO4          +        Cu         (1)
Số mol Cu(NO3)2 tham gia phản ứng (1) là: 0,5 (0,2 – 0,1) = 0,05 mol
Độ tăng khối lượng của M là:
mtăng = mkl gp  -  mkl tan = 0,05 (64 – M) = 0,40 
giải ra: M = 56, vậy M là Fe
b/ ta chỉ biết số mol của AgNO3 và số mol của Cu(NO3)2. Nhưng không biết số mol của Fe 
 (chất khử      Fe                  Cu               Ag (chất oxh mạnh)
    
                                            0,1                   0,1           ( mol )
Ag+  Có Tính oxi hoá mạnh hơn Cu2+  nên muối AgNO3 tham gia phản ứng với Fe trước.
PTHH: 
             Fe      +      2AgNO3           Fe(NO3)2      +        2Ag       (1)
             Fe       +      CuSO4              FeSO4          +        Cu         (2)
Ta có 2 mốc để so sánh:
- Nếu vừa xong phản ứng (1): Ag kết tủa hết, Fe tan hết, Cu(NO3)2 chưa phản ứng.
 Chất rắn A là Ag thì ta có: mA = 0,1 x 108 = 10,8 g
- Nếu vừa xong cả phản ứng (1) và (2) thì khi đó chất rắn A gồm: 0,1 mol Ag và 0,1 mol Cu 
mA  = 0,1 ( 108 + 64 ) = 17,2 g
theo đề cho mA = 15,28 g ta có:   10,8 < 15,28 < 17,2 
vậy AgNO3 phản ứng hết, Cu(NO3)2 phản ứng một phần và Fe tan hết.
mCu tạo ra = mA – mAg = 15,28 – 10,80 = 4,48 g. Vậy số mol của Cu = 0,07 mol.
Tổng số mol Fe tham gia cả 2 phản ứng là: 0,05 ( ở pư  1 )  +  0,07 ( ở pư  2 ) = 0,12 mol
Khối lượng Fe ban đầu là: 6,72g
Bài 2: Cho 8,3 g hỗn hợp gồm Al và Fe có số mol bằng nhau vào 100ml hỗn hợp dung dịch chứa AgNO3 2M và Cu(NO3)2 1,5M. Xác định kim loại được giải phóng, khối lượng là bao nhiêu?
Đ/S: mrăn  = mAg  +   mCu  =   0,2  . 108  +   0,15 . 64    =   31,2 g
Bài 3: Một thanh kim loại M hoá trị II nhúng vào 1 lít dd FeSO4, thấy khối lượng M tăng lên 16g. Nếu nhúng cùng thanh kim loại ấy vào 1 lit dd CuSO4 thì thấy khối lượng thanh kim loại đó tăng lên 20g. Biết rằng các phản ứng nói trên đều xảy ra hoàn toàn và sau phản ứng còn dư kim loại M, 2 dd FeSO4 và CuSO4 có cùng nồng độ mol ban đầu.
a/ Tính nồng độ mol/lit của mỗi dd và xác định kim loại M.
b/ Nếu khối lượng ban đầu của thanh kim loại M là 24g, chứng tỏ rằng sau phản ứng với mỗi dd trên còn dư M. Tính khối lượng kim loại sau 2 phản ứng trên.
HDG:
a/   Vì thể tích dung dịch không thay đổi, mà 2 dd lại có nồng độ bằng nhau. Nên chúng có cùng số mol. Gọi x là số mol của FeSO4 (cũng chính là số mol của CuSO4) 
Lập PT toán học và giải: M là Mg, nồng độ mol/lit của 2 dd ban đầu là: 0,5 M
b/  Với FeSO4 thì khối lượng thanh Mg sau phản ứng là: 40g
     Với CuSO4 thì khối lượng thanh Mg sau phản ứng là: 44g

CHUYÊN ĐỀ 12: 
BÀI TOÁN HỖN HỢP MUỐI
Các bài toán vận dụng số mol trung bình và xác định khoảng số mol của chất. 
1/ Đối với chất khí. (hỗn hợp gồm có 2 khí)
Khối lượng trung bình của 1 lit hỗn hợp khí ở đktc:
MTB  =  
Khối lượng trung bình của 1 mol hỗn hợp khí ở đktc:
MTB  =  
Hoặc:   MTB  =       (n là tổng số mol khí trong hỗn hợp)
Hoặc:   MTB  =        (x1là % của khí thứ nhất)

Hoặc:  MTB  =  dhh/khí x . Mx
2/ Đối với chất rắn, lỏng.                 MTB của hh  =   
Tính chất 1:     
      MTB của hh  có giá trị phụ thuộc vào thành phần về lượng các chất thành phần trong hỗn hợp.
Tính chất 2:
         MTB của hh luôn nằm trong khoảng khối lượng mol phân tử của các chất thành phần nhỏ nhất và lớn nhất.
Mmin <  nhh   <  Mmax
Tính chất 3:
      Hỗn hợp 2 chất A, B có MA < MB và có thành phần % theo số mol là a(%) và b(%)
Thì khoảng xác định số mol của hỗn hợp là.
    <  nhh  <   
Giả sử A hoặc B có % = 100% và chất kia có % = 0 hoặc ngược lại.
Lưu ý:
- Với bài toán hỗn hợp 2 chất A, B (chưa biết số mol) cùng tác dụng với 1 hoặc cả 2 chất X, Y (đã biết số mol). Để biết sau phản ứng đã hết A, B hay X, Y chưa. Có thể giả thiết hỗn hợp A, B chỉ chứa 1 chất A hoặc B
     - Với MA  < MB nếu hỗn hợp chỉ chứa A thì: 
nA  =    >  nhh =   
Như vậy nếu X, Y tác dụng với A mà còn dư, thì X, Y sẽ có dư để tác dụng hết với hỗn hợp A, B 
Với MA < MB, nếu hỗn hợp chỉ chứa B thì:
nB  =     <   nhh  =   
Như vậy nếu X, Y tác dụng chưa đủ với B thì cũng không đủ để tác dụng hết với hỗn hợp A, B.
Nghĩa là sau phản ứng X, Y hết, còn A, B dư.
A- TOÁN HỖN HỢP MUỐI CACBONAT
Bài 1: Cho 5,68g hỗn hợp gồm CaCO3 và MgCO3 hoà tan vào dung dịch HCl dư, khí CO2 thu được cho hấp thụ hoàn toàn bởi 50ml dung dịch Ba(OH)2 0,9M tạo ra 5,91g kết tủa. Tính khối lượng và thành phần % theo khối lượng mỗi muối trong hỗn hợp.
Đáp số: mMgCO = 1,68g và m CaCO = 4g
Bài 2: Hoà tan hoàn toàn 27,4g hỗn hợp gồm M2CO3 và MHCO3 (M là kim loại kiềm) bằng 500ml dung dịch HCl 1M thấy thoát ra 6,72 lit khí CO2 (đktc). Để trung hoà axit dư phải dùng 50ml dung dịch NaOH 2M.
a/ Xác định 2 muối ban đầu.
b/ Tính thành phần % theo khối lượng mỗi muối trong hỗn hợp ban đầu.
Đáp số:
a/ M là Na ---> 2 muối đó là Na2CO3 và NaHCO3 
b/ %Na2CO3 = 38,6% và %NaHCO3 
Bài 3: Hoà tan 8g hỗn hợp A gồm K2CO3 và MgCO3 vào dung dịch H2SO4 dư, khí sinh ra được sục vào 300ml dung dịch Ba(OH)2 0,2M, thu được m(g) kết tủa.
Tính thành phần % theo khối lượng mỗi muối trong hỗn hợp A để m đạt giá trị cực tiểu(nhỏ nhất) và cực đại(lớn nhất).
Đáp số:
Khối lượng kết tủa là cực tiểu(nhỏ nhất) khi CO2 là cực đại. Tức là %K2CO3 = 0% và %MgCO3 = 100%.
Khối lượng kết tủa là cực đại(lớn nhất) khi nCO2 = nBa(OH)2 = 0,06 mol. Tức là %K2CO3 = 94,76% và %MgCO3 = 5,24%.
Bài 4: Cho 4,2g muối cacbonat của kim loại hoá trị II. Hoà tan vào dung dịch HCl dư, thì có khí thoát ra. Toàn bộ lượng khí được hấp thụ vào 100ml dung dịch Ba(OH)2 0,46M thu được 8,274g kết tủa. Tìm công thức của muối và kim loại hoá trị II.
Đáp số:
TH1 khi Ba(OH)2 dư, thì công thức của muối là: CaCO3 và kim loại hoá trị II là Ca.
TH2 khi Ba(OH)2 thiếu, thì công thức của muối là MgCO3 và kim loại hoá trị II là Mg.
Bài 5: Hoà tan hết 4,52g hỗn hợp gồm 2 muối cacbonat của 2 kim loại A, B kế tiếp nhâu trong phân nhóm chính nhóm II bằng 200ml dung dịch HCl 0,5M. Sau phản ứng thu được dung dịch C và 1,12 lit khí D (đktc).
a/ Xác định 2 kim loại A, B.
b/ Tính tổng khối lượng của muối tạo thành trong dung dịch C.
c/ Toàn bộ lượng khí D thu được ở trên được hấp thụ hoàn toàn bởi 200ml dung dịch Ba(OH)2. Tính nồng độ mol/l của dung dịch Ba(OH)¬2 để:
Thu được 1,97g kết tủa.
Thu được lượng kết tủa lớn nhất, nhỏ nhất.
Đáp số:
a/ 2 kim loại là Mg và Ca
b/ mmuối = 5,07g
c/ - TH1: 0,15M
TH2: khi kết tủa thu được lơn nhất là 0,25M.
TH3: khi kết tủa thu được nhỏ nhất là 0,125M.
Bài 6: Cho 10,8g hỗn hợp gồm 2 muối cacbonat của 2 kim loại kế tiếp nhau trong phân nhóm chính nhóm II tác dụng với dung dịch H2SO4 loãng dư, thu được 23,64g kết tủa. Tìm công thức của 2 muối trên và tính thành phần % theo khối lượng của mỗi muối trong hỗn hợp ban đầu.
%MgCO3 = 58,33% và %CaCO3 = 41,67%.
Bài 7: Hoà tan hỗn hợp Na2CO3 và KHCO3 vào nước thành 400 ml dung dịch A. Cho từ từ  100 ml dung dịch HCl 1,5M vào dung dịch A đồng thời khuấy đều, khi phản ứng kết thúc ta được dung dịch B và 1,008 lít khí (ở đktc). Cho dung dịch B tác dụng với dung dịch Ba(OH)2 dư được 29,55g kết tủa. Tính khối lượng các chất có trong hỗn hợp ban đầu. Nếu cho từ từ dung dịch A vào bình đựng 100 ml dung dịch HCl 1,5M thì thu được thể tích khí thoát ra (ở đktc) là bao nhiêu?
HDG:
 a, Đặt x, y lần lượt là số mol của 2 muối Na2CO3 và KHCO3 (x, y > 0)
Ta có PTPƯ:
Giai đoạn 1: NaCO3  +  HCl   NaCl  +  NaHCO3 ( 1 )
Mol:                   x             x                x             x
Như vậy:    ; Theo PT (1) thì  NaHCO3 =   Na2CO3 = x (mol)
Gọi a, b là số mol của HCO3   tham gia phản ứng với dung dịch HCl và dung dịch Ba(OH)2
Giai đoạn 2: HCO3    +  HCl    Cl   +  H2O  +   CO2  ( 2 )
Mol:                 a             a              a                         a
Theo bài ra:  HCl = 0,1.1,5 = 0,15 ( mol )
    HCl ( PƯ ở 2 )  =  CO2 = a =   = 0,045 ( mol )
  Na2CO3 ( bđ ) =  HCl ( P Ư ở 1 ) = 0,15  –  0,045  =  0,105 (mol)
Sau phản ứng (1) thì toàn bộ Na2CO3 đã chuyển thành NaHCO3. Khi cho dung dịch B tác dụng với dung dịch Ba(OH)2 dư  xảy ra phản ứng sau:
            HCO3      +    Ba(OH)2    BaCO3  +   OH    +   H2O  ( 3 )
Mol :      b                    b                       b                 b
   BaCO3 = b =   = 0,15 ( mol )
Vậy  HCO3  ( P Ư ) = a + b  = x + y = 0,045 + 0,15 = 0,195 (mol)
  KHCO3 ( bđ ) = 0,195 – 0,105 = 0,09 (mol)
Khối lượng của mỗi chất trong hỗn hợp ban đầu:
mNa2CO3 =  0,105 . 106 = 11,13g
mKHCO3  =  0,09 . 100 = 9g
b/ Khi cho dung dịch A vào bình chứa dung dịch HCl 1,5M thì xảy ra phản ứng
    *Nếu cả 2 phản ứng xảy ra đồng thời thì ta thấy ở phương trình (4) nếu giải phóng 1 mol khí CO2 cần 2 mol HCl ,gấp đôi số mol HCl dùng cho phản ứng (5).
Đặt z là số mol HCl tham gia phản ứng (5); thì số mol HCl tham gia phản ứng (4) là 2z (mol)
 Na2CO3   +  2HCl    NaCl  +  H2O   +  CO2 ( 4 )
 KHCO3   +   HCl     KCl  +  H2O   +  CO2 ( 5 )
      Theo PTPƯ ta có: 2z + z = 0,1.1,5 = 0,15 (mol)   z = 0,05 ( mol ). Số mol CO2 thoát ra là:      0,1  ( mol )
    *Nếu phản ứng ( 4 ) xảy ra trước: ta có 2z = 0,15 ( mol )  z = 0,075 (mol); mà số mol của Na2CO3 = 0,105( mol ) > 0,075.Vậy nên axít phải phản ứng hết,nên số mol khí CO2 thoát ra là 0,075  (mol)
    *Nếu phản ứng (5) xảy ra trước: ta có z = 0,09 ( mol )   z = 0,09 (mol); mà số mol của HCl = 0,15 (mol).Vậy số mol HCl còn dư = 0,15 – 0,09 = 0,06 (mol) sẽ tiếp tục tham gia phản ứng (4) .Khi đó 2z = 0,06 (mol)   z = 0,03 (mol). Vậy tổng số mol CO2 thoát ra là:
  n CO2 = 0,09 + 0,03 = 0,12 (mol)
kết hợp các dữ kiện ta được: 0,075 ( mol ) < n CO2 < 0,12(mol)
Hay   1,68 ( lít ) < VCO  < 2,688 (lít)
Bài 8: Cho 28,1g quặng đôlômít gồm MgCO3; BaCO3 (%MgCO3 = a%) vào dung dịch HCl dư thu được V (lít) CO2 (ở đktc).
a/ Xác định V (lít).
b/ Sục V (lít) CO2 vừa thu được vào dung dịch nước vôi trong. Tính khối lượng kết tủa tối đa thu được biết số mol Ca(OH)2 = 0,2 (mol) và khối lượng của mỗi chất có trong hỗn hợp ban đầu. 
Hướng dẫn: 
a/ Theo bài ra ta có PTHH:
    MgCO3    +    2HCl   MgCl2   +     H2O    +    CO2      (1)
     x(mol)                                                                    x(mol)
    BaCO3     +    2HCl   BaCl2     +     H2O    +    CO2      (2)
     y(mol)                                                                   y(mol)
    CO2      +      Ca(OH)2   CaCO3     +   H2O                 (3)
 0,2(mol)  0,2(mol)   0,2(mol)
     CO2     +     CaCO3   +  H2O   Ca(HCO3)2                   (4)
Giả sử hỗn hợp chỉ có MgCO3.Vậy mBaCO3 = 0 
Số mol: nMgCO3 =   = 0,3345 (mol)
Nếu hỗn hợp chỉ toàn là BaCO3 thì mMgCO3 = 0
Số mol: nBaCO3  =  =  0,143 (mol)
Theo PT (1) và (2) ta có số mol CO2 giải phóng là:
 0,143  (mol)   nCO2    0,3345 (mol)
Vậy thể tích khí CO2 thu được ở đktc là:   3,2 (lít)   VCO    7,49 (lít)
b/ Khối lượng kết tủa thu được là:
*Nếu số mol của CO2 là: 0,143 ( mol ), thì chỉ có PTPƯ (3) xảy ra và dư Ca(OH)2, theo PTPƯ thì nCaCO3 = nCO2 = 0,143 (mol). 
Vậy khối lượng kết tủa thu được là: mCaCO3 = 0,143 . 100 = 1,43g
*Nếu số mol của CO2 là: 0,3345 (mol), thì có cả PƯ (3) và (4), theo PTPƯ ta có: Số mol CO2 tham gia PƯ ở (3) là: nCO2 = nCa(OH)2 = 0,2 (mol). Vậy số mol CO2 dư là: 0,3345 – 0,2 = 0,1345 (mol). Tiếp tục tham gia PƯ (4) khi đó:
Số mol của CaCO3 tạo ra ở (3) là: nCaCO3 = nCa(OH)2 = 0,2 (mol).
Số mol của CaCO3 đã PƯ ở (4) là: nCaCO3 = nCO2 ( dư  ) = 0,1345 (mol)
Vậy sau PƯ (4) số mol của CaCO3 còn lại là: 0,2 – 0,1345 = 0,0655 (mol)
Khối lượng kết tủa thu được là: mCaCO3 = 0,0655 . 100 = 6,55g
*Để thu được kết tủa tối đa thì nCO2 = nCa(OH)2 = 0,2 (mol).
Vậy nCaCO3 = nCa(OH)2 = 0,2(mol)
Khối lượng của CaCO3 là: mCaCO3¬ = 0,2 . 100 = 20g
Đặt x,y lần lượt là số mol của MgCO3 và BaCO3 
Theo bài ra và PT (3) ta có:
     x  + y  =  0,2 (*)    x = 0,1(mol)
                                             Giải hệ PT (*) và (**) ta được: 
    84x  +  197y = 28,1 (**)    y = 0,1(mol)
Vậy khối lượng của mỗi chất có trong hỗn hợp ban đầu là:
mMgCO3 = 0,1 . 84 = 8,4g
mBaCO3  =  0,1 .197 = 19,7g
Bài 9: Khi thêm từ từ  và khuấy đều 0,8 lit dd HCl 0,5 M vào dd chứa 35g hỗn hợp A gồm 2 muối Na2CO3 và K2CO3 thì có 2,24 lit khí CO2 thoát ra (ở đktc) và dd D. Thêm dd Ca(OH)2 có dư vào dd D thu được kết tủa B.
a/ Tính khối lượng mỗi muối trong hỗn hợp A và khối lượng kết tủa B.
b/ Thêm m (g) NaHCO3 vào hỗn hợp A được hỗn hợp A/. Tiến hành thí nghiệm tương tự như trên, thể tích dd HCl 0,5M thêm vào vẫn là 0,8 lit, dd thu được là dd D/. Khi thêm Ca(OH)2 dư vào dd D/ được kết tủa B/ nặng 30 g. Tính V (lit) khí CO2 thoát ra (ở đktc) và m (g).
Hướng dẫn giải:
Gọi x, y lần lượt là số mol của Na2CO3 và K2CO3.
Theo bài ra: Số mol HCl = 0,4 mol
Giai đoạn 1:
HCl    +   Na2CO3     NaHCO3  +    NaCl     (1) 
HCl    +      K2CO3     KHCO3  +    KCl     (2)
Sau phản ứng (1 và 2) Số mol HCl còn lại là: 0,4 – (x + y) tiếp tục tham gia phản ứng 
Giai đoạn 2:
HCl    +     NaHCO3         NaCl     +      H2O     +     CO2     (3)
HCl    +     KHCO3           KCl     +      H2O     +     CO2     (4)
Theo bài ra ta có: Số mol CO2  =   0,1 mol.
Theo PTPƯ ( 3 và 4 ) thì:  Số mol HCl ( pư )  =  Số mol CO2  = 0,1 mol.
Khi thêm dd Ca(OH)2 dư vào dd D thu được kết tủa B , chứng tỏ HCl đã tham gia phản ứng hết. Trong D chỉ chứa Muối clo rua và muối hiđrô cacbonat (còn lại sau phản ứng 3 và 4)
Theo PTPƯ: 
NaHCO3    +     Ca(OH)2          CaCO3     +     NaOH     +    H2O   (5)
KHCO3    +     Ca(OH)2          CaCO3     +     KOH     +    H2O   (6)
Từ các PT (1, 2, 3, 4) ta có:  x + y  =  0,3     (I) 
Theo bài ra ta có:   106 x  + 138 y   =   35   (II)
Giải hệ PT (I) và (II): ta được   x = 0,2 ;  y = 0,1.
Khối lượng của các chất trong hỗn hợp ban đầu là: mNa CO  = 21,2 g  ;   mK CO  =  13,8 g
Theo PT (5,6) Số mol CaCO3  = Số mol (NaKHO3  +  KHCO3) còn lại sau phản ứng (3,4)
Theo PT (3,4) Số mol NaHCO3 + KHCO3 phản ứng = Số mol CO2 giải phóng = 0,1 mol
Vậy số mol NaHCO3 + KHCO3 còn lại là: 0,3 – 0,1 = 0,2 mol
Khối lượng CaCO3 tạo thành là: 0,2 x 100 = 20 g
b/ khi thêm m(g) NaHCO3 vào hỗn hợp A 
giai đoạn 1: chỉ có Na2CO3 và K2CO3 phản ứng nên số mol của HCl vẫn là: x + y = 0,3 mol
số mol HCl phản ứng ở giai đoạn 2 vẫn là: 0,1 mol 
Do đó số mol CO2 vẫn là 0,1 mol. Vậy VCO  = 0,1 x 22,4 = 2,24 lit
Nếu gọi số mol của NaHCO3  thêm vào là b (mol) 
Thì tổng số mol NaHCO3 + KHCO3 còn lại sau giai đoạn 2 là: (0,2 + b) mol
Theo bài ra ta có: 0,2 + b = 30 : 100 = 0,3. Vậy b = 0,1 (mol)
Khối lượng NaHCO3 thêm vào là: 0,1 x 84 = 8,4 g
Bài 10: Cho 38,2g hỗn hợp gồm 2 muối cacbonat trung hoà của 2 kim loại hoá trị I tác dụng vừa đủ với dung dịch axit HCl thì thu được 6,72 lit CO2 (đktc).
a/ Tìm tổng khối lượng 2 muối thu được sau phản ứng.
b/ Tìm 2 kim loại trên, biết 2 kim loại này liên tiếp nhau trong phân nhóm chính nhóm I.
Đáp số:
a/ mhh muối = 41,5g.
b/ 2 kim loại trên là Na và K.
Bài 11: Một hỗn hợp X gồm Na2CO3 và K¬2CO3 có khối lượng là 10,5g. Khi cho hỗn hợp X tác dụng với HCl dư thì thu được 2,016 lit khí CO2 (đktc).
a/ Xác định thành phần % theo khối lượng của hỗn hợp X.
b/ Lấy 21g hỗn hợp X với thành phần như trên cho tác dụng với dung dịch HCl vừa đủ(không có khí thoát ra). Tính thể tích dung dịch HCl 2M cần dùng.
Đáp số:
a/ %Na2CO3 = 60,57% và %K2CO3 = 39,43%.
Bài 12: Cho 7,2g hỗn hợp A gồm 2 muối cacbonat của 2 kim loại kế tiếp nhau trong phân nhóm chính nhóm II. Cho A hoà tan hết trong dung dịch H2SO4 loãng thu được khí B, cho toàn bộ khí B hấp thụ hết bởi 450ml dung dịch Ba(OH)2 0,2M thu được 15,76g kết tủa. Xác định 2 muối cacbonat và tính thành phần % theo khối lượng của chúng tronh hỗn hợp.
Đáp số:
TH1: Ba(OH)2 dư --> 2 muối đó là: MgCO3 và CaCO3 
%MgCO3 = 58,33% và %CaCO3 = 41,67%
TH2: Ba(OH)2 thiếu --> 2 muối đó là: MgCO3 và BeCO3 
%MgCO3 = 23,33% và %BeCO3 = 76,67%
Bài 13: Cho 9,2g hỗn hợp A gồm 2 muối cacbonat của 2 kim loại kế tiếp nhau trong phân nhóm chính nhóm II. Hoà tan hoàn toàn hỗn hợp a trong dung dịch HCl thu được khí B, cho toàn bộ khí B hấp thụ hết bởi 550ml dung dịch Ba(OH)2 0,2M thu được 19,7g kết tủa. Xác định 2 muối cacbonat và tính thành phần % theo khối lượng của chúng trong hỗn hợp đầu.
Đáp số:
TH1: Ba(OH)2 dư --> 2 muối đó là: MgCO3 và CaCO3 
%MgCO3 = 45,65% và %CaCO3 = 54,35%
TH2: Ba(OH)2 thiếu --> 2 muối đó là: MgCO3 và BeCO3 
%MgCO3 = 44% và %BeCO3 = 56%
Bài 14: Một hỗn hợp X gồm 2 kim loại A, B thuộc 2 chu kì liên tiếp trong bảng tuần hoàn, có khối lượng là 8,5g. Cho X phản ứng hết với nước cho ra 3,36 lit khí H2(đktc)
a/ Xác định 2 kim loại và tính khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp đầu.
b/ Thêm vào 8,5g hỗn hợp X trên, 1 kim loại kiềm thổ D được hỗn hợp Y, cho Y tác dụng với nước thu được dung dịch E và 4,48 lit khí H2 (đktc). Cô cạn dung dịch E ta được chất rắn Z có khối lượng là 22,15g. Xác định D và khối lượng của D.
c/ Để trung hoà dung dịch E ở trên cần bao nhiêu lít dung dịch F chứa HCl 0,2M và H2SO4 0,1M. Tính khối lượng kết tủa thu được.
Đáp số:
a/ mNa = 4,6g và mK = 3,9g.
b/ kim loại D là Ba. --> mBa = 6,85g.
c/ Số mol BaSO4 = số mol Ba(OH)2 = số mol Ba = 0,05mol.
---> khối lượng của BaSO4 = 0,05 . 233 = 11,65g.
Bài 15: Hoà tan 23g một hỗn hợp gồm Ba và 2 kim loại kiềm A, B thuộc 2 chu kỳ kế tiếp nhau trong bảng tuần hoàn vào nước thu được dung dịch D và 5,6 lit H2 (đktc).
a/ Nếu trung hoà 1/2 dung dịch D cần bao nhiêu ml dung dịch H2SO4 0,5M? Cô cạn dung dịch thu được sau khi trung hoà thì được bao nhiêu gam muối khan?
b/ Nếu thêm 180ml dung dịch Na2SO4 0,5M vào dung dịch D thì chưa kết tủa hết được Ba(OH)2. Nếu thêm 210ml dung dịch Na2SO4 0,5M vào dung dịch D thì dung dịch sau phản ứng còn dư Na2SO4. Xác định 2 kim loại kiềm ở trên.
Đáp số:
a/ mhh muối = 23,75g
b/ 2 kim loại kiềm là Na và K.
B- TOÁN HỖN HỢP MUỐI (NHÓM VII)
Cần nhớ:
halogen đứng trên đẩy được halogen đứng dưới ra khỏi muối.
Tất cả halogen đều tan trừ: AgCl, AgBr, AgI.
Hiển nhiên: AgF tan.
Bài 1: Một hỗn hợp 3 muối NaF, NaCl, NaBr nặng 4,82g. Hoà tan hoàn toàn trong nước được dung dịch A. Sục khí Cl2 vào dung dịch A rồi cô cạn, thu được 3,93g muối khan. Lấy một nửa lượng muối khan này hoà tan trong nước rồi cho phản ứng với dung dịch AgNO3 dư, thu được 4,305g kết tủa. Viết các phản ứng xảy ra và tính thành phần % theo khối lượng mỗi muối trong hỗn hợp ban đầu.
Hướng dẫn:
PTHH xảy ra:
   Cl2   +   2NaBr --->   2NaCl    +     Br2      (1)
                  z                      z                       mol
Từ PT (1) --> Trong 3,93g hỗn hơp có chứa x(mol) NaF và (y + z) mol NaCl.
Phản ứng tạo kết tủa:         
AgNO3      +     NaCl  ---->    NaNO3   +    AgCl    (2)
                                                                    mol
Ta có hệ PT.
mmuối ban đầu = 42x + 58,5y + 103z = 4,82  (I)
mmuối khan = 42x + 58,5(y + z) = 3,93       (II)
Số mol AgCl =   = 4,305 : 143,5 = 0,03   (III)
Giải hệ 3 phương trình: x = 0,01, y = 0,04, z = 0,02
---> %NaCl = 48,5%; %NaBr = 42,7% và %NaF = 8,8%.
Bài 2: Dung dịch A có chứa 2 muối là AgNO3 và Cu(NO3)2, trong đó nồng độ của AgNO3 là 1M. Cho 500ml dung dịch A tác dụng với 24,05g muối gồm KI và KCl, tạo ra được 37,85g kết tủa và dung dịch B. Ngâm một thanh kẽm vào trong dung dịch B. Sau khi phản ứng kết thúc nhận thấy khối lượng thanh kim loại kẽm tăng thêm 22,15g.
a/ Xác định thành phần % theo số mol của muối KI và KCl.
b/ Tính khối lượng Cu(NO3)2 trong 500ml dung dịch A.
Đáp số:
a/ nKI = nKCl ---> %nKI = %nKCl = 50%.
b/ Số mol Cu(NO3)2 = 0,5 mol ----> khối lượng Cu(NO3)2 = 94g.
Bài 3: Hoà tan 5,94g hỗn hợp 2 muối clorua của 2 kim loại A và B( A, B là 2 kim loại thuộc phân nhóm chính nhóm II) vào nước, được 100ml dung dịch X. Người ta cho dung dịch X tác dụng vừa đủ với dung dịch AgNO¬3 thì thu được 17,22g kết tủa. Lọc kết tủa thu được dung dịch Y có thể tích là 200ml. Cô cạn dung dịch Y thu được m(g) hỗn hợp muối khan.
a/ Tính m?
b/ Xác định CTHH của 2 muối clorua. Biết tỉ lệ KLNT A so với B là 5 : 3 và trong muối ban đầu có tỉ lệ số phân tử A đối với số phân tử muối B là 1 : 3.
c/ Tính nồng độ mol/l của các muối trong dung dịch X.
Hướng dẫn:
Viết các PTHH xảy ra.
Đặt x, y là số mol của muối ACl2 và BCl2
Ta có: (MA + 71).x + (MB + 71)y = 5,94
Số mol AgCl tạo ra = 2(x + y) = 17,22 : 143,5 = 0,12 mol ---> x + y = 0,06.
----> xMA + yMB = 1,68
dd Y thu được gồm x mol A(NO3)2 và y mol B(NO3)2 ---> muối khan.
(MA + 124)x + (MB + 124)y = m
Thay các giá trị ta được: m = 9,12g
b/ theo bài ra ta có: 
MA : MB = 5 : 3
x : y = nA : nB = 1 : 3
x + y = 0,06
xMA + yMB = 1,68
Giải hệ phương trình ta được: MA = 40 và MB = 24.
Nồng độ mol/l của các dung dịch là:
CM(CaCl2) = 0,15M và CM(BaCl2) = 0,45M.
Bài 4: Chia 8,84 gam hỗn hợp MCl và BaCl2 thành 2 phần bằng nhau. Hoà tan phần 1 vào nước rồi cho phản ứng với AgNO3 dư thu được 8,61g kết tủa. Đem điện phân nóng chảy phần 2 đến hoàn toàn thu được V lit khí X ở đktc. Biết số mol MCl chiếm 80% số mol trong hỗn hợp ban đầu.
a/ Xác định kim loại M và tính thành phần % theo khối lượng mỗi chất trong hỗn hợp đầu.
b/ Tính V?
Hướng dẫn:
Gọi số mol MCl và BaCl2 trong 8,84g hỗn hợp là 2x và 2y (mol)
Các PTHH xảy ra:
MCl  + AgNO3 ---> AgCl  + MNO3 
BaCl2 + 2AgNO3 ----> Ba(NO3)2 + 2AgCl
Phần 2:
2MCl -----> 2M  + Cl2 
BaCl2 ------> Ba + Cl2
Ta có: nAgCl = x + 2y = 8,61 : 143,5 = 0,06 mol
---> nCl  = (x + 2y) : 2 = 0,03 mol
Vậy thể tích khí Cl2 thu được ở đktc là:
V = 0,03 . 22,4 = 0,672 lit
- Vì MCl chiếm 80% tổng số mol nên ta có: x = 4y ---> x = 0,04 và y = 0,01.
mhh X = (M + 35,5).2x + (137 + 71).2y = 8,84 ---> M = 23 và M có hoá trị I, M là Na.
%NaCl = 52,94% và %BaCl2 = 47,06%.
Bài 5: Một hợp chất hoá học được tạo thành từ kim loại hoá trị II và phi kim hoá trị I. Hoà tan 9,2g hợp chất này vào nước để có 100ml dung dịch. Chia dung dịch này thành 2 phần bằng nhau. Thêm một lượng dư dung dịch AgNO3 vào phần 1, thấy tạo ra 9,4g kết tủa. Thêm một lượng dư dung dịch Na2CO3 vào phần 2, thu được 2,1g kết tủa.
a/ Tìm công thức hoá học của hợp chất ban đầu.
b/ Tính nồng độ mol/l của dung dịch đã pha chế.
Hướng dẫn.
Đặt R là KHHH của kim loại hoá trị II và X là KHHH của phi kim có hoá trị I
Ta có CTHH của hợp chất là: RX2
Đặt 2a là số mol của hợp chất RX2 ban đầu.
Ta có: 2a(MR + 2MX) = 9,2 (g) ----> a.MR + 2.a.MX = 4,6    (I)
Viết các PTHH xảy ra:
Phần 1:         2a(MAg + MX) = 216.a + 2.a.MX = 9,4         (II)
                        Hay 2.a.MAg - a.MR = 216.a - a.MR = 9,4 – 4,6 = 4,8 (*)
Phần 2:         a(MR + MCO ) = a.MR + 60.a = 2,1             (III)
                        Hay 2.a.MX -  a.MCO  = 2.a.MX – 60.a = 4,6 – 2,1 = 2,5 (**) 
Từ (*) và (III) ---> 216.a + 60.a = 4,8 + 2,1 = 6,9 ---> a = 0,025.
Thay a = 0,025 vào (III) ---> MR = 24. Vậy R là Mg
Thay vào (I) ---> MX = 80. Vậy X là Br.
CTHH của hợp chất: MgBr2
Đáp số:
a/ Công thức hoá học của hợp chất là MgBr2 
b/ Nồng độ dung dịch MgBr2 là 0,5M.
Bài 6: Hỗn hợp A gồm 3 muối MgCl2, NaBr, KI. Cho 93,4g hỗn hợp A tác dụng với 700ml dung dịch AgNO3 2M. Sau khi phản ứng kết thúc thu được dung dịch D và kết tủa B, cho 22,4g bột Fe vào dung dịch D. Sau khi phản ứng xong thu được chất rắn F và dung dịch E. Cho F vào dung dịch HCl dư tạo ra 4,48 lit H2 (đktc). Cho dung dịch NaOH dư vào dung dịch E thu được kết tủa, nung kết tủa trong không khí cho đến khối lượng không đổi thu được 24g chất rắn. Tính khối lượng kết tủa B.
Hướng dẫn:
Gọi a, b, c lần lượt là số mol MgCl2, NaBr, KI.
Viết các PTHH xảy ra.
Dung dịch D gồm: Mg(NO3)2, NaNO3, KNO3, và AgNO3 còn dư.
Kết tủa B gồm: AgCl, AgBr, AgI.
Rắn F gồm: Ag và Fe còn dư.
Dung dịch E: Fe(NO3)2, Mg(NO3)2, NaNO3, KNO3 chỉ có Fe(NO3)2, Mg(NO3)2 tham gia phản ứng với dung dịch NaOH dư.
----> 24g rắn sau khi nung là: Fe2O3 và MgO.                        Đáp số: mB = 179,6g.
Bài 7: Hoà tan 104,25g hỗn hợp các muối NaCl và NaI vào nước. Cho đủ khí clo đi qua rồi đun cạn. Nung chất rắn thu được cho đến khi hết hơi màu tím bay ra. Bả chất rắn thu được sau khi nung nặng 58,5g. Tính thành phần % theo khối lượng mỗi muối trong hỗn hợp.
Hướng dẫn:
Gọi a, b lần lượt là số mol của NaCl và NaI
Khi sục khí clo vào thì toàn bộ muối NaI chuyển thành muối NaCl.
Tổng số mol muối NaCl sau phản ứng là: (a + b)  = 58,5 : 58,5 = 1 mol
và ta có: 58,5a + 150b = 104,25
Giải phương trình ta được: a = 0,5 và b = 0,5
---> %mNaCl = (58,5 . 0,5 : 104,25 ) . 100% = 28,06%
và %mNaI = 100 – 28,06 = 71,94%
Bài 8: Cho 31,84g hỗn hợp NaX và NaY (X, Y là hai halogen thuộc 2 chu kì liên tiếp) vào dung dịch AgNO3 có dư thu được 57,34g kết tủa. Tìm công thức của NaX và NaY và thành phần % theo khối lượng của mỗi muối trong hỗn hợp ban đầu.
Hướng dẫn:
Gọi   là halogen tương đương của X và Y.
Công thức tương đương của 2 muối NaX, NaY là Na 
Na  + AgNO3 ---> Ag  + NaNO3 
Cứ 1 mol kết tủa Ag  nhiều hơn 1 mol Na  là: 108 – 23 = 85g
Vậy số mol Na  phản ứng là: (57,34 – 31,84) : 85 = 0,3 mol
Ta có: Khối lượng mol của Na  là: 31,84 : 0,3 = 106,13
---> Khối lượng mol của   = 106,13 – 23 = 83,13.
Vậy X là Br và Y là I.
---> %mNaI = 9,43% và %mNaBr = 90,57%
Bài 9: Có hỗn hợp gồm NaI và NaBr. Hoà tan hỗn hợp vào nước rồi cho brôm dư vào dung dịch. Sau khi phản ứng thực hiện xong, làm bay hơi dung dịc làm khô sản phẩm, thì thấy khối lượng của sản phẩm nhỏ hơn khối lượng hỗn hợp 2 muối ban đầu là m(g). Lại hoà tan sản phẩm vào nước và cho clo lội qua cho đến dư, làm bay hơi dung dịch và làm khô, chất còn lại người ta thấy khối lượng chất thu được lại nhỏ hơn khối lượng muối phản ứng là m(g). Tính thành phần % theo khối lượng của NaBr trong hỗn hợp ban đầu.
Hướng dẫn;
Gọi a, b lần lượt là số mol của NaBr và NaI.
Khi sục Br2 vào trong dung dịch thì chỉ có NaI phản ứng và toàn bộ NaI chuyển thành NaBr. Vậy tổng số mol NaBr sau phản ứng (1) là: (a + b) mol.
Sau phản ứng (1) khối lượng giảm: m = mI -  mBr  = (127 - 80)b = 47b   (*)
Tiếp tục sục Cl2 vào trong dung dịch thì chỉ có NaBr phản ứng và toàn bộ NaBr chuyển thành NaCl. Vậy tổng số mol NaCl sau phản ứng (2) là: (a + b) mol.
Sau phản ứng (2) khối lượng giảm: m = mBr – mCl = (80 – 35,5)(a + b) = 44,5(a + b) (**)
Từ (*) và (**) ta có: b = 17,8a
Vậy %mNaBr = (103a : (103a + 150b)) . 100% = 3,7%

CHUYÊN ĐỀ 13:
BÀI TẬP TỔNG HỢP VỀ TÍNH THEO PTHH
Bài 1: Chia hỗn hợp gồm 2 kim loại A, B có hoá trị n, m làm 3 phần bằng nhau.
Phần 1: Hoà tan hết trong axit HCl thu được 1,792 lit H2 (đktc).
Phần 2: Cho tác dụng với dung dịch NaOH dư thu được 1,344 lit khí (đktc) và còn lại chất rắn không tan có khối lượng bằng 4/13 khối lượng mỗi phần.
Phần 3: Nung trong oxi dư thu được 2,84g hỗn hợp gồm 2 oxit là A2On và B2Om . Tính tổng khối lượng mỗi phần và xác định 2 kim loại A và B.
Hướng dẫn:
Gọi a, b là số mol của A, B trong mỗi phần.
Phần 1:
Viết PTHH: 
Số mol H2 =   +   = 1,792 : 22,4 = 0,08 mol ----> na + mb = 0,16   (I)
Phần 2:
Tác dụng với NaOH dư chỉ có 1 kim loại tan, giả sử A tan.
A + (4 – n)NaOH + (n – 2)H2O ---> Na4 – nAO2 + n/2 H2
a (mol)                                                                    na/2 (mol)
Số mol H2 = na/2 = 1,344 : 22,4 ---> na = 0,12     (II)
Thay vào (I) --> mb = 0,04.
Mặt khác khối lượng B trong mỗi phần:
mB = 4/13.m1/3 hh
Phần 3:
Viết PTHH:
mhh oxit = (2MA + 16n).a/2 + (2MB + 16m).b/2 = 2,84  
          = MA + MB + 8(na + mb) = 2,84 ---> MA + MB = 1,56 (g)      (*)
mB = 4/13. 1,56 = 0,48 (g) ----> mA = 1,08 (g)
---> MA = 1,08n : 0,12 = 9n --> n = 3 và MA = 27 là phù hợp. Vậy A là Al
---> MB = 0,48m : 0,04 = 12m --> m = 2 và MB = 24 là phù hợp. Vậy B là Mg.
Bài 2: Nung a(g) hỗn hợp A gồm MgCO3, Fe2O3 và CaCO3 ở nhiệt độ cao đến khối lượng không đổi, thu được chất rắn B có khối lượng bằng 60% khối lượng hỗn hợp A. Mặt khác hoà tan hoàn toàn a(g) hỗn hợp A trong dung dịch HCl thu được khí C và dung dịch D. Cho dung dịch D tác dụng với dung dịch NaOH dư, lọc lấy kết tủa, nung đến khối lượng không đổi, thu được 12,92g hỗn hợp 2 oxit.
Cho khí C hấp thụ hoàn toàn vào 2 lit dung dịch Ba(OH)2 0,075M, sau khi phản ứng xong, lọc lấy dung dịch, thêm nước vôi trong dư vào trong dung dịch thu được thêm 14,85g kết tủa.
a/ Tính thể tích khí C ở đktc.
b/ Tính % khối lượng các chất trong hỗn hợp A.
Hướng dẫn:
Đặt số mol MgCO3, Fe2O3, CaCO3 lần lượt là x, y, z (mol) trong hỗn hợp A.
Ta có: 84x + 160y + 100z = a(g)    (I)
Sau khi nung chất rắn B gồm: x mol MgO, y mol Fe2O3 và z mol CaO.
40x + 160y + 56z = 0,6a   (II)
Từ (I, II) ta có: 44(x + y) = 0,4a ---> a = 110(x + y)         (III)
Cho A + HCl.
Khí C gồm có: Số mol CO2 = x + y (mol)
Hỗn hợp D gồm có: x mol MgCl2, y mol FeCl3, z mol CaCl2.
Cho D + NaOH dư thu được 2 kết tủa: x mol Mg(OH)2 và y mol Fe(OH)3 ---> 2 oxit tương ứng là: x mol MgO, y mol Fe2O3 .
moxit = 40x + 160y = 12,92         (IV)
Cho C + dd Ba(OH)2 ---> a mol BaCO3 và b mol Ba(HCO3)2 
Ta có: Số mol CO2 phản ứng là: a + 2b = x + z 
Số mol Ba(OH)2 phản ứng là: a + b = 2 . 0,075
---> b = (x + y) – 0,15  (V)
PTHH:
Ba(HCO3)2 + Ca(OH)2 ----->  CaCO3 + BaCO3 + 2H2O
    b mol                                  b mol       b mol
Ta có: 100b + 197b = 14,85 ---> b = 0,05.
Từ (V) --> x + y = 0,2
Từ (III) --> a = 110 . 0,2 = 22g
a/ Thể tích khí CO2 thu được ở đktc là: 4,48 lit
b/ Giải hệ PT (I, III, V) ---> x = 0,195, y = 0,032, z = 0,005.
Khối lượng và thành phần % của các chất là:
mMgCO3 = 16,38g ( 74,45%)
mFe2O3 = 5,12g (23,27%)
mCaCO3 = 0,5g ( 2,27%)
Bài 3: Hỗn hợp bột A gồm Fe và Mg có khối lượng 2,72g được chia thành 2 phần bằng nhau.
Phần 1: Cho vào 400ml dung dịch CuSO4 a(M) chờ cho phản ứng xong thu được 1,84g chất rắn B và dung dịch C. Cho dung dịch NaOH dư vào dung dịch C thu được kết tủa. Sấy nung kết tủa trong không khí đến khối lượng không đổi cân được 1,2g chất rắn D.
Tính thành phần % theo khối lượng của mỗi kim loại trong hỗn hợp A và trị số a?
Phần 2: Cho tác dụng với V(ml) dung dịch AgNO3 0,1M. Sau khi phản ứng xong thu được chất rắn E có khối lượng 3,36g. Tính thành phần % theo khối lượng các chất trong chất rắn E? Tính V?
Hướng dẫn:
Xét phần 1:
m(Mg + Fe) = 2,72 : 2 = 1,36g.
TH1: 1/2  hh A phản ứng hết với CuSO4. ---> dd C gồm có: FeSO4, MgSO4, CuSO4.
Chất rắn B là Cu (có khối lượng 1,84g)
Cho dd C + dd NaOH ---> kết tủa Fe(OH)2, Mg(OH)2, Cu(OH)2 ---> Oxit tương ứng sau khi nung trong kk là Fe2O3, MgO, CuO có khối lượng là 1,2g < 1,36g --> Vậy A chưa tham gia phản ứng hết.
TH2: 1/2  hh A phản ứng chưa hết với CuSO4.
Giả thiết Mg Mg phản ứng chưa hết (mà Mg lại hoạt động hoá học mạnh hơn Fe) thì dd CuSO4 phải hết và Fe chưa tham gia phản ứng --> dd C là MgSO4 và chất rắn D chỉ có MgO.
---> Số mol Mg phản ứng = nCu = nMgO = 1,2 : 40 = 0,03 mol
Chất rắn B gồm Cu, Fe và Mg còn dư. 
Nhưng ta thấy mCu tạo ra = 0,03 . 64 = 1,92g > 1,84g --> Trái với điều kiện bài toán. Vậy Mg phải hết và Fe tham gia 1 phần.
Như vậy: 
chất rắn B gồm có: Cu và Fe còn dư
dd C gồm có MgSO4 và FeSO4 
chất rắn D gồm có MgO và Fe2O3 có khối lượng là 1,2g.
Đặt x, y là số mol Fe, Mg trong 1/2 hh A và số mol Fe còn dư là z (mol)
56x + 24y = 1,36
(x – z).64 + y.64 + 56z = 1,84
160(x – z) : 2 + 40y = 1,2
Giải hệ phương trình trên ta được: x = 0,02, y = 0,01, z = 0,01.
---> %Fe = 82,35% và %Mg = 17,65%
Số mol của CuSO4 = 0,02 mol ----> a = 0,02 : 0,4 = 0,05M
Xét phần 2: 
1/2  hh A có khối lượng là 1,36g
Độ tăng khối lượng chất rắn = 3,36 – 1,36 = 2,0g
Giả thiết Fe chưa phản ứng.
Ta có: số mol Mg phản ứng = 2 : (2 . 108 – 24) = 0,0104 mol > nMg trong phần 1.
----> Như vậy Fe đã tham gia phản ứng và Mg đã phản ứng hết.
mrắn do Mg sinh ra = 0,01 . (2. 108 – 24) = 1,92g
mrắn do Fe sinh ra = 2 – 1,92 = 0,08 g
nFe phản ứng = 0,08 : (2. 108 – 56) = 0,0005 mol.
nFe dư = 0,02 – 0,0005 = 0,0195mol
Vậy chất rắn E gồm có Fe còn dư và Ag được sinh ra sau phản ứng.
Tổng số mol AgNO3 đã phản ứng = (0,01 + 0,0005).2 = 0,021 mol
Thể tích của dd AgNO3 0,1M đã dùng = 0,021 : 0,1 = 0,21 lit.
Bài 4: Cho 9,86g hỗn hợp gồm Mg và Zn vào 1 cốc chứa 430ml dung dịch H2SO4 1M loãng. Sau khi phản ứng hoàn toàn, thêm tiếp vào cốc 1,2 lit dung dịch hỗn hợp gồm Ba(OH)2 0,05M và NaOH 0,7M, khuấy đều cho phản ứng hoàn toàn, rồi lọc lấy kết tủa và nung nóng đến khối lượng không đổi thì thu được 26,08g chất rắn. Tính khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp đầu.
Hướng dẫn;
Đặt số mol Mg và Zn là x và y.
Ta có: 24x + 65y = 9,86    (I)
Số mol H2SO4 = 043.1= 0,43 mol 
Đặt HX là công thức tương đương của H2SO4 ---> nHX = 2nH SO = 0,43.2 = 0,86 mol
Số mol Ba(OH)2 = 1,2 . 0,05 = 0,06 mol
Số mol NaOH = 0,7 . 1,2 = 0,84 mol
Đặt ROH là công thức tưng đương cho 2 bazơ đã cho.
Ta có: nROH = 2nBa(OH) + nNaOH = 0,06.2 + 0,84 = 0,96 mol
PTHH xảy ra
Giả sử hỗn hợp chỉ chứa mình Zn ---> x = 0.
Vậy y = 9,86 : 65 = 0,1517 mol
Giả sử hỗn hợp chỉ Mg ---> y = 0
Vậy x = 9,86 : 24 = 0,4108 mol
0,1517 < nhh kim loại < 0,4108
Vì x > 0 và y > 0 nên số mol axit tham gia phản ứng với kim loại là:
0,3034 < 2x + 2y < 0,8216 nhận thấy lượng axit đã dùng < 0,86 mol.
Vậy axit dư --> Do đó Zn và Mg đã phản ứng hết.
Sau khi hoà tan hết trong dung dịch có.
x mol MgX2 ; y mol ZnX2 ; 0,86 – 2(x + y) mol HX và 0,43 mol SO4.
Cho dung dịch tác dụng với dung dịch bazơ.
       HX        +         ROH --->     RX   +       H2O.
0,86 – 2(x + y)   0,86 – 2(x + y)                             mol
       MgX2      +      2ROH   ---->    Mg(OH)2  +  2RX
           x                     2x                      x                       mol
      ZnX2        +       2ROH  ---->   Zn(OH)2    + 2RX
        y                        2y                       y                   mol
Ta có nROH đã phản ứng = 0,86 – 2(x + y) + 2x + 2y = 0,86 mol
Vậy nROH dư = 0,96 – 0,86 = 0,1mol
Tiếp tục có phản ứng xảy ra:
      Zn(OH)2     +    2ROH ---->     R2ZnO2 + 2H2O
bđ:    y                       0,1                                           mol
Pứ:   y1                      2y1                                           mol
còn: y – y1                0,1 – 2y1                                   mol
( Điều kiện: y   y1)
Phản ứng tạo kết tủa.
     Ba(OH)2   +  H2SO4  --->  BaSO4    +   2H2O
bđ: 0,06             0,43               0                   mol
pứ: 0,06            0,06               0,06                mol
còn:  0            0,43 – 0,06       0,06             mol
Nung kết tủa.
Mg(OH)2 ----->   MgO   + H2O
 x                          x                      mol
Zn(OH)2 ------->  ZnO     + H2O
 y – y1                y – y1                  mol
BaSO4 ----> không bị nhiệt phân huỷ.
0,06 mol
Ta có: 40x + 81(y – y1) + 233.0,06 = 26,08
---> 40x + 81(y – y1) = 12,1          (II)
     Khi y – y1 = 0 ---> y = y1 ta thấy 0,1 – 2y1   0 ---> y1   0,05
Vậy 40x = 12,1 ---> x = 12,1 : 40 = 0,3025 mol
Thay vào (I) ta được y = 0,04 ( y = y1   0,05) phù hợp
Vậy mMg = 24 . 0,3025 = 7,26g và mZn = 65 . 0,04 = 2,6g
Khi y – y1 > 0 --> y > y1 ta có 0,1 – 2y1 = 0 (vì nROH phản ứng hết)
----> y1 = 0,05 mol, thay vào (II) ta được: 40x + 81y = 16,15.
Giải hệ phương trình (I, II) ---> x = 0,38275 và y = 0,01036
Kết quả y < y1 (không phù hợp với điều kiện y   y1 ) ---> loại.
Bài 5: Cho X là hỗn hợp của 3 chất gồm kim loại R, oxit và muối sunfat của kim loại R. biết R có hoá trị II không đổi trong các hợp chất. Chia 29,6 gam X thành 2 phần bằng nhau.
Phần 1: Đem hoà tan trong dung dịch H2SO4 loãng dư thu được dung dịch A, khí B. lượng khí B này vừa đủ để khử hết 16g CuO. Sau đó cho dung dịch A tác dụng với dung dịch KOH dư cho đến khi kết thúc phản ứng thu được kết tủa C. Nung C đến khối lượng không đổi thì thu được 14g chất rắn.
Phần 2: Cho tác dụng với 200ml dung dịch CuSO4 1,5M. Sau khi phản ứng kết thúc tách bỏ chất rắn, cô cạn phần dung dịch thì thu được 46g muối khan.
a/ Viết các PTHH xảy ra.
b/ Xác định kim loại R.
c/ Tính thành phần % theo khối lượng các chất trong X. Biết các phản ứng xảy ra hoàn toàn.
Hướng dẫn:
Đặt x, y, z là số mol R, RO, RSO4 trong 1/2  hh X ta có:
x.MR + (MR + 16).y + (MR + 96).z = 14,8g
phần 1;
Viết các PTHH xảy ra;
dd A có RSO4 = (x + y + z) mol và H2SO4 dư
Khí B là H2 = x mol
H2      +  CuO  -----> Cu   +  H2O
x            x                 x               mol
nCuO = x = 16 : 80 = 0,2 mol
dd A + KOH dư
H2SO4   +  2KOH ---->    K2SO4   +    H2O
RSO4     +  2KOH ---->  K2SO4    + R(OH)2
R(OH)2  ------>   RO        +     H2O
(x + y + z)         (x + y + z)         mol
Ta có:   (MR + 16). (x + y + z) = 14     (II).
Thay x = 0,2 vào (I, II) --> z = 0,05  
Phần 2:
          R   +  CuSO4 ---->   RSO4   +  Cu
bđ:    0,2         0,3                                      mol
pứ:   0,2          0,2                               0,2 mol
Số mol CuSO4 dư = 0,3 – 0,2 = 0,1 mol
Tổng số mol RSO4 = (0,2 + z) mol
mMuối khan = mRSO + mCuSO = 0,1.160 + (MR + 96)(0,2 + z) = 46.
Thay z = 0,05 ---> MR = 24, R có hoá trị II ---> R là Mg
Thay các giá trị vào tính được y = 0,1.
mMg = 4,8g --> %Mg = 32,43%
mMgO = 4,0g --> %MgO = 27,03%
mMgSO = 6,0g --> %MgSO4 = 40,54%
Bài 6: Hoà tan hết 7,74g hỗn hợp bột 2 kim loại Mg và Al bằng 500ml dung dịch hỗn hợp chứa axit HCl 1M và axit H2SO4 loãng 0,28M, thu được dung dịch A và 8,736 lit khí H2 (đktc). Cho rằng các axit phản ứng đồng thời với 2 kim loại.
a/ Tính tổng khối lượng muối tạo thành sau phản ứng.
b/ Cho dung dịch A phản ứng với V lit dung dịch hỗn hợp gồm NaOH 1M và Ba(OH)2 0,5M. Tính thể tích V cần dùng để sau phản ứng thu được lượng kết tủa lớn nhất, tính khối lượng kết tủa đó.
Hướng dẫn:
Đặt x, y là số mol Mg và Al
24x + 27y = 7,74   (I)
Đặt HA là công thức tương đương của hỗn hợp gồm 2 axit HCl và H2SO4.
nHA = nHCl + 2nH SO = 0,5 + 2.0,14 = 0,78 mol.
Viết các PTHH xảy ra.
nH = x + 1,5y = 8,736 : 22,4 = 0,39  (II)
Từ (I, II) --> x = 0,12 và y = 0,18.
mmuối = mhh kim loai + mhh axit - mH  = 38,93g
Đặt ROH là công thức tương đương của hỗn hợp gồm 2 bazơ là NaOH và Ba(OH)2 
nROH = nNaOH + 2nBa(OH)  = 1V + 2.0,5V = 2V (mol)
Viết các PTHH xảy ra.
----> Tổng số mol ROH = 0,78 mol. Vậy thể tích V cần dùng là: V = 0,39 lit
Ngoài 2 kết tủa Mg(OH)2 và Al(OH)3 thì trong dung dịch còn xảy ra phản ứng tạo kết tủa BaSO4.Ta có nBaSO  = nH  SO = 0,14 mol
(Vì nBa(OH) = 0,5.0,39 = 0,195 mol > nH  SO = 0,14 mol) ---> nH  SO phản ứng hết.
Vậy khối lượng kết tủa tối đa có thể thu được là.
mkết tủa = mMg(OH)  + mAl(OH)  + mBaSO = 53,62g
Bài 7:
1. Hoà tan vừa đủ axit của kim loại M có công thức MO vào dung dịch H2SO4 loãng nồng độ 4,9% được dung dịch chỉ chứa một muối tan có nồng độ 7,6 %.
    a) Cho biết tên kim loại M.
    b) Tính khối lượng dung dịch H2SO4 đã dùng
2. Hấp thụ toàn bộ hỗn hợp gồm khí CO2 và hơi H2O vào 900 ml dung dịch Ca(OH)2 1M, thu được 40 gam kết tủa. Tách bỏ phần kết tủa, thấy khối lượng dung dịch tăng 7,8 gam so với khối lượng dung dịch Ca(OH)2 ban đầu.
     Hãy tìm khối lượng CO¬2 và khối lượng H2O đem dùng.
Hướng dẫn:
Gọi x là số mol MO 
        MO + H2SO4    MSO4 + H2O                                                           
Khối lượng chất tan MSO¬4 là:  (M+96)x.
Khối lượng MO là:                   (M+16)x.
Khối lượng H2SO4 ban đầu:
                                                m =                                                 
Khối lượng dung dịch MSO4:    2000x + (M + 16)x
                                                                            
m =                                   
  m = 2000 (g)     (x=1)
Do x có nhiều giá trị nên có rất nhiều giá trị khối lượng dung dịch H2SO4 tương ứng.
2, 
a . Khi số mol CO2   số mol Ca(OH)2            
         CO2 + Ca(OH)2   CaCO3   + H2O     

Số mol CaCO3 =   = 0,4 mol 
Khối lượng CO2 là 0,4 . 44 = 17,6 (g)           
17,6 + mdd+mH2O= m' + 40 (m' = mdd+7,8)
mH2O=7,8+40-17,6 = 30,2 (g)                            
b) Khi nCa(OH)2 < nCO2 < 2nCa(OH)2                                            
CO2  + Ca(OH)2    CaCO3   + H2O                  
?         0,9                 0,9
CO2 +  CaCO3 + H2O   Ca(HCO3)2                  
Số mol kết tủa:
0,9- t =                                      
Số mol CO2: 0,9 + 0,5 = 1,4 (mol)                    
Khối lượng CO2: 1,4.44 = 61,6 (g)                    
Khối lượng H2O: 40 +7,8 - 61,6 < 0   -----> Ta loại trường hợp này.                                      
Bài 8: Hoà tan hoàn toàn 25,2 g một muối cacbonat của kim loại hóa trị II bằng dung dịch HCl 7,3% (D = 1,038 g/ml). Cho toàn bộ khí CO¬2 thu được vào 
500 ml dung dịch NaOH 1M thì thu được 29,6g muối.
Xác định CTHH của muối cacbonat.
Tính thể tích của dung dịch HCl đã dùng.
Hướng dẫn:
a/ Đặt công thức  của muối cacbonat là MCO3.
Các PTHH: 
MCO3 + 2 HCl        MCl2 + CO2  + H2O   (2)

NaOH + CO2       NaHCO3.                    (3)
a                a                a
2NaOH   +   CO2          Na2CO3 + H2O.          (4)    
2b                     b                b
Số mol NaOH: nNaOH = 0,5. 1 = 0,5 mol
Gọi a, b lần lượt là số mol CO2 tham gia ở phản ứng  (3)  và (4).
Theo phương trình và bài ta có:
nNaOH = a + 2b = 0,5 mol        (5).     
mmuối = 84 a + 106 b = 29,6 g  (6)
Giải (5) và (6) ta được: a = 0,1mol ; b = 0,2mol.    
  Số mol CO2 tạo thành ở (2):
nCO2 = a + b = 0,1 + 0,2 = 0,3 mol.
Theo pt  (2):
      nMCO3= nCO2 = 0,3 mol.
Khối lượng phân tử của muối ban đầu:
         = 84.
  M + 60 = 84   M = 24 đvC.
Vậy M là Mg suy ra CTHH của muối cần tìm: MgCO3                                  
Lưu ý: HS có thể biện luận để chứng minh xảy ra cả (3) và (4).
Ta thấy: 
 < nmuối <  
 0,28 mol <  nmuối < 0,35 mol.
Mà nCO2 = nmuối.
 : 0,28 < nCO2 < 0,35.
   
 1< nNaOH/ nCO2 < 2
 ra tạo 2 muối  có cả (3 ) và (4) xảy ra.
Theo phương trình (2)
nHCl =2nCO2 =2  . 0,3 = 0,6 mol
  Khối lượng HCl đã dùng:
MHCl =0,6 .36,5 =21,9 (g)
 Khối lượng dung dịch HCl đã dùng:
mddHCl  =   = 300g.                                                                       
Thể tích dung dịch HCl đã dùng:
Vdd HCl  =   = 289ml = 0,289 (lit)      
Bài 9: Cho 4g Fe và một kim loại hoá trị II vào dung dịch H2SO4 loãng lấy dư thu được 2,24 lít khí H2 (đktc). Nếu cho 1,2g kim loại hoá trị II nói trên phản ứng với 0,7 lít khí O2(đktc) thì lượng Oxi còn dư sau phản ứng.
    a, Xác định kim loại hóa trị II.
    b, Tính % khối lượng từng kim loại trong hỗn hợp.
Hướng dẫn:
a/ Các PTPƯ: 
                   Fe      +    H2SO4        FeSO4     +     H2                                                     xmol                            xmol              xmol
        A       +  H2SO4     ASO4      +   H2                                                            ymol                          ymol               ymol
        n   =      
    Theo bài ra ta có hệ phương trình:
     (a)
     Ay -  56y = - 1,6
     
    0 <                     (1)                                                     2A     +    O2       2AO  (*)                                                             n 
    Theo PTPƯ (*):                 (do oxi dư)
    ---> 2A    >  38,4      Vậy  A > 19,2      (2)                                                 
    (1) và (2)  Ta có  19,2 < MA < 40.
    Do A là kim loại có hoá trị II  nên  A là Mg.                                          
    b.  Thay A vào hệ PT (a) 
             
    mFe = 0,05. 56= 2,8g
    mMg = 1,2g                                                                                                  
    % Fe =  
    % Mg = 100% - 70% = 30%                                                                   
Bài 10: Nhiệt phân hoàn toàn 20 g hỗn hợp MgCO3, CaCO3 , BaCO3  thu được khí B. Cho khí B hấp thụ hết vào nước vôi trong thu được 10 gam kết tủa và dung dịch C. Đun nóng dung dịch C tới phản ứng hoàn toàn thấy tạo thành thêm 6 gam kết tủa. Hỏi % khối lượng của MgCO3 nằm trong khoảng nào?
Hướng dẫn:    Các PTHH:
     MgCO3     MgO   + CO2(k)           (1)
                                                                               (B)
       CaCO3          Ca0 + CO2(k)              (2)
                                                (B)
     BaCO3        BaO   + CO2;k)                (3)
                                                                              (B)
     CO2(k) + Ca (OH)2(dd)   ---->  CaCO3(r)  + H2O(l)  (4)
       (B)
     2CO2(k)   + Ca(OH)2(dd) ----> Ca(HCO3)2(dd)         (5)
          (B)                                            (C)                                                                         
    Ca(HCO3)2      CaCO3(r)   + CO2(k)  + H2O(l)    (6)   
      (C)                         
    Theo phương trình phản ứng (4) và (6) ta có:                                                                                                                           
    nCaCO3 =  0,1 + 0,06  = 0,16 (mol)  ---->  n¬ cO2 =  0,1 + 0,06 x 2  = 0,22 (mol)
    theo phương trình phản ứng (1) , (2) , (3), (4 ), (5) ta có:
   Tổng số mol muối:    n muối  = n CO2 =  0,22 (mol)
   Gọi x, y, z lần lượt là số mol của muối: MgCO3, CaCO3, BaCO3 có trong 100 gam hỗn hợp và tổng số mol của các muối sẽ là: x + y + z   = 1,1 mol
  Vì ban đầu là 20 gam hỗn hợp ta quy về 100 gam hỗn hợp nên nmuối  = 1,1 (mol)
  Ta có: 84x  + 100y  + 197z  = 100  --->  100y + 197z  = 100 – 84x
   Và         x   +       y  +       z  =  1,1  --->         y  + z       =  1,1 – x                       
     <-->   100   <    <  197  
        ---->  52,5  <   84x  <   86,75
 Vậy % lượng MgCO3 nằm trong khoảng từ 52,6%  đến 86,75 %                               
Bài 11: Hoà tan 11,2g CaO vào nước ta được dd A.
1/ Nếu khí CO2 sục qua A và sau khi kết thúc thí nghiệm có 2,5 g kết tủa thì có bao nhiêu lít khí CO2 đã tham gia phản ứng?
2/ Nếu hoà tan 28,1g hỗn hợp MgCO3 và BaCO3 có thành phần thay đổi trong đó chứa a% MgCO3 bằng dd HCl và cho tất cả khí thoát ra hấp thụ hết vào dd A thì thu được kết  tủa D.
    Hỏi: a có giá trị bao nhiêu thì lượng kết tủa D nhiều nhất và ít nhất?
1.                         nCaO =  = 0,2 mol 
     Phương trình hoá học: 
                                     CaO + H2O       Ca(OH)2  (1)    
                                       0,2                            0,2                 mol
     Khi sục CO2 vào có phản ứng:
                 CO2 + Ca(OH)2       CaCO3 + H2O      (2)       
Trường hợp 1: Ca(OH)2 dư và CO2 phản ứng hết thì: 
        Theo (2)     nCO2 = nCaCO3 =   = 0,025 mol
                            VCO2 = 0,025 . 22,4  = 0,56 Lít.                     
Trường hợp 2:
     CO2 dư, Ca(OH)2 phản ứng hết có thêm phản ứng:
CaCO3 + CO2 + H2O              Ca(HCO3)2                    (3)
          Theo (1)  nCO2 = nCa(OH)2 = nCaCO3 = 0,2 mol.
         nCaCO3 phản ứng ở (3): = 0,2 - 0,025 = 0, 175 mol.      
           Theo (3) nCO2 = nCaCO3 = 0,175 Mol.
          Tổng nCO2 ở (2) và (3) là: 0,2 + 0,175 = 0,375 mol.
          VCO2 = 0,375 . 22,4 = 8,4 Lít.                                            
     2. Các phản ửng xảy ra:   
MgCO3 + 2 HCl         MgCl2 + CO2    + H2O    (1)      
BaCO3 + 2 HCl        BaCl2 + CO2   + H2O   (2)      
          Khi sục CO2 vào dd A có thể xảy ra các phản ứng :
      CO2 + Ca(OH)2         CaCO3  + H2O     (3) 
     2 CO2 + Ca(OH)2      Ca(HCO3)2              (4)           
Để lượng kết tủa CaCO3 thu được là lớn nhất thì chỉ xảy ra phản ứng (3).
Khi đó:  nCO2 = nCa(OH)2  = 0,2mol.
    Theo đề bài khối lượng MgCO3 có trong 28,1 g hỗn hợp là: 
           mMgCO3 =   = 0,281a       nMgCO3  =   
                 nBaCO3  =    
           Theo (1) và (2) nCO2 = nMgCO3 + nBaCO3 
       Ta có phương trình:
                                     = 0,2.
Giải ra ta được: a = 29,89 % . Vậy khi a = 29,89 % thì lượng kết tủa lớn nhất.                                                                                
Khi a = 0 % thì nghĩa là hỗn hợp chỉ toàn muối BaCO3
Khi đó nCO2 =   = 0,143 mol.
           Ta có:       nCO2 < nCa(OH)2.
          Theo (3): nCaCO3 = nCO2 = 0,143 mol.
            m CaCO3 = 0,143 . 100 = 14,3g.                          
            Khi a = 100% nghĩa là hỗn hợp chỉ toàn muối MgCO3 khi đó:
               nCO2 =   = 0,334 > nCa(OH)2 = 0,2 mol.
              Theo (3): nCaCO3 = nCa(OH)2 = 0,2 mol.
           Vì CO2 dư nên CaCO3 tiếp tục phản ứng:
CaCO3 + CO2 + H2O      Ca(HCO3)2                    (5)
             Theo (5): nCaCO3 = nCO2 dư = 0,334 -  0,2  = 0,134.
              nCaCO3 còn lại : 0,2 - 0,134 = 0,066
              mCaCO3 = 0,066 . 100 = 6,6 < 14,3g.
            Vậy khi a = 100% thì lượng kết tủa thu được bé nhất.    
Bài 12: Hoà tan 7,74g hỗn hợp 2 kim loại Mg, Al trong 500ml dung dịch hỗn hợp chứa HCl 1M  và  H2SO4 0,38M (loãng). Thu được dung dịch A và 8,736 lít khí H2(đktc).
Kim loại đã tan hết chưa? giải thích?
Tính khối lượng muối có trong dung dịch A?
Hướng dẫn:
n    = 0,5 mol  ; n = 0,19 mol ; n  = 0,39 mol
    a/ Các P.T.H.H: Mỗi PTHH đúng cho.
      Mg     +    2 HCl               MgCl2        +     H2            (1)
       2  Al         +    6 HCl               2AlCl3        +  3H2        (2)
Mg     +    H2SO4              MgSO4       +    H2              (3)    
       2 Al          +   3 H2SO4            Al2(SO4)3    +  3H2             (4)       
Từ 1,2         n   =   n   =  .0,5 = 0,25 (mol).                    
  Từ 3, 4      n  = n = 0,19 (mol)                            Suy ra:  Tổng   n  = 0,25 + 0,19 = 0,44 (mol)                     
Ta thấy:          0,44 > 0,39
Vậy:  Axít dư, kim loại tan hết.                                                             
      b/ Theo câu a: Axít dư.
* TH1:    Giả sử HCl phản ứng hết, H2SO4 dư:                                                    
n    = 0,5 mol        n =0,25 mol
                                      (1,2)
n =  0,39  - 0,25 = 0,14 (mol)   suy ra   n  = 0,14 mol
          (3,4)                                                             (pư)
Theo  định luật BTKL:  
          m muối     =  7,74  + 0,5 .35,5 + 0,14 .96 = 38,93g
                        (A)
* TH2:   Giả sử    H2SO4  ¬ phản ứng hết,  HCl dư                                      
     Suy ra   n = 0,19 mol    suy ra n  =  0,19 mol
                                                               3,4
    n = 0,39 – 0,19 = 0,2 (mol) suy ra n  = 0,2.2 =0,4 (mol)
     (1,2)                               (p ứ)
Theo định luật bảo toàn khối lượng:
     m muối =  7,74 + 0,19.96 + 0,4.35,5 = 40,18 (g)
Vì thực tế phản ứng xảy ra đồng thời. Nên cả 2 axít đều dư.
Suy ra tổng khối lượng muối trong A thu được là:
        38,93 (g) < m muối A <40,18 (g)                              
Bài 13: Cho hỗn hợp gồm MgO, Al2O3 và một oxit của kim loại hoá trị II kém hoạt động. Lấy 16,2 gam A cho vào ống sứ nung nóng rồi cho một luồng khí H2 đi qua cho đến phản ứng hoàn toàn. Lượng hơi nước thoát ra được hấp thụ bằng 15,3 gam dung dịch H2SO4 90%, thu được dung dịch H2SO4 85%. Chất rắn còn lại trong ống đem hoà tan trong HCl với lượng vừa đủ, thu được dung dịch B và 3,2 gam chất rắn không tan. Cho dung dịch B tác dụng với 0,82 lít dung dịch NaOH 1M, lọc lấy kết tủa, sấy khô và nung nóng đến khối lượng không đổi, được 6,08 gam chất rắn.
          Xác định tên kim loại hoá trị II và thành phần % khối lượng của A.
Hướng dẫn:
Gọi R là KHHH của kim loại hoá trị II, RO là CTHH của oxit.
Đặt a, b, c lần lượt là số mol của MgO, Al2O3, RO trong hỗn hợp A.
Theo bài ra ta có:
40a + 102b + (MR + 16)c = 16,2    (I)
Các PTHH xảy ra:
RO    +   H2  ----->  R    +    H2O    (1)
MgO   +   2HCl ----> MgCl2  +   H2O     (2)
Al2O3   +  6HCl ---> 2AlCl3   +   3H2O    (3)
MgCl2   +  2NaOH  ----> Mg(OH)2  + 2NaCl   (4)
AlCl3     + 3NaOH -----> Al(OH)3   +   3NaCl   (5)
Có thể có:   Al(OH)3 +   NaOH ----->  NaAlO2  +   H2O    (6)
                       x                x                       x
Gọi x là số mol của NaOH còn dư tham gia phản ứng với Al(OH)3
Mg(OH)2 ----->  MgO    +    H2O    (7)
2Al(OH)3 ------>  Al2O3    +  3H2O    (8)
2b – x                        mol
Ta có: 
Khối lượng của axit H2SO4 trong dd 90% là:
m = 15,3 . 0,9 = 13,77 (g)
Khối lượng của axit H2SO4 trong dd 85% vẫn là 13,77(g). Vì khi pha loãng bằng H2O thì khối lượng chất tan được bảo toàn.
Khối lượng dd H2SO4 85% là: (15,3 + 18c)
Ta có:   C% =  .100% = 85%
Giải phương trình: c = 0,05 (mol)
Chất rắn không tan trong axit HCl là R, có khối lượng 3,2g.
MR =   = 64. Vậy R là Cu.
Thay vào (I) ---> 40a + 102b = 12,2   (II)
Số mol NaOH = 0,82.1 = 0,82 (mol)
TH1: Phản ứng 6 xảy ra nhưng Al(OH)3 tan chưa hết.
nNaOH = 2a + 6b + x = 0,82   (III)
40a + 102( ) = 6,08      (IV)
Giải hệ phương trình (II) và (IV) được: x = 0,12 (mol)
Thay vào (III) ---> 2a + 6b = 0,7 (III)/ 
Giải hệ phương trình: (II) và (III)/ được: a = 0,05 và b = 0,1
%CuO = 24,69% ; %MgO = 12,35% và %Al2O3 = 62,96%
TH2: Phản ứng 6 xảy ra và Al(OH)3 tan hết
mrắn = mMgO = 6,08g
nMgO = 6,08 : 40 = 0,152 mol
mAl O = 12,2 – 6,08 = 6,12 g
nAl O = 6,12 : 102 = 0,06 mol
nNaOH = 2nMgO + 6nAl O = 2.0,152 + 6.0,06 = 0,664 mol
nAl(OH) = 2nAl O = 0,12 mol
nNaOH dư = 0,82 – 0,664 = 0,156 mol
Nhận thấy: nNaOH dư = 0,156 > nAl(OH) = 0,12 mol => Al(OH)3 tan hết.
Tính được: mCuO = 4g => %mCuO = 24,69%
mMgO = 6,08g => %mMgO = 37,53%
mAl O = 6,12 => % mAl O = 37,78%






CHUYÊN ĐỀ :
NHẬN BIẾT - PHÂN BIỆT CÁC CHẤT.
I/ Nguyên tắc và yêu cầu khi giải bài tập nhận biết.
Muốn nhận biết hay phân biệt các chất ta phải dựa vào phản ứng đặc trưng và có các hiện tượng: như có chất kết tủa tạo thành sau phản ứng, đổi màu dung dịch, giải phóng chất có mùi hoặc có hiện tượng sủi bọt khí. Hoặc có thể sử dụng một số tính chất vật lí (nếu như bài cho phép) như nung ở nhiệt độ khác nhau, hoà tan các chất vào nước, 
Phản ứng hoá học được chọn để nhận biết là phản ứng đặc trưng đơn giản và có dấu hiệu rõ rệt. Trừ trường hợp đặc biệt, thông thường muốn nhận biết n hoá chất cần phải tiến hành (n – 1) thí nghiệm.
Tất cả các chất được lựa chọn dùng để nhận biết các hoá chất theo yêu cầu của đề bài, đều được coi là thuốc thử.
Lưu ý: Khái niệm phân biệt bao hàm ý so sánh (ít nhất phải có hai hoá chất trở lên) nhưng mục đích cuối cùng của phân biệt cũng là để nhận biết tên của một số hoá chất nào đó.
II/ Phương pháp làm bài.
1/ Chiết(Trích mẫu thử) các chất vào nhận biết vào các ống nghiệm.(đánh số)
2/ Chọn thuốc thử thích hợp(tuỳ theo yêu cầu đề bài: thuốc thử tuỳ chọn, han chế hay không dùng thuốc thử nào khác).
3/ Cho vào các ống nghiệm ghi nhận các hiện tượng và rút ra kết luận đã nhận biết, phân biệt được hoá chất nào.
4/ Viết PTHH minh hoạ.
III/ Các dạng bài tập thường gặp.
Nhận biết các hoá chất (rắn, lỏng, khí) riêng biệt.
Nhận biết các chất trong cùng một hỗn hợp.
Xác định sự có mặt của các chất (hoặc các ion) trong cùng một dung dịch.
Tuỳ theo yêu cầu của bài tập mà trong mỗi dạng có thể gặp 1 trong các trường hợp sau:
+ Nhận biết với thuốc thử tự do (tuỳ chọn)
+ Nhận biết với thuốc thử hạn chế (có giới hạn)
+ Nhận biết không được dùng thuốc thử bên ngoài.
Đối với chất khí:
Khí CO2: Dùng dung dịch nước vôi trong có dư, hiện tượng xảy ra là làm đục nước vôi trong.
Khí SO2: Có mùi hắc khó ngửi, làm phai màu hoa hồng hoặc Làm mất màu dung dịch nước Brôm hoặc Làm mất màu dung dịch thuốc tím.
5SO2  +  2KMnO4  +  2H2O      2H2SO4  +   2MnSO4  +   K2SO4  
Khí NH3: Có mùi khai, làm cho quỳ tím tẩm ướt hoá xanh.
Khí clo: Dùng dung dịch KI + Hồ tinh bột để thử clo làm dung dịch từ màu trắng chuyển thành màu xanh.
Cl2   +   KI      2KCl    +   I2 
Khí H2S: Có mùi trứng thối, dùng dung dịch Pb(NO3)2 để tạo thành PbS kết tủa màu đen.
Khí HCl: Làm giấy quỳ tẩm ướt hoá đỏ hoặc sục vào dung dịch AgNO3 tạo thành kết tủa màu trắng của AgCl. 
Khí N2: Đưa que diêm đỏ vào làm que diêm tắt.
Khí NO ( không màu ): Để ngoài không khí hoá màu nâu đỏ.
Khí NO2 ( màu nâu đỏ ): Mùi hắc, làm quỳ tím tẩm ướt hoá đỏ.
   4NO2    +   2H2O   +  O2     4HNO3 
Nhận biết dung dịch bazơ (kiềm): Làm quỳ tím hoá xanh. 
Nhận biết Ca(OH)2: 
Dùng CO2 sục vào đến khi xuất hiện kết tủa thì dừng lại.
Dùng Na2CO3 để tạo thành kết tủa màu trắng của CaCO3 
Nhận biết Ba(OH)2:
Dùng dung dịch H2SO4 để tạo thành kết tủa màu trắng của BaSO4.
Nhận biết dung dịch axít: Làm quỳ tím hoá đỏ 
Dung dịch HCl: Dùng dung dịch AgNO3 làm xuất hiện kết tủa màu trắng của AgCl.
Dung dịch H2SO4: Dùng dung dịch BaCl2 hoặc Ba(OH)2 tạo ra kết tủa BaSO4.
Dung dịch HNO3: Dùng bột đồng đỏ và đun ở nhiệt độ cao làm xuất hiện dung dịch màu xanh và có khí màu nâu thoát ra của NO2.
Dung dịch H2S: Dùng dung dịch Pb(NO3)2 xuất hiện kết tủa màu đen của PbS.
Dung dịch H3PO4: Dùng dung dịch AgNO3 làm xuất hiện kết tủa màu vàng của Ag3PO4.
Nhận biết các dung dịch muối:
Muối clorua: Dùng dung dịch AgNO3.
Muối sunfat: Dùng dung dịch BaCl2 hoặc Ba(OH)2.
Muối cacbonat: Dùng dung dịch HCl hoặc H2SO4.
Muối sunfua: Dùng dung dịch Pb(NO3)2.
Muối phôtphat: Dùng dung dịch AgNO3 hoặc dùng dung dịch CaCl2, Ca(OH)2 làm xuất hiện kết tủa mùa trắng của Ca3(PO4)2.
Nhận biết các oxit của kim loại.
* Hỗn hợp oxit: hoà tan từng oxit vào nước (2 nhóm: tan trong nước và không tan)
Nhóm tan trong nước cho tác dụng với CO2.
+ Nếu không có kết tủa: kim loại trong oxit là kim loại kiềm.
+ Nếu xuát hiện kết tủa: kim loại trong oxit là kim loại kiềm thổ.
Nhóm không tan trong nước cho tác dụng với dung dịch bazơ.
+ Nếu oxit tan trong dung dịch kiềm thì kim loại trong oxit là Be, Al, Zn, Cr..
+ Nếu oxit không tan trong dung dịch kiềm thì kim loại trong oxit là kim loại kiềm thổ.

Nhận biết một số oxit:
- (Na2O; K2O; BaO) cho tác dụng với nước--> dd trong suốt, làm xanh quỳ tím.
- (ZnO; Al2O3) vừa tác dụng với dung dịch axit, vừa tác dụng với dung dịch bazơ.
- CuO tan trong dung dịch axit tạo thành đung dịch có màu xanh đặc trưng.
- P2O5 cho tác dụng với nước --> dd làm quỳ tím hoá đỏ.
- MnO2 cho tác dụng với dd HCl đặc có khí màu vàng xuất hiện.
- SiO2 không tan trong nước, nhưng tan trong dd NaOH hoặc dd HF.

Bài tập áp dụng:
Bài 1: Chỉ dùng thêm một hoá chất, nêu cách phân biệt các oxit: K2O, Al2O3, CaO, MgO.
Bài 2: Có 5 mẫu kim loại Ba, Mg, Fe, Al, Ag nếu chỉ dùng dung dịch H2SO4 loãng có thể nhận biết được những kim loại nào. Viết các PTHH minh hoạ.
Bài 3: Chỉ có nước và khí CO2 hãy phân biệt 5 chất bột trắng sau đây: NaCl, Na2CO3, Na2SO4, BaCO3, BaSO4.
Bài 4: Không được dùng thêm một hoá chất nào khác, hãy nhận biết 5 lọ bị mất nhãn sau đây. KHCO3, NaHSO4, Mg(HCO3)2 , Na2CO3, Ba(HCO3)2.
Bài 5: Chỉ dùng thêm Cu và một muối tuỳ ý hãy nhận biết các hoá chất bị mất nhãn trong các lọ đựng từng chất sau: HCl, HNO3, H2SO4, H3PO4.




CHUYÊN ĐỀ 15: 
TÁCH - TINH CHẾ CÁC CHẤT
Để tách và tinh chế các chất ta có thể:
1/ Sử dụng các phương pháp vật lí.
Phương pháp lọc: Dùng để tách chất không tan ra khỏi hỗn hợp lỏng
Phương pháp cô cạn: Dùng để tách chất tan rắn (Không hoá hơi khi gặp nhiệt độ cao) ra khỏi dung dịch hỗn hợp lỏng.
Phương pháp chưng cất phân đoạn: Dùng để tách các chất lỏng ra khỏi hỗn hợp lỏng nếu nhiệt độ đông đặc của chúng cách biệt nhau quá lớn.
Phương pháp chiết: Dùng để tách các chất lỏng ra khỏi hỗn hợp lỏng không đồng nhất.

2/ Sử dụng phương pháp hoá học.                                              XY
Sơ đồ tách:                                       + Y                                Tách bằng
                                      AX                                                         phương pháp                                          
                                        Tách            (Pứ tái tạo)                        vật lí
hh   A,B   + X                  bằng   
               pứ tách             PP vật lí                                               (A)

                                     (B)
Lưu ý: Phản ứng được chọn để tách phải thoả mãn 3 yêu cầu:
Chỉ tác dụng lên một chất trong hỗn hợp cần tách.
Sản phẩm tạo thành có thể tách dễ dàng khỏi hỗn hợp
Từ sản phẩm phản ứng tạo thành có khả năng tái tạo được chất ban đầu.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Tách riêng từng chất ra khỏi hỗn hợp rắn gồm: Al2O3 ; CuO ; Fe2O3 
Bài 2: Tách các kim loại sau đây ra khỏi hỗn hợp bột gồm: Cu, Fe, Al, Ag.
Bài 3: Bằng phương pháp hoá học hãy tách 3 muối KCl, AlCl3 và FeCl3 ra khỏi nhau trong một dung dịch.
Bài 4: Tách riêng từng chất nguyên chất từ hỗn hợp các oxit gồm: MgO, CuO, BaO.
Bài 5: Trình bày cách tinh chế: Cl2 có lẫn CO2 và SO¬2.
Bài 6: Tách riêng từng chất ra khỏi hỗn hợp khí: H2S, CO2, N2 và hơi nước.
Bài 7: Tách riêng N2, CO2 ở dạng tinh khiết ra khỏi hỗn hợp: N2, CO, CO2, O2 và hơi H2O.
Một số lưu ý:
Phương pháp thu    Thu khí có tính chất    Kết quả thu được khí
Úp ng­îc èng thu    NhÑ h¬n kh«ng khÝ    H2, He, NH3, CH4, N2
Ngöa èng thu    NÆng h¬n kh«ng khÝ    O2, Cl2, HCl, SO2, H2S
§Èy n­íc    Kh«ng tan vµ kh«ng t¸c dông víi H2O    H2, O2, N2, CH4, He







CHUYÊN ĐỀ 16:
VIẾT PHƯƠNG TRÌNH HOÁ HỌC ĐIỀU CHẾ CHẤT  VÔ CƠ VÀ THỰC HIỆN SƠ ĐỒ CHUYỂN HOÁ
(Vận dụng tính chất hoá học của các chất và các phản ứng hoá học điều chế các chất để viết)
Bài 1: Viết PTHH để thực hiện sơ đồ sau.
                                                        CaCO3
                                  +A                             
                                           +B
                       CO2                              +E
                                           +C                           ( Biết A,B,C,D,E là những chất 
                                   +D                                                                   khác nhau )
                                                         Na2CO3 
Bài tập áp dụng: HOÀN THÀNH CÁC PTHH THEO SƠ ĐỒ PHẢN ỨNG.
1/ Xác định các chất A,B,C,D,E và hoàn thành sơ đồ biến hoá sau
                        NaHCO3
       +A                              + B

 CO2        + D             + E           CaCO3             

      +A     + C
    Na2CO3
2/  Xác định các chất A, B, C, D, E, F, M và hoàn thành các ph¬ương trình hoá học theo sơ đồ sau:
      A C
                +HCl (d d )                                                                          + F,kk,t0
                                                                                     
 D M       + Fe,t0      + Cl2 ,t0                                       E  D  M.

                 + Cl2 ,t0                                       + NaOH( dd )
                             B

3/ Xác định B, C, D, E, M, X, Z. Giải thích và hoàn thành các phư¬¬ơng trình hoá học thể hiện theo sơ đồ biến hoá sau:
                                B
                 + HCl                   + X + Z
               
           M                                       D           t0           E          đpnc         M.   
                + Z
              + NaOH                + Y + Z
                               C


4/ Viết các ph¬¬ương trình hoá học thể hiện theo sơ đồ biến hoá sau ( ghi rõ điều kiện nếu có ).
                   FeCl2      ( 2 )    Fe(NO3)2           ( 3 )           Fe(OH)2
       (1 )                                ( 4 )
    Fe       ( 9 )         ( 10 )                                                                                     ( 11 )    Fe2O3 
       ( 5 )
                 FeCl3          (  6 )    Fe(NO3)3     ( 7 )               Fe(OH)3           ( 8 )
5/ Xác định các chất A, B, C, D, E, F, G, H và hoàn thành sơ đồ biến hoá sau:
                                                                 C
                                                                                                                                                     
                                                ( 2 )                       ( 3 ) + E  
                                                    +H2SO4                                    
                          + H2O                               + G
                A        ( 1 )         B               ( 6 )                      H
                                                 + H2SO4
                                            ( 4 )                             ( 5 )  + F
                                                  
                                                                D                                                                                     
   Biết H là muối không tan trong axít mạnh, A là kim loại hoạt động hoá học mạnh, khi cháy ngọn lửa có màu vàng.
6/ Hoàn thành dãy biến hoá sau ( ghi rõ điều kiện nếu có )
                    FeSO4       (2)          Fe(OH)2        (3)         Fe2O3       (4)          Fe
          (1)

  Fe             (7)                            (8)                (9)                            (10)

         (5)
                    Fe2(SO4)3     (6)        Fe(OH)3                                                 Fe3O4
7/ Hoàn thành các ph¬ương trình phản ứng theo sơ đồ biến hoá sau( ghi rõ điều kiện nếu có )
                                                    BaCO3 

                                       ( 2 )                                                 ( 3 )

Ba      ( 1 )      Ba(OH)2               ( 8 )             ( 9 )                  BaCl2       ( 6 )        BaCO3     ( 7 )         
                                                                                                                               BaO
                                      ( 4 )                                                     ( 5 )
                                                    Ba(HCO3)2 

8/ Hoàn thành các phư¬¬ơng trình phản ứng theo sơ đồ biến hoá sau( ghi rõ điều kiện nếu có )
                                                    CaCO3 

                                       ( 2 )                                                 ( 3 )

 Ca      ( 1 )      Ca(OH)2              ( 8 )           ( 9 )                   CaCl2       ( 6 )        CaCO3     ( 7 )         
                                                                                                                              CaO
                                      ( 4 )                                                     ( 5 )
                                                    Ca(HCO3)2 
Hoặc cho sơ đồ sau: Biết rằng C là thành phần chính của đá phấn.
                                                       C 

                                       ( 2 ) + G                                   +  H ( 3 )
                  ( 9 )
  A      ( 1 )               B                  ( 8 )                                   E        ( 6 )             C      ( 7 )        F 
         + H O                                         +  G                                   + H
                                      ( 4 )                                                 ( 5 )
                                                       D 
9/ Hoàn thành các ph¬¬ương trình phản ứng theo sơ đồ biến hoá sau( ghi rõ điều kiện nếu có )
                                                     K2CO3 

                                       ( 2 )                                                 ( 3 )

  K      ( 1 )         KOH                  ( 8 )           ( 9 )                    KCl       ( 6 )         KNO3     ( 7 )       
                                                                                                                            KNO2
                                      ( 4 )                                                     ( 5 )
                                                     KHCO3 

10/  Al      ( 1 )    Al2O3      ( 2 )      AlCl3   ( 3 )      Al(NO3)3           ( 4 )        Al(OH)3      ( 5 )         
11/ Xác định các chất X1, X2 và hoàn thành sơ đồ biến hoá sau                       Al2O3                                                                                                                                     
          ( 1 )         X1         ( 2 )     
                                                                    4Fe(OH)2  +  O2   2Fe2O3    +  4H2O
      FeCl2               ( 5 )                        Fe2O3
                 ( 3 )              ( 4 )                                           
                         X2
                           4FeCl2 + 8KOH + 2H2O + O2   4Fe(OH)3 + 8KCl


12/ Hoàn thành dãy biến hoá sau (ghi rõ điều kiện nếu có)
                                +B       
      +H2,t0       A                      X + D
               
  X       +O2,t0       B    + Br2 + D       Y + Z                            

       +Fe,t0             
                     C     +Y hoặc Z      A + G
      Biết A là chất khí có mùi xốc đặc trư¬ng và khi sục A vào dung dịch CuCl2 có chất kết tủa tạo thành. 
13/ Hoàn thành các phương trình phản ứng sau:

KClO3       t0          A + B
A + MnO2 + H2SO4                      C + D + E + F
A     đpnc         G + C
G + H2O                  L + M
C + L     t0          KClO3 + A + F
14/ Hoàn thành các phương trình phản ứng sau:
KClO3       t0          A + B
A + KMnO4 + H2SO4                      C + ...
A     đpnc         C + D
D + H2O                  E + ...
C + E     t0                ...
15/ Hoàn thành các phư¬ơng trình hoá học theo sơ đồ phản ứng sau.
 M + A                                          F
M +B                              E
                                          G        H     E          F
M + C                    Fe          I       K          L              H + BaSO4
                                       J        
M + D                                         M           G          H
16/ Hoàn thành các phương trình hoá học theo sơ đồ phản ứng sau.
                                                    Fe(OH)3 + A
                              
                                                     FeCl2 + B + C
                          FeCl3                  FeCl2 + D + E                   
                                              
                                                    FeCl2 + F   
                                                 Fe2(CO3)3                   Fe(OH)3 + G ( k )  

17/ Chọn 2 chất vô cơ để thoả mãn chất R trong sơ đồ sau:
                                 A                            B                          C
                   R                           R                             R                       R
                           X                            Y                          Z            
        2 chất vô cơ thoả mãn là NaCl và CaCO3
                                     CaO               Ca(OH)2                 CaCl2  
                      CaCO3                CaCO3                                   CaCO3                  CaCO3  
                                      CO2                 NaHCO3              Na2CO3            
                            
                                 Na               NaOH                 Na2SO4
                   NaCl               NaCl                    NaCl                     NaCl     
                                Cl2                 HCl                    BaCl2                  
BÀI TẬP TỔNG HỢP: VIẾT PTHH THEO SƠ ĐỒ – CHUỖI PHẢN ỨNG, GIẢI THÍCH THÍ NGHIỆM, NHẬN BIẾT – PHÂN BIỆT – TÁCH CHẤT VÔ CƠ
1/ Cho sơ đồ sau:





Biết A là kim loại B, C, D, E, F, G là hợp chất của A. Xác định công thức của A, B, C, D, E, F, G viết  phương trình phản ứng xảy ra.
A là Fe; B là FeCl2; C là FeCl3;     D là Fe(OH)2;    E là Fe(OH)3;    F  là FeO; 
G là Fe2O3.
Các phương trình    Fe + 2HCl  FeCl2 + H2
    2Fe + 3Cl2  2FeCl3
    2FeCl3 + Fe  3FeCl2
    FeCl2 + NaOH     Fe(OH)2 + NaCl
    Fe(OH)2 + O2 + 2H2O  4Fe(OH)3 
    Fe2O3 + CO  FeO + CO2
    Fe2O3 + 3CO  2FeO + 3CO2
    FeO + CO  Fe + CO2
2/ Đốt cacbon trong không khí ở nhiệt độ cao được hỗn hợp A1. Cho A1 tác dụng với CuO nung nóng được khí A2 và hỗn hợp A3. Cho A2 tác dụng với dung dịch Ca(OH)2 thì thu được kết tủa A4 và dung dịch A5. Cho A5 tác dụng với Ca(OH)2 lại thu được A4. Cho A3 tác dụng với H2SO4 đặc nóng thu được khí B1 và dung dịch B2. Cho B2 tác dụng với dung dịch NaOH dư được kết tủa B3. Nung B3 đến khối lượng không đổi được chất rắn B4.
    Viết các PTHH xảy ra và chỉ rõ : A1 , A2 , A3 , A4 , A5 , B1 , B2 , B3 , B4 là chất gì? 
- Đốt cacbon trong không khí thu được hỗn hợp khí A1 
    PTHH :     2C + O2      2CO            (1) 
            2CO + O2    2CO2        (2)
    Hỗn hợp khí A1 gồm CO và CO2
    - Cho A1 tác dụng với CuO
    PTHH :     CO + CuO      Cu + CO2    (3) 
    Khí A2 là CO2
    Hỗn hợp A3 là Cu và có thể có CuO dư. 
    - Cho A2 tác dụng với dd Ca(OH)2
        CO2 + Ca(OH)2   Ca CO3  +  H2O                 (4)
        CO2 + CaCO3 + H2O   Ca(HCO3)2            (5)
    Kết tủa A4 là CaCO3
    dung dịch A5 là Ca(HCO3)2   
    - Cho A5 tác dụng với Ca(OH)2 thu được A4
        Ca(HCO3)2 + Ca(OH)2   2CaCO3 + 2H2O     (6)  
    - Cho A3 tác dụng với H2SO4 (đ, nóng) được khí B1 và dung dịch B2.
        Cu + 2H2SO4      CuSO4 + 2H2O + SO2            (7)    
        CuO + H2SO4      CuSO4 + H2O                 (8)
    Khí B1 là SO2, dung dịch B2 là CuSO4 
    - Cho B2 tác dụng với NaOH dư thu được kết tủa B3  
        CuSO4 + 2NaOH    Cu(OH)2 + Na2SO4            (9)
    - Kết tủa B3 là Cu(OH)2 
     - Nung B3 đến khối lượng không đổi được B4. 
    Cu(OH)2       CuO + H2O                (10)
    B4 là CuO
    Theo phản ứng 1  10 ta có : 
        A1 : CO; CO2        B1 : SO2
        A2 : CO2            B2 : CuSO4
        A3 : Cu; CuO (dư)        B3 : Cu(OH)2
        A4 : CaCO3            B4 : CuO 
        A5 : Ca(HCO3)2
3/    Hỗn hợp A gồm Fe3O4, Al, Al2O3, Fe.
     Cho A tan trong dung dịch NaOH dư, thu được chất rắn B, dung dịch C và khí D. Cho khí D dư tác dụng với A nung nóng được chất rắn A1. Dung dịch C cho tác dụng với dung dịch H¬2SO4 loãng dư được dung dịch C1. Chất rắn A1 tác dụng với dung dịch H2SO4 đặc nóng (vừa đủ) thu được dung dịch E và khí F. Cho E tác dụng với bột Fe dư được dung dịch H. Viết các PTHH xảy ra.
4/   Đốt cháy cacbon trong oxi ở nhiệt độ cao được hỗn hợp khí A. Cho A tác dụng với FeO nung nóng được khí B và hỗn hợp chất rắn C. Cho B tác dụng với dung dịch nước vôi trong thu được kết tủa K và dung dịch D, đun sôi D lại thu được kết tủa K. Cho C tan trong dung dịch HCl, thu được khí và dung dịch E. Cho E tác dụng với dung dịch NaOH dư được kết tủa hiđroxit F. Nung F trong không khí tới khối lượng không đổi thu được chất rắn G. Xác định các chất A, B, C, D, K, E, F. Viết các PTHH xảy ra.
5/ Xác định các chất từ A1 đến A11 và viết các phương trình phản ứng sau: 
                                      A1     +      A2          A3    +     A4
A3     +      A5         A6    +     A7
      A6     +      A8     +     A9             A10
A10             A11    +     A8
  A11     +      A4         A1    +     A8

     Biết A3 là muối sắt Clorua, nếu lấy 1,27 gam A3 tác dụng với dd AgNO3¬ dư thu được 2,87 gam kết tủa.
6/  Hỗn hợp A gồm BaO, FeO, Al2O3. Hoà tan A trong lượng nước dư được dd D và phần không tan B. Sục khí CO2 dư vào D, phản ứng tạo kết tủa. Cho khí CO dư đi qua B nung nóng được chất rắn E. Cho E tác dụng với dd NaOH dư, thấy tan một phần và còn lại chất rắn G. Hoà tan hết G trong lượng dư H2SO4 loãng rồi cho dd thu được tác dụng với dd NaOH dư, lọc kết tủa nung ngoài không khí đến khối lượng không đổi thu được chất rắn Z.
                 Giải thích thí nghiệm trên bằng các phương trình hoá học.
7/ Có các phản ứng sau:
MnO2        +          HClđ         Khí A
Na2SO3     +    H2SO4 ( l )         Khí B
FeS   +                    HCl         Khí C
NH4HCO3   +   NaOHdư         Khí D
Na2CO3    +    H2SO4 ( l )         Khí E
Xác định các khí A, B, C, D, E.
Cho A tác dụng C , B tác dụng với dung dịch A, B tác dung với C, A tác dung dịch NaOH ở điều kiện thường, E tác dụng dung dịch NaOH. Viết các PTHH xảy ra.
Có 3 bình khí A, B, E mất nhãn. Bằng phương pháp hoá học hãy phân biệt các khí.
8/ Một hỗn hợp X gồm các chất: Na2O, NaHCO3, NH4Cl, BaCl2 có số mol mỗi chất bằng nhau. Hoà tan hỗn hợp X vào nước, rồi đun nhẹ thu được khí Y, dung dịch Z và kết tủa M. Xác định các chất trong Y, Z, M và viết phương trình phản ứng minh hoạ.
9/ Nhiệt phân một lượng MgCO3 trong một thời gian thu được một chất rắn A và khí B. Cho khí B hấp thụ hoàn toàn vào dung dịch NaOH thu được dung dịch C. Dung dịch C có khả năng tác dụng đ¬ược với BaCl2 và KOH. Cho A tác dụng với dung dịch HCl dư lại thu đ¬ược khí B và một dung dịch D. Cô cạn dung dịch D 
đ¬ược muối khan E. Điện phân nóng chảy E được kim loại M.
Xác định A, B, C, D, E, M và Viết các phương trình phản ứng xảy ra trong thí nghiệm trên.
10/ Cho BaO vào dung dịch H2SO4 loãng ,sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn thu được kết tủa A và dung dịch B. Cho nhôm dư vào dung dịch B thu được khí E và dung dịch D. Lấy dung dịch D cho tác dụng với dung dịch Na2CO3 thu được kết tủa F. Xác định các chất A,B,C,D,F . Viết các phương trình phản ứng xảy ra.
11/ Tìm các chất A,B,C,D,E (hợp chất của Cu) trong sơ đồ sau và viết phương trình hoá học: 
A                        B                    C                    D 
                                                      
B                        C                    A                  E 
Sơ đồ và các PTHH xảy ra:
A - Cu(OH)2           B- CuCl2      C - Cu(NO3)2        D- CuO       E - CuSO4

                  (1)                    (2)                    (3)                         (4)
Cu(OH)2              CuCl2              Cu(NO3)2              CuO 

      (5)            (6)                (7)                (8)            
CuCl2             Cu(NO3)2             Cu(OH)2              CuSO4

(1) Cu(OH)2  + 2 HCl     CuCl2 + 2 H2O 
                                       
(2) CuCl2 + 2AgNO3       2AgCl + Cu(NO3)2 
                                      t0
(3)    2Cu(NO3)2                  2CuO + 4 NO2 + O2 

                                      t0
(4) CuO + H2                     Cu + H2O 
(5) CuCl2 + 2AgNO3           2AgCl + Cu(NO3)2
(6) Cu(NO3)2 + 2 NaOH           Cu(OH)2  + 2 NaNO3 
(7) Cu(OH)2   + H2SO4               CuSO4 + 2H2O 
(8)  Fe + CuSO4   FeSO4 + Cu.
12/ Nung nóng Cu trong không khí, sau một thời gian được chất rắn A. Hoà tan A trong H2SO4 đặc, nóng được dung dịch B và khí C. Khí C tác dụng với dung dịch KOH thu được dung dịch D,  Dung dịch D vừa tác dụng được với BaCl2 vừa tác dụng được với NaOH. Cho B tác dụng với KOH. Viết các PTHH Xảy ra.
13/ Có một miếng Na do không cẩn thận nên đã tiếp xúc với không khí ẩm trong một thời gian biến thành sản phẩm A. Cho A phản ứng với nước được dung dịch B. Cho biết thành phần có thể có của A, B? Viết các PTHH và giải thích thí nghịêm trên.
14/ Hỗn hợp A gồm BaO, FeO, Al2O3. Hoà tan A trong lượng nước dư được dung dịch D và phần không tan B. Sục khí CO2 dư vào D, phản ứng tạo kết tủa. Cho khí CO dư đi qua B nung nóng được chất rắn E. Cho E tác dụng với dung dịch NaOH dư thấy tan một phần và còn lại chất rắn G. Hoà tan hết G trong lượng dư dung dịch H2SO4 loãng. Viết các PTHH xảy ra.
15/ Chất rắn A màu xanh lam tan được trong nước tạo thành dung dịch. Khi cho thêm NaOH vào dung dịch đó tạo ra kết tủa B màu xanh lam . Khi nung nóng chất B bị hoá đen. Nếu sau đó tiếp tục nung nóng sản phẩm trong dòng khí H2 thì tạo ra chất rắn C màu đỏ. Chất rắn C tác dụng với một axít vô cơ đậm đặc tạo ra dung dịch của chất A ban đầu. Hãy cho biết A là chất nào. Viết tất cả các PTHH xảy ra.
PHẦN B. HOÁ HỌC HỮU CƠ

CHUYÊN ĐỀ 17: 
VIẾT ĐỒNG PHÂN CTCT, VIẾT PTHH THEO CHUỖI PHẢN ỨNG - ĐIỀU CHẾ, NHẬN BIẾT - PHÂN BIỆT - TÁCH CÁC CHẤT HỮU CƠ.

Bài 1: Viết các công thức cấu tạo có thể có ứng với công thức phân tử C5H10:    
CH2 = CH - CH2 - CH2 - CH3            CH2 = C - CH2 - CH3
    
 
CH3 - CH = CH- CH2 - CH3             CH3 - C= CH - CH3



CH2 = CH - CH - CH3











Bài 2:
A, B, D, F, G, H, I là các chất hữu cơ thoả mãn các sơ đồ phản ứng sau:
A   B + C     ;     B + C  D      ;     D + E  F     ;       
F + O2  G + E    ;    F + G   H  +  E      ;       H + NaOH   I + F            G + L   I + C 
Xác định A, B, D, F, G, H, I, L. Viết phương trình hoá học biểu diễn sơ đồ phản ứng trên.
     2. Viết công thức cấu tạo các đồng phân của A ứng với công thức phân tử C5H12. Xác định công thức cấu tạo đúng của A biết rằng khi A tác dụng với clo( askt ) theo tỷ lệ 1 : 1 về số mol tạo ra một sản phẩm duy nhất.
     3. Từ nguyên liệu chính là đá vôi, than đá, các chất vô cơ và điều kiện cần thiết. Viết sơ đồ phản ứng điều chế các rượu CH3OH; C2H5OH; CH3 – CH2 – CH2OH và các axit tương ứng.
Bài 3:
1/   Viết công thức cấu tạo có thể có ứng với công thức phân tử : C5H12 , C3H6O2 , C3H7O 
2/    Có các chất đựng riêng biệt trong các lọ mất nhãn gồm: Rượu etylic, axit axêtic, benzen, dung dịch NaOH, dung dịch H2SO4, dung dịch Ba(OH)2. Bằng phương pháp hoá học hãy phân biệt các chất đựng trong mỗi lọ trên.
Bài 4: Hoàn thành sơ đồ biến hoá sau (ghi rõ điều kiện nếu có)
                                        B   C   Cao su buna
                            ( 2 )
 CaC2    ( 1 )      A
                           ( 5 )
                                      D    Rượu etylic    E    F    G 
  CH3Cl
       Biết F là: CH3COONa 

Bài 5:
1/  a -  Viết công thức cấu tại có thể có của C4H8, C2H4O2, C3H8O.
     b -  Có các chất khí sau C2H6, C2H2, C2H4, CO2, N2, O2. Bằng phương pháp hoá học hãy phân biệt các chất trên.
2/ Viết PTPƯ theo sơ đồ biến hoá sau (Ghi rõ điều kiện nếu có):
                                                    CH3COOH
                                        2                                                  
C2H2   CH3CHO                                                 4       CH3COOC2H5   
                                     3                                                                                      C2H5OH
                                                C2H5OH
3/ Từ than đá, đá vôi, các chất vô cơ và các điều kiện cần thiết. Viết các PTPƯ 
       (Ghi rõ điều kiện) điều chế Vinyl clorua, Poly etilen, Cao su buna.
Bài 6: 
          a. Xác định các chất A , B , C , D , E , F và viết các PTHH minh hoạ.
C2H6   A   B   C   D   E F 
          b. Viết tất cả các đồng phân có thể có ứng với công thức phân tử : C3H6O2 
Bài 7:
Có các chất: H2O, rượu etylic, axit axêtic và axit cacbonic. Sắp xếp theo thứ tự giảm dần về tính axit, từ đó dẫn ra các phương trình phản ứng để minh hoạ cho trật tự sắp xếp đó.
Từ khí thiên nhiên, các chất vô cơ và điều kiện cần thiết viết các phương trình phản ứng điều chế axêtilen, rượu etylic, axit axêtic, poli vinyl clorua (PVC), cao su buna.
Bài 8: Hãy nhận biết các lọ mất nhãn đựng các chất lỏng: CH3COOH, HCl, C2H5OH, NaOH và C6H6  bằng phương pháp hoá học.
Bài 9: Xác định công thức cấu tạo của A, B, C, D, E, F, G và hoàn thành các phương trình hoá học thể hiện theo sơ đồ biến hoá sau(ghi rõ các điều kiện nếu có).                                                       
    C       + Y                          C    ( TH:t0,p,xt)     G    
                                   + X,   (t0,xt)     (xt)               (t0,xt)
           A B                                      E
                                   +Y,    (t0,xt)        + X             (t0,xt)
                                              D     ( t0,xt )                      F   ( T ; H SO đặc )    
CH3 – COOC2H5
Biết A là thành phần chính của khí bùn ao, D chỉ có 1 nhóm chức là: – CHO, G là PE
Bài 10: Viết các phương trình hoá học thể hiện theo sơ đồ chuyển hoá sau.
CaCO3  CaO  CaC2  C2H2  C2H4  C2H5OH  CH3COOH  CH3COONa CH4  CO2  Ba(HCO3)2.
Bài 11:
      1/ Hoàn thành các phương trình hoá học theo dãy biến hoá sau .
a/ CaC2   CH = CH  CH2 = CH2 CH3 – CH2– OH   
CH3 – COOH   CH3 – COONa   CH4   CH3Cl
b/  CH3 – COOH   CH3 – COOC2H5   CH3 – CH2 – OH   
CH3 – CH2 – ONa 
      2/ Viết phương trình hoá học của axêtilen với H2, HCl, dung dịch Brôm và với Ag2O trong môi trường NH3 (hoặc AgNO3 trong môi trường NH3).
Bài 12:
1/ Viết các công thức cấu tạo thu gọn của các đồng phân có cùng công thức phân tử của các hợp chất hữu cơ sau : C4H8 , C4H10O , C3H6O2 .
2/ Hỗn hợp X gồm một ankan và một ankin có tỷ lệ phân tử khối tương ứng là 
22 : 13. Đốt cháy hoàn toàn 0,2 mol hỗn hợp X, thu được 22g CO2 và 9g H2O. Xác định công thức phân tử của ankan và ankin trên.

Bài 13:
1/ Có 3 hợp chất hữu cơ có công thức phân tử như sau: CH2O2, C2H4O2, C3H6O2. Hãy viết công thức cấu tạo có thể có ứng với 3 công thức phân tử ở trên.

2/ Hoàn thành sơ đồ biến hoá sau (ghi rõ điều kiện nếu có)
                                        B   C   Cao su buna
                            ( 2 )
 CaC2    ( 1 )      A
                           ( 5 )
                                      D    Rượu etylic    E    F    G 
Biết G (thành phần chính của khí bùn ao)
3/ Bằng phương pháp hoá học hãy phân biệt các dung dịch đựng trong các lọ mất nhãn chứa riêng biệt các dung dịch: CH3COOH, HCOOH, C2H5OH, C6H6.
4/ Hãy xác định công thức cấu tạo có thể có của các hợp chất hữu cơ ứng với công thức tổng 
quát: CXHYOZ khi x   2. Biết rằng các hợp chất đó đều tác dụng được với kali và không phải là 
hợp chất đa chức.
5/ Cho một hiđrô cacbon A, để đốt cháy hoàn toàn 1 mol A cần 6 mol oxi. Xác định công thức phân tử, viết công thức cấu tạo và gọi tên A. Biết A ở thể khí.
Bài 14:
1/Xác định các chất A, B, C, D, E, F, G, H và hoàn thành sơ đồ biến hoá sau (ghi rõ điều kiện nếu có) 
                                                   C        (3)               D

                                  (2)                                                        (4)
                                       Lên men giấm
         Lên men                                                                                       + Cl2 , askt
     A     (1)         B                                                                            G        (8)        
                                                                                                                              H
                                 (5)                                                           (7)
                                                       + H2 , xt Ni, t0
                                                   E         (6)               F
Biết: E là nguyên liệu chính để sản xuất cao su buna.
        G là thành phần chính của khí bùn ao.
2/ Cho một rượu no X, để đốt cháy hoàn toàn một mol X cần 3 mol oxi. Xác định công thức phân tử, viết công thức cấu tạo và gọi tên X.
3/ Bằng phương pháp hoá học hãy tách riêng CO2 và C2H6 ra khỏi hỗn hợp khí CO2, C2H2, C2H4 và C2H6.
4/ Có 4 lọ mất nhãn chứa riêng biệt các khí CO2 ,CH4 ,C2H4 và C2H2.Bằng phương pháp hoá học hãy nhận biết các nằm trong mỗi lọ. Viết phương trình hoá học minh hoạ (nếu có).
Bài 15:
1/ Viết công thức cấu tạo các đồng phân ứng với công thức phân tử: C3H6O2, C3H8O, C3H6, C5H10
2/ Chất A có công thức phân tử C2H6 .Xác định công thức cấu tạo của các chất B, C, D, E, F và hoàn thành các phương trình hoá học theo sơ đồ phản ứng sau:
C2H6  B C  D  E  F 
 CH4 
3/ Đốt cháy 1 lít hỗn hợp gồm 2 Hiđrô cacbon ở thể khí thu được 1,6 lít khí CO2 và 1,4 lít hơi nước. Các thể tích đo ở cùng điều kiện nhiệt độ và áp suất. Xác định 2 chất và thành phần % về số mol của mỗi chất trong hỗn hợp.
4/ Bằng phương pháp hoá học hãy nêu cách phân biệt 4 chất khí sau: CH4, C2H2, SO2và CO2.
Bài 16: Cho sơ đồ biểu diễn biến hoá hoá học sau:
R1              R2                   R3                     R4             
                                                                    R6
                                   R5            R3
- Xác định công thức các chất R1, R2, R3, R4, R5, R6 (thuộc hợp chất hữu cơ) và viết các phương trình hoá học biểu diễn các biến hoá trên (mỗi mũi tên chỉ viết một PTHH).
- Trong các biên hoá trên có khi nào phản ứng xảy ra theo chiều ngược lại không? (Viết các PTHH, nêu điều kiện xảy ra các phản ứng)
Vì R1 tác dụng với I2 tạo ra mau xanh nên R1 là tinh bột(C6H10O5)n ta có:
R1->R2:  (C6H10O5 )n + nH2O                          nC6H12O6    (1)    
R2->R3 : C6H12O6        men zima      2C2H5OH + 2CO2     (2)
R3->R4  : C2H5OH + O2        XT               CH3COOH + H2O   (3)
R3->R5 : C2H5OH          H2SO4              C2H4 + H2O   (4)

R5->R3 : C2H4 + H2O             AX             C2H5OH   (5)
R3->R6 : C2H5OH   + CH3COOH              H2SO4         CH3COOC2H5  + H2O  (6)
R4->R6 : CH3COOH  +C2H5OH                                  CH3COOC2H5  + H2O  (7)
Những phản ứng xảy ra theo chiều ngược lại được là :(4), (5) 
C2H4   +  H2O       XT,P        C2H5OH
C2H5OH          H2SO4              C2H4 + H2O                 



CHUYÊN ĐỀ 18: 
TOÁN HIĐROCACBON

Công thức phân tử tổng quát và công thức phân tử của chất tương đương với hỗn hợp.

Công thức một chất     Công thức chất tương đương
CxHy điều kiện: y   2x + 2
Hay CnH2n + 2 – 2k điều kiện: x, y, n   N0 Với k là tổng số liên kết   và vòng.
Nếu mạch hở --> k = tổng số nối  , k N.
C H ,   > 1;   > 2
Hay C  H2  +  2 -  2 
  > 1;     0
k = 0: Ankan
CnH2n + 2 ; n   1
C  H2  +  2 ;   > 1
k = 1: Xiclôankan hay anken.
Xiclôankan: CnH2n ; n   3
Anken: CnH2n ; n   2

C  H2  ;   > 2
k = 2 (mạch hở): Ankađien hay ankyn
Ankađien: CnH2n – 2 ; n   3
Ankyn: CnH2n – 2 ; n   2

C  H2  -  2  ;   > 2
k = 4: Aren (3  + 1 vòng)
CnH2n – 6 ; n   6
C  H2  -  6 ;   > 6

1/ Phản ứng cộng: 
Hiđrocacbon có nối  , Xiclopropan, xiclobutan mới có phản ứng cộng.
Cộng H2: với chất xúc tác là Ni hoặc Pt nung nóng.
CnH2n + 2 – 2k + kH2 ----> CnH2n + 2
C  H2  +  2 -  2  +  H2 ----> C  H2  +  2 
1mol                        mol         1mol
Hệ quả:
Độ giảm số mol của hỗn hợp luôn luôn bằng số mol H2 tham gia phản ứng.
Tổng số mol hiđrocacbon sản phẩm và số mol hiđrocacbon nguyên liệu (dư) luôn luôn bằng số mol hiđrocacbon nguyên liệu ban đầu.
2/ Phản ứng cộng Br2:
C  H2  +  2 -  2  +  Br2 ----> C  H2  +  2 -  2 Br2 
Hệ quả:
Số mol hiđrocacbon tham gia phản ứng bằng   số mol Br2.
3/ Phản ứng cháy:
C H  + (  +  )O2 ---->  CO2 +  H2O
C  H2  +  2 -  2  +  (3  + 1 -  )/2 O2 ---->  CO2 + (  + 1 -  ) H2O.
Hệ quả:
*)   = 0, ta có:
C  H2  +  2   + (3  + 1)/2 O2 ---->  CO2 + (  + 1) H2O
x mol                                              x mol    (  + 1)x mol  
 ----> x  = (  + 1)x  -  x 
              = số mol H2O – số mol CO2 
Vậy ta có: C  H2  +  2 cháy <---> số mol H2O > số mol CO2 
và số mol C  H2  +  2 = số mol H2O - số mol CO2 
*)   = 1, ta có:
C  H2    + 3 /2 O2 ---->  CO2 +  H2O
C  H2   cháy  <--> số mol H2O = số mol CO2

*)   = 2, ta có:
C  H2  -  2   + (3  - 1)/2 O2 ---->  CO2 + (  - 1) H2O
x mol                                             x mol    (  - 1)x mol
----> x  =  x - (  + 1)x   
              = số mol CO2 - số mol H2O 
Vậy ta có: C  H2  -  2 cháy <---> số mol H2O < số mol CO2 
và số mol C  H2  -  2 = số mol CO2 - số mol H2O 
*) Chú ý:
- Hỗn hợp hiđrocacbon ở thể khí thì: n   4 và     4
- Chỉ có những Ankyn – 1 (có nối 3 ở đầu mạch) mới có phản ứng thế AgNO3/NH4OH.
- Ngoại trừ CH  CH, các ankyn còn lại khi bị hyđrat hoá cho sản phẩm chính là xêtôn.
- Nếu hiđrôcacbon bị hyđrat hoá mà tạo ra rượu đơn chức no thì hiđrocacbon này chính là anken (hay olefin)
Bài tập áp dụng:
Bài 1:
1. Hỗn hợp A gồm mêtan, axêtylen theo tỷ lệ thể tích là 1:1
a/ Tinh chế CH4 từ hỗn hợp 
b/ Tinh chế C2H2 từ hỗn hợp 
2. Hỗn hợp A gồm axêtylen và hidro có tỷ khối so với hidro bằng 4.    
a/ Tính % về thể tích của mỗi khí trong hỗn hợp A,
b/  Đốt nóng hỗn hợp trong bình kín có ít bột Ni làm xúc tác thu được hỗn hợp khí B.
- Cho 1/2 khối lượng B đi qua dung dịch AgNO3 trong NH3 thấy tạo thành 0,12g kết tủa màu vàng. Tính khối lượng của C2H2 trong hỗn hợp B.
- Cho 1/2 lượng khí B qua dung dịch nước Brôm thấy bình nặng thêm 0,041(g). Tính khối lượng của êtylen có trong hỗn hợp B.
Hướng dẫn:
1.
a/ Cho hỗn hợp đi qua nước Br2 dư:
C2H2 + 2Br2   C¬2H2Br4 
Tinh chế được CH4                     
b/ Cho hỗn hợp đi qua dung dịch Ag2O (NH2) 
    C2H2 + Ag2O   C2Ag2   + H2O
    - Lọc lấy kết tủa hoàn tan bằng HNO3 
    C2Ag2 + HNO3   AgNO3 + C2H2   
2. 
a. Gọi một số mol của C2H2 là x -> nH2  = 1 - x
    Ta có:   = 4
    -> x = 0, 25
    Ta có: C2H2 chiếm 25%; và H2¬Chiếm 75% 
b. Đốt nóng hỗn hợp
    C2H2 + H2  > C2H4 
    C2H2 + 3H2  >  C2H6
    Hỗn hợp khí B; C2H2; C2H4; C2H6 
    Cho 1/2B đi qua dung dịch Ag2O (NH3)
    C2H2 + Ag2O   C2Ag2   + H2O
    nC2H2 = nC2Ag2  =   = 0,0005 (mol)
    Khối lượng C2H2 có trong hỗn hợp B: 0,0005.2. 26 = 0,026(g)    
    - Cho 1/2 B đi qua dung dịch Br2 
    Các phản ứng:
    C2H4 + Br2   C2H4 Br2
    C2h2 + 2Br2   C2H2 Br4
    - Khối lượng của C2H4 trong hỗn hợp B là:
    (0,041 -  ). 2 = 0,056 (g)             
Bài 2: Các hiđrocacbon A, B, C đều ở trạng thái khí ở điều kiện thường, xác định công thức của chúng bằng kết quả của từng thí nghiệm sau:
a, 1,4g chất A làm mất màu vừa đủ một dung dịch chứa  8g brôm.
b, Một thể tích V của B cháy cần 2,5V khí  ôxi.
c, Tổng thể tích C và thể tích ô xi vừa đủ bằng tổng thể tích của khí CO2 và hơi nước tạo thành, thể tích hơi nước đúng bằng thể tích CO2.
a,  theo TN ta có : MA=   = 28 (g) 
Xét các trường hợp :- hiđrocacbon  CnH2n+2 và CnH2n-2 không có trường hợp nào có M = 28g
- hiđrocacbon  CnH2n : chỉ có C2H4  là thoả mãn M=28g vậy A là C2H4  (1đ)
b, Gọi công thức B là CxHy và đặt VB = V0
 Ta có :C2H4  + (x+   ) O2                   xCO2 +   H2O  
    VO2         (x +   )V0
             =    x +  
   VCxHy             V0
x, y phải thoả mãn điều kiện :
x, y là những số nguyên dương
2x-2     y    2x+2
Chỉ có nghiệm x=y=2 thoả mãn  . Vậy B là C2H2 
C, Ta có :  CnH2n + (n+   )O2                    nCO2 + nH2O
-Theo PTHH  VCO2= VH2O(hơi )
Nếu lấy VCnH2n =1  thì Vđầu = 1+ n +  
Vcuối =Vđầu    -> 1=   -> n=2  Vậy C là C2H4 
Bài 3: Hỗn hợp A gồm các khí mêtan, êtylen và axêtylen.
    a. Dẫn 2,8 lít hỗn hợp A ở đktc qua bình đựng dung dịch nước Brôm thấy bình bị nhạt màu đi một phần và có 20g brôm phản ứng.
    b. Mặt khác đốt cháy hoàn toàn 5,6 lit A đktc rồi cho toàn bộ sản phẩm cháy qua bình đựng 175,2 gam dung dịch NaOH 20% sau thí nghiệm thu được dung dịch chứa 1,57%  NaOH.
    Tính % theo thể tích của mỗi khí có trong hỗn hợp A.
Hướng dẫn:
Gọi x, y, z lần lượt là các số mol của CH4 , C2H4 và C2H2 có trong 2,8 lít hỗn hợp:
     nhh =  = 0, 125 mol
   Khi cho 2,8 lít hỗn hợp đi qua bình đựng nướcBrôm chỉ có C2H¬4 và C2H2 phản ứng
    Phương trình phản ứng: 
    C2H4 + Br2 -> C2H4Br2
    C2H2 + 2 Br2 -> C2H2Br
    Ta có: nBr2 = y + 2z =  = 0, 125                    
    Đốt cháy 5,6 lít hỗn hợp
    CH4 + 2O2 -> CO2 + 2h2O 
    2x                     2x
    C2H4 + 3O2-> 2CO2 + 2H2O 
    2y                       4y
    2C2H2 + O2 -> 4 CO2 + 2 H2O
              2z                        4z
    Ta có: n CO2 = 2x + 4y + 4z = 0,375 + y                 
    n NaOH = 0,876 mol
    CO2 + 2NaOH -> Na2CO3 + H2O 
    1mol        2mol
     n   NaOH phản ứng = 2n CO2 = 0,75 + 2y
     n   NaOH dư = 0, 876 - 0,75 - 2y = 0,126 - 2y 
    Ta có hệ phương trình      
    Giải hệ ta được: y = 0,025                         
             x = z = 0, 05
    % CH4 = 40%     
    % C2H4 = 20% 
    % C2H2  = 40%                             
Bài 4: Hỗn  hợp A gồm CH4, C2H2 và một hiđrocacbon X có công thức 
CnH2n +2. Cho 0,896 lít hỗn hợp A đi qua dung dịch Brom dư để phản ứng xảy rảy ra hoàn toàn, thấy thoát ra 0,448 lít hỗn hợp hai khí .
    Biết rằng tỷ lệ số mol CH4 và CnH2n+ 2 trong hỗn hợp là 1:1, khi đốt cháy 0,896 lit  A thu được 3,08gam CO2 (ở ĐKTC).
a- Xác định công thức phân tử của Hiđrocacbon X 
          b- Tính thành phần % theo thể tích của mỗi khí trong hỗn hợp A.
Hướng dẫn:
a- Khi cho hỗn hợp A qua dung dịch brom dư, có phản ứng:
        C2H2 + 2Br2         C2H2Br4            
    Vì phản ứng xảy ra hoàn toàn và có hai khí thoát ra khỏi dung dịch brom, nên hai khí  đó là CH4 và CnH2n+ 2 
Theo đề bài, VC2H¬2 tham gia phản ứng là: 0,896 - 0,448 = 0,448 (lít) 
Vậy số mol C2H2 là:     0,448 = 0,02 (mol)             
                    22,4
Gọi số mol của CH4  là x. Theo bài => số mol của CnH2n + 2 cũng là x.
Vậy ta có: x + x = 0,448  =  0,02  => x = 0,01.        
                 22,4
Phương trình hoá học của phản ứng đốt cháy hỗn hợp:
2C2H2 + 5O2     4CO2 + 2H2O                
0,02 mol         0,04 mol 
CH4  +  2O2         CO2 + 2H2O                    
0,01 mol        0,01mol
2CnH2n + 2 + (3n + 1) O2         2nCO2 + 2 (n +1)H2O    
0,01 mol                0,01,n mol
Vậy ta có: nCO2 = 0,04 + 0,01 +0,01n = 3,08           => n = 2 
                           44    
    Vậy công thức phân tử của hiđrocacbon X là C2H6         
b- Tính % thể tích các khí:
    % VC2H2 = 0,448: 0,896 x 100% = 50%                 
    % VCH4 = % VC2H6 = (100% - 50%) : 2 = 25%           
Bài 5: Người ta đốt cháy một hidrôcacbon no bằng O2 dư rồi dẫn sản phẩm cháy đi lần lượt qua H2SO4 đặc rồi đến 350ml dung dịch NaOH 2M thu được dung dịch A. Khi thêm BaCl2 dư vào dung dịch A thấy tác ra 39,4gam kết tủa BaCO3 còn lượng H2SO4 tăng thêm 10,8gam. Hỏi hiđrô các bon trên là chất nào ?
Hướng dẫn:
- Sản phẩm cháy khi đốt Hiđrô cac bon bằng khí O2 là CO2; H2O; O2 dư. Khi dẫn sản phẩm cháy đi qua H2SO4 đặc thì toàn bộ H2O bị giữ lại (do H2SO4 đặc hút nước mạnh), do vậy lượng H2SO4 tăng 10,8gam, chính bằng lượng nước tạo thành (  = 10,8gam), khí còn lại là CO2, O2 dư tiếp tục qua dung dịch NaOH, xảy ra phản ứng giữa CO2 và NaOH    
CO2 + 2NaOH  Na2CO3 + H2O     (1)                    
    CO2 + NaOH  NaHCO3        (2)
    Tuỳ thuộc vào số mol của CO2 và NaOH mà có thể tạo ra muối trung hoà Na2CO3 lẫn muối axit NaHCO3)    
* Trường hợp 1:                                             
NaOH dư, sản phẩm của phản ứng giữa CO¬2 và NaOH chỉ là muối trung hoà. Dung dịch A gồm Na2CO3 + H2O    
Khi phản ứng với dung dịch BaCl¬2, toàn bộ muối gốc cacbonat bị chuyển thành kết tủa BaCO3.
    Na2CO3 + BaCl2  BaCO3 + 2NaCl    (3)                    
Ta có:         =  
    Vì:         =  
      = 0,2 (mol)                                    
Trong khi:   =  
Suy ra: Tỷ số   không tồn tại hiđrô các bon no nào như vậy vì tỷ số nhỏ nhất là   ở CH4 cháy                                
* Trường hợp 2:                                        
- Như vậy NaOH không dư. Nghĩa là NaOH phản ứng hết. Đồng thời tạo ra cả muối axít và muối trung hoà (cả phản ứng (1) và (2) đều xảy ra, lượng CO2 phản ứng hoàn toàn, lượng CO2 bị giữ lại hoàn toàn)                            
- Theo phương trình (1)    n NaOH ban đầu = 0,35 . 2 = 0.7 (mol)
    nNaOH = 2.   = 2 .   = 2 . 0,2 = 0,4 (mol)
  ở (1) = 0,2 (mol)    (*)                                
Lượng NaOH còn lại: 0,7 - 0,4 = 0,3 (mol). Tham gia phản ứng (2)        
- Theo phương trình (2):  = n NaOH = 0,3 (mol) (**)                
- Vậy từ (*), (**) lượng khí CO2 tạo thành trong phản ứng cháy là 
      = 0,2  + 0,3 = 0,5 (mol)                            
Gọi CTHH hiđrô các bon no là CnH2n+2 (n  1)
Phản ứng cháy;
    CnH2n+2 +    n CO2 + (n + 1)H2O                    
Do đó;                                  
Vậy hiđrô các bon cần tìm có công thức hoá học C5H12                
Bài 6: Cho biết X chứa 2 hoặc 3 nguyên tố trong số các nguyên tố C; H; O.
1/ Trộn  2,688lít  CH4 (đktc) với 5,376lít khí X (đktc) thu được hỗn hợp khí Y có khối lượng 9,12g. Tính khối lượng phân tử X.
2/ Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợpY. Cho sản phẩm cháy hấp thụ hết vào dung dịch chứa 0,48 mol  Ba(OH)2 thấy tạo ra 70,92g kết tủa. Xác định CTPT và viết CTCT của X.
Hướng dẫn: 
1/ Số mol các chất =   = 0,12 mol
                  nx =   = 0,24 mol
                  mx = 9,12 . 0,12 . 16 =  7,2
                =>  Mx =   = 30
2/ Các PTHH có thể xảy ra gồm:
                  CH4 + 2O2   ->   CO2 + 2H2O                                    (1)
                 CxHyOz + (x +   -  )O2  ->  xCO2 +  H2O           (2)    
                  CO2 + Ba(OH)2  ->  BaCO3  + H2O                            (3)      
                 CO2dư + H2O + BaCO3  ->  Ba(HCO3)2                       (4)     
Xảy ra 2 trường hợp:
 a, Trường hợp 1:   CO2 thiếu  -> không có PTHH(4)
             =   =   = 0,36 mol
lượng CO2 do CH4 tạo ra theo PT (1) =   = 0,12 mol. Do đó lượng CO2 do X tạo ra    = 0,36 - 0,12 = 0,24 mol. Như vậy số nguyên tử C trong    X =   = 1
              12 . 1 + y + 16z = 30  hay  y + 16z = 18.
    Cặp  nghiệm duy nhất    z = 1 và y = 2                            O        
        => CTPT là  CH2O                          CTCT là H -C     
                                                                                             H
 b, Trường hợp 2:  CO2 dư có PTHH (4)
  Lúc đó  n CO2 = 0,48 + ( 0,48 - 0,36 ) = 0,6 mol
                             đủ                dư
                 do X tạo ra = 0,6 - 0,12 = 0,48 mol
             -> nguyên tử C trong X =   = 2
    ta có      12 . 2 + y + 16z = 30
              <=>  24 + y + 16z = 30       <=>  y + 16z = 6
    Cặp nghiệm duy nhất z = 0 ;   y = 6                    
     CTPT là C2H6                      CTCT là                                                                                      
Bài 7: Đốt cháy hoàn toàn 1 hỗn hợp khí gồm 2 hidrocacbon có công thức tổng quát CnH2n  và C mH2m + 2. (4   m  1); (4   n  2) cần dùng 35,2g khí O2.
      Sau phản ứng thu được 14,4g H2O và lượng khí CO2 có thể tích bằng   thể tích của hỗn hợp khí ban đầu.
a. Tính % thể tích của hỗn hợp khí ban đầu.
b. Xác định CTPT và CTCT cơ thể có của các hidrocacbonat nói trên.
n  =   =1,1 mol
n  =   = 0,8 mol
Gọi a, b lần lượt là số mol của 2 hiđrocacbon CnH2n và CmH2m + 2

Ta có PTHH
CnH2n  + O2  n CO2 + n H2O
  a.                  na           na
CmH2m + 2 +    m CO2 + (m +1)H2O
 b                  ( ). b     mb            (m+1)b
n   =  +  b = 1,1          (1)
n  = na + (m+1)b = 0,8            (2)
n CO2 = na + mb =  (a+b)            (3)
Giải hệ PT ta được a = 0,2 
                               b = 0,1
 %  CnH2n =0,2/0,3 x 100%  66,7% 
a. %  CmH2m + 2 = 100% - 66,7% = 33,3 %
b. na + mb =  ( a +b)
 0,2n + 0,1m =   x 0,3
2n + m = 7
n    2    3
m    3    1

 Các hiđrocacbon có CT: C2H4  và C3H8
                                              C3H6 và CH4
Bài 8: Cho hỗn hợp A gồm C2H4 và C2H2. Lấy 2,96g hỗn hợp A đem đốt cháy hoàn toàn thu được m1g CO2 và m2g H2O. Lấy 0,616 lít A(đktc) cho phản ứng với lượng dư nước Brôm thấy có 6,8g Br2 tham gia phản ứng (phản ứng xảy ra hoàn toàn).
    a, Viết PTPƯ.
    b, Tính % theo khối lượng và theo thể tích của mỗi hiđrocacbon trong A.
    c, Tính m1 và m2.
a)  (1 điểm) C2H4 + O2     2CO2¬  +  2H2O            (1)                           
    C2H2   +   O2    2CO2¬   +   H2O                          (2)                          
    C2H4   +  Br2     C2H4Br2                                       (3)                           
    C2H2   + 2Br2      C2H2Br4                                     (4)                           
    b)    và  
    Gọi số mol C2H4  là a mol
                             C2H2 là b mol
          Theo PT (3) và (4) ta có hệ PT:                    m trong 0,0275 mol hỗn hợp : 0,0125.28 = 0,35 g.
    m trong 0,0275 mol hỗn hợp : 0,015.26 = 0,39g.
    Tổng khối lượng = 0,35 + 0,39 = 0,74 g
Tỷ lệ 2,96g  :  0,616 lít   = 2,96 : 0,74 = 4:1  
 Số mol C2H4 và C2H2 trong 2,96 g hỗn hợp là:
        n  
        n 
    % C2H4  theo V bằng:   
    %  C2H2  theo V bằng 100%- 45,45% = 54,55%                                    
    % C2H4  theo m  bằng  
    %  C2H2  theo m bằng 100%- 47,3%= 52,7%                                         
    c,  Tính m1, m2
    Theo PT (1) và (2):
    n = 2n  +  2n  = 0,1 + 0,12 = 0,22 (mol)
 m1 = 0,22.44= 9,68(g)                                                                              
n  =  2n  +  2n  = 2.0,05 + 0,06 = 0,16 (mol)
     m2 = 0,16.18 = 2,88(g)                                                                         
Bài 9: Cho 3,36 lít hỗn hợp khí A (ĐKTC) gồm hiđro cacbon X có công thức CnH2n + 2 và hiđro cacbon Y (công thức CmH2m) đi qua bình nước Brom dư thấy có 8 gam brom tham gia phản ứng. Biết 6,72 lít hổn hợp A nặng 13 gam, n và m thoả mản điều kiện: 2   n; m  4.
Tìm công thức phân tử 2 hiđro cacbon X; Y.
Hướng dẫn:
Cho hổn hợp khí qua dd nước brom
      X:     CnH2n + 2   +    Br2            Không phản ứng
      Y:     CmH2m      +    Br2           CmH2mBr2                                                                             
Gọi số mol X, Y trong hỗn hợp lần lượt là a và b ta có:
          a  +  b   =   = 0,15 (mol)
     nY =  nBrom = b =   = 0,05 (mol       a  = 0,1 mol                                  
Theo khối lượng hỗn hợp:
(14n + 2)0,1   + 14m . 0,05   =      13 .   = 6,5
    Rút gọn:  2n  + m = 9                                                            
Vì cần thoả mản điều kiện 2   n; m  4. ( m, n  nguyên dương)
Chỉ hợp lí khi n = m = 3
Vậy công thức phân thức phân tử X là C3H8; Y là C3H6.
Bài 10: Một hỗn hợp gồm khí Metan, Etilen có thể tích 5 lít được trộn lẫn với 5 lít khí Hiđro rồi nung đến 2500C có bột kền xúc tác cho đến khi phản ứng kết thúc. Sau khi trở lại những điều kiện lúc đầu. Về nhiệt độ và áp suất thể tích tổng cộng chỉ còn lại 8 lít được dẫn qua dung dịch nước Brom. Hỏi 
    1) Dung dịch Brom có bị mất màu không ?
    2) Tính thành phần % theo thể tích của CH4 và C2H4 trong hỗn hợp lúc đầu
    3) Nếu thay C2H4 bằng cùng thể tích của C2H2 thì sau phản ứng thể tích tổng cộng bằng bao nhiêu ? 
Hướng dẫn:
a) Khi trộn hỗn hợp khí CH4; C2H4 với khí H2 đến khi phản ứng kết thúc có nghĩa phản ứng đã xảy ra hoàn toàn và chỉ có C2H4 phản ứng với H2.
PTHH : C2H4+ H2            C2H6      

Theo phản ứng ta có n C2H4 = nH2    
Mà theo bài ra : nC2H4 <  nH2 nên sau phản ứng có H2 (dư) và CH4 ; C2H6 là những chất không phản ứng với dd Brom. Nên Brom không mất màu. 
b) Theo phản ứng trên : Vh hợp giảm = VC2H4 đã phản ứng.    
=> VC2H4 = 5 + 5  - 8 = 2 (lít)
    % C2H4  
    % CH4  = 100%  -  40% = 60%
c) Nếu thay C2H4 + 2H2        C2H6 
Theo PTHH : 
    VH2 = 2VC2H2 = 2.2 = 4 (l)
    => VH2 (dư) = 5 - 4 = 1 (lít)
    Vhh = 3 +2 + 1 = 6 (lít). 
Bài 11: Hợp chất hữu cơ A chỉ chứa hai nguyên tố X và Y. Đốt cháy hoàn toàn m gam A thu được đúng m gam H2O. A có phân tử khối trong khoảng 150 < M < 170.
a. X và Y là nguyên tố gì? 
b. Xác định công thức đơn giản nhất (công thức trong đó tỉ lệ số nguyên tử của các nguyên tố là tối giản) và công thức phân tử của A.
Hướng dẫn:
- Nêu được vì A là hợp chất hữu cơ nên trong X và Y phải có một nguyên tố là C.
Mặt khác khi đốt A thu được H2O. Vậy X và Y là C và H         
- Viết được phương trình tổng quát:
CxHy + (x + )O2  xCO2   +     H2O                     
     a                     . a
- Lập được hệ thức a(mol) CxHy  =>  .a(mol) H2O  
Mà MA =    và  MH O =   = 18  => a.MA = 9.a.y => MA = 9y.             
Vì 150 < M < 170 nên 16 < y < 19.                    

Ta có:
y    16                    17    18    19     
MA    145                  156    162    171
Vì nếu M = 156, y = 17 thì x = 11,5 (loại). Vậy chỉ có y = 18, x = 12 và M = 162 là phù hợp.                                        
 Công thức phân tử của A là: C12H18
     Công thức đơn giản nhất là: (C2H3)n                     
Bài 12: Hỗn hợp khí B chứa mêtan và axetilen.
1. Cho biết 44,8 lít hỗn hợp B nặng 47g. Tính % thể tích mỗi khí trong B.
2. Đốt cháy hoàn toàn 8,96 lít hồn hợp B và cho tất cả sản phẩm hấp thụ vào 200ml dung dịch NaOH 20% (D = 1,2 g/ml). Tính nồng độ % của mỗi chất tan trong dung dịch NaOH sau khi hấp thụ sản phẩm cháy.
3. Trộn V lít hỗn hợp B với V'  Hiđrôcacbon X (chất khí) ta thu được hỗn hợp khí D nặng 271g, trộn V' lít hỗn hợp khí B với Vlít Hiđrocacbon X ta thu được hỗn hợp khí E nặng 206g. Biết V' - V = 44,8 lít. Hãy xác định  công thức phân tử của Hiđrocacbon X. Các thể tích khí đều đo ở điều kiện tiêu chuẩn.
Hướng dẫn:
1. Gọi n là số mol C2H2 trong 1 mol hỗn hợp B ta có phương trình về khối
lượng mol: MB = 26n +16 (1 - n) = 47/2 = 23,5 => n = 0,75 tức axetilen= 75%, 
mêtan = 25%                        
2. Các phương trình:
2C2H2 + 5O2                4CO2+2H2O        (1)            
CH4+ 2O2                   CO2+2H2O        (2)
Tính nB = 0,4 mol , trong đó có 0,3mol C2H2 và 0,1mol CH4     
Theo các phản ứng : 1;2:
Tổng mol CO2 = 0,3 x 2 + 0,1 x 1 = 0,7 mol
Tổng mol H2O = 0,3 x 1 + 0,1 x 2 = 0,5 mol                    
Số mol NaOH = 200x 1 ,2 x 20 /100x40 = 1,2mol
Vì: số mol CO2< số mol NaOH < 2 x số mol CO2.
Do đó tạo thành 2 muối :
CO2+ 2NaOH                 Na2CO3 + H2O         (3)        
CO2 +NaOH                 NaHCO3            (4)
Gọi a, b lần lượt là số mol Na2CO3 và NaHCO3 Ta có:
a + b = 0,7
=> a = 0,5mol Na2CO3             
2a +b =  1,2                       
b =  0,2mol NaHCO3
Khối lượng dung dịch NaOH sau khi hấp thụ CO2 vàH2O là:
200x 1,2+ 0,7 x 44 + 0,5 x 18 = 279,8 g
Vậy % N2CO3 =106 x 0,5 x 100/279,8 = 18,94%              
% NaHCO3 = 84 x 0,2 x 100/279,8 = 6%
3- Ta có các phương trình về hỗn hợp D và E:
V  . 23,5     +    V' .M     = 271             (a)
22,4             22,4
V' . 23,5 +    V .M     = 206                 (b)        
22,4                 22,4
Mặt khác: V' - V = 44,8 lít            (c)
Trong đó: M là khối lượng phân tử của HiđrocacbonX.
Từ (a), (b) và (c)  giải ra ta được M = 56        
Gọi công thức X là CXHY ta có: 12 x + y = 56
Suy ra công thức của X là C4H8                     
Bài 13: Hỗn hợp X ở (đktc) gồm một ankan và một anken. Cho 3,36 (l) hỗn hợp X qua bình nước Brom dư thấy có 8(g) Brôm tham gia phản ứng. Biết 6,72 (l) hỗn hợp X nặng 13(g).
1, Tìm công thức phân tử của ankan và anken, biết số nguyên tử cacbon trong mỗi phân tử không quá 4.
2, Đốt cháy hoàn toàn 3,36 (l) hỗn hợp X và cho tất cả sản phẩm cháy hấp thụ vào dung dịch NaOH (dư), sau đó thêm BaCl2 dư thì thu được bao nhiêu (g) chất kết tủa?
Hướng dẫn: 
Đặt CTPT của X, Y lần lượt là CnH2n + 2 và CmH2m      
Điều kiện: 1   n  4 và 2   m  4 ( m, n  nguyên dương)
Cho hổn hợp khí qua dd nước brom
      X:     CnH2n + 2   +    Br2            Không phản ứng
      Y:     CmH2m      +    Br2           CmH2mBr2                                                                             
Gọi số mol X, Y trong hỗn hợp lần lượt là a và b ta có:
          a  +  b   =   = 0,15 (mol)
     nY =  nBrom = b =   = 0,05 (mol       a  = 0,1 mol                                  
Theo khối lượng hỗn hợp:
(14n + 2)0,1   + 14m . 0,05   =  13 .   = 6,5
    Rút gọn:  2n + m = 9                                                            
Vì cần thoả mãn điều kiện: 1   n   4 và 2   m   4 ( m, n  nguyên dương)
Chỉ hợp lí khi n = m = 3
Vậy công thức phân thức phân tử X là C3H8; Y là C3H6.
2/ Ta có các PTHH xảy ra:
C3H8 + 5O2 ----> 3CO2  + 4H2O
0,1                       0,3 mol
2C3H6 + 9O2 -----> 6CO2 +  6H2O
0,05                        0,15 mol
CO2 +  2NaOH -----> Na2CO3 + H2O
0,45        0,9                0,45 mol
BaCl2 + Na2CO3 ----> BaCO3 + 2NaCl
0,45         0,45   ----->  0,45 mol
mrắn = 0,45 . 197 = 88,65g

CHUYÊN ĐỀ 19: 
TÍNH CHẤT - ĐIỀU CHẾ ANCOL
Công thức phân tử tổng quát và công thức phân tử của chất tương đương với hỗn hợp rượu.

Công thức một chất    Công thức chất tương đương
Rượu no: CnH2n + 2Ox
x   n ; n, x   N* 
C  H2  +  2O 
    <  
Rượu no đơn chức: CnH2n + 2O    C  H2  +  2O
  > 1
Rượu chưa no no, mạch hở, có k nối   và đơn chức.
CnH2n + 2 – 2kO
n   3, n, k   N*
C  H2  +  2- 2 O
  > 3
Các phản ứng của rượu:

Phản ứng với kim loại kiềm:
2R(OH)n + 2nM ----> 2R(OM)n + nH2
2R-OH + 2M ----> 2R-OM + H2 
R(OH)n : Rượu n chức, R-OH: Rượu đơn chức.
Phản ứng với axit:
R-OH + H-Br ---> R-Br + H2O 
- Phản ứng tách nước:
CnH2n + 1-OH -------> CnH2n + H2O.
Phản ứng ete hoá của rượu đơn chức, ta có:
Số mol ete = 1/2 số mol của rượu tham gia phản ứng.
Hỗn hợp 2 rượu bị ete háo sẽ tạo ra 3 ete.
Phản ứng cháy của rượu no hay ete no.
C  H2  +  2O  + (3  + 1 - )/2 ------>  CO2 + (  + 1)H2O 
     xmol                                                xmol   (  + 1)x mol
Hệ quả:
  Rượu no hay ete no cháy ----> số mol H2O > số mol CO2. Và số mol rượu no hay ete no tham gia phản ứng = số mol H2O – số mol CO2.
Bài tập áp dụng:
Bài 1: Đốt cháy 3,075 gam hỗn hợp 2 rượu no đơn chức kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng. Sản phẩm thu được lần lượt cho qua bình 1 đựng H2SO4 đặc và bình 2 đựng KOH rắn. Tính khối lượng các bình này tăng lên, biết rằng nếu cho lượng rượu trên tác dụng với Na thấy thoát ra 0,672 lít H2 (đktc). Lập công thức phân tử của 2 rượu.
Bài giải
Gọi   là số nguyên tử cacbon trung bình của 2 rượu. Ta có CTPT tương đương của 2 rượu là C  H2 + 1OH.
Phản ứng đốt cháy:
C  H2 + 1OH +  O2   ¬ CO2 + (  + 1) H2O           (1)
Khi cho sản phẩm thu được qua bình 1 đựng H2SO4 thì H2O bị hấp thụ và qua bình 2 đựng KOH thì CO2 bị giữ lại theo phương trình.
CO2 + 2KOH   K2CO3  +  H2O        (2)
Phản ứng rượu tác dụng với Na
2C  H2 + 1OH + 2Na   2C  H2 + 1ONa + H2     (3)
Theo (3) số mol hỗn hợp 2 rượu là.
nhh = 2.nH = 2  = 0,06 (mol)
   hh =   = 51,25 = 14  + 18
    = 2,375. Vì 2 rượu kế tiếp nhau nên suy ra: C2H5OH và C3H7OH.
Theo (1) ta có:
Khối lượng bình 1 tăng = mH O = 0,06(2,375 + 1).18 = 3,645 g
Khối lượng bình 2 tăng = mCO = 0,06 . 2,375 . 44 = 6,27 g
Bài 2: A là hỗn hợp gồm rượu Etylic và 2 axit hữu cơ kế tiếp nhau có dạng CnH2n+1COOH và Cn+1H2n+3COOH. Cho 1/2 hỗn hợp A tác dụng hết với Na thoát ra 3,92 lít H2 (đktc). Đốt 1/2 hỗn hợp A cháy hoàn toàn, sản phẩm cháy được hấp thụ hết vào dung dịch Ba(OH)2 dư thì có 147,75g kết tủa và khối lượng bình Ba(OH)2 tăng 50,1 g. 
a, Tìm công thức 2 axit trên. 
b, Tìm thành phần hỗn hợp A.

    nH2 =   = 0,175 (mol) 
PT phản ứng: 
    2C2H5OH + 2Na   2C2H5ONa + H2             (1) 
    2CnH2n+1 COOH +2Na   2CnH 2n+1COONa + H2    (2) 
2Cn+1H2n+3 COOH +2Na   2Cn+1H2n+3COONa + H2         (3) 
Biện luận theo trị số trung bình.
Tổng số mol 3 chất trong 1/2 hỗn hợp = 0,175.2= 0,35 (mol)  
                            t0  
C2H6O + 3O2        2CO2 + 3H2O               (4)

                                  t0 
CxH2xO2 +  O2   xCO2 + xH2O           (5) 
Chất kết tủa là BaCO3   nBaCO3 =   = 0,75 (mol) 
PT: CO2 + Ba(OH)2   BaCO3 + H2O (6) 
Theo PT (6) ta có: nCO2 = nBaCO3 = 0,75 (mol) 
  mCO2 = 0,75 x44 = 33(g)                                                 
  mH2O = m tăng - mCO2 
  mH2O = 50,1 - 33 = 17,1 (g) 
  nH2O =   = 0,95 (mol)                                                    
Từ PT  (4) ta thấy ngay: 
Số mol rượu C2H5OH = 0,95 - 0,75 = 0,2 ( mol)                       
Theo PT (4) ta thấy số mol CO2 tạo ra là 
nCO2  =  2.nC2H5OH  = 2.0,2 = 0,4 (mol) 
Suy ra: 2 a xít cháy tạo ra  0,75 - 0,4 = 0,35  (mol CO2)          
Từ PT (4) ta thấy nH2O = 3.nC2H5OH = 3.0,2 = 0,6 (mol) 
Suy ra 2 axit cháy tạo ra: 0,95 - 0,6 = 0,35 mol H2O               
Với số mol 2axit = 0,35 - 0,2 = 0,15   x = 0,35 : 0,15 = 2,33
(x là số mol trung bình giữa n+1 và n+2) 
  2 axit là CH3COOH và C2H5COOH.                          
 Gọi số mol CH3COOH, C2H5COOH trong 1/2 A là a, b.    
Theo phương trình đốt cháy ta có:
Số mol của 2 axit = 0,15mol = a + b.
nCO2 sinh ra = 2a + 3 b = 0,35. Giải ra ta có: a = 0,1; b = 0,05.
Vậy hỗn hợp có 0,2 mol CH3COOH là 12 g và 0,10 mol C2H5COOH là  7,4g
Bài 3: Hỗn hợp A gồm 0,1 mol Rượu Etylic và a mol Rượu X có công thức là: CnH2n(OH)2. Chia A thành 2 phần bằng nhau. Phần 1 cho tác dụng hết với Na thấy bay ra 2,8lít khí Hiđrô (ở ĐKTC). Phần thứ 2 đem đốt cháy hoàn toàn thu được 8,96 lít khí CO2 (ở ĐKTC) và b g nước.
a/ Tìm các giá trị của a, b? 
b/ Xác định công thức phân tử, viết công thức cấu tạo của X, biết rằng mỗi nguyên tử C chỉ liên kết được với 1 nhóm OH?
Hướng dẫn:
1. Các phản ứng xảy ra. 
2C2H5OH  +  2Na     2C2H5ONa + H2          (1)
CnH2n(OH)¬2 + 2 Na      CnH2n(ONa)2 + H2    (2)
              C2H5OH   +   3 O2             2  CO2  + 3 H2O                 (3)
            CnH2n(OH)2 +    O2     n CO2 +  (n+1) H2O          (4)
Theo phản ứng (1), (2) ta có:
n H2 =   +  =   = 0,125 (mol)    a = 0,2 mol.      
Theo phản ứng (3), (4):
n CO2 =   . 2 +  . n   =   = 0,4 (mol).    n = 3.    
Theo phản ứng (3), (4):
 n H2O  =    . 3  +   . 4 = 0,55 (mol).                        
m H2O = b = 0,55 . 18 = 9,9g                                               
2. Công thức phân tử của X là: C3¬H8O2 hay C3H6(OH)2.     
Công thức cấu tạo hợp chất là:                                              
                      CH2 -  CH  -  CH3                     CH2 -  CH2 -  CH2                
          
                     OH     OH                                  OH                  OH
Bài 4 :  Đốt cháy hoàn toàn 23g một rượu no đơn chức A, thu được 44g CO2 và 27g H2O.
a/ Xác định CTPT, CTCT của A
b/ Hỗn hợp X gồm A và B là đồng đẳng của nhau. Cho 18,8g hỗn hợp X tác dụng với Na dư, thu được 5,6 lit H2 (đktc). Xác định CTPT, CTCT của A, B và tính thành phần % theo khối lượng của A, B trong X.
c/ Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp X rồi cho toàn bộ sản phẩm đi qua bình đựng dung dịch Ca(OH)2 dư, thu được 35g kết tủa. Tính khối lượng hỗn hợp X đem đốt cháy.
Hướng dẫn :
a/ Số mol CO2 = 1 mol và số mol của H2O = 1,5 mol. Nhận thấy số mol của H2O > số mol của CO2 -----> Rượu A là rượu no.
nH O : nCO  =   = 1,5 ----> n = 2. CTPT của A là C2H6O và CTCT là CH3 – CH2 – OH.
b/ Gọi CTPT TB của A và B là C  H2  +  1OH, a là số mol của rượu tương đương.
m = (14  + 18)a = 18,8  (*)
2C  H2  +  1OH   +  2Na ------> 2C  H2  +  1ONa   + H2 
     a(mol)                                                                     a/2(mol)
Số mol H2 = a/2 = 5,6/22,4 = 0,25 ----> a = 0,5 mol
Thay a = 0,5 vào (*) ---->   = 1,4 Vậy n <   < n + 1  (n nguyên dương và n   1)
Vậy rượu B chỉ có 1 nguyên tử C, B là CH3 – OH.
Đặt số mol của CH3 – OH là x, số mol của CH3 – CH2 – OH là y.
x + y = a = 0,5 
32x + 46y = 18,8 
Giải phương trình ta được: x = 0,3 và y = 0,2.
---> mCH OH = 0,3 . 32 = 9,6g ---> % mCH OH = 51,06% và % mCH - CH - OH = 48,94%.
c/ 
2C  H2  +  1OH   + 3  O2 ----> 2 CO2   +     2(  + 1) H2O                                                                                                                    
    a mol                                       a mol
   CO2 + Ca(OH)2 ----> CaCO3 + H2O
   a mol                          a mol
Số mol của CaCO3 =   a = 35 : 100 = 0,35 mol ----> a = 0,35 :   = 0,35 : 1,4 = 0,25.
Ta có: mX = (14  + 18)a = 14 a + 18a = 14.0,35 + 18.0,25 = 9,4g.
Bài 5:
1 - Trong bình kín ở 150 0C chứa hỗn hợp khí gồm 1 thể tích axetilen và 2 thể tích oxi. Đốt cháy axetilen bằng chính khí oxi trong bình. Sau khi phản ứng kết thúc đưa bình về nhiệt độ ban đầu thì áp suất trong bình thay đổi như thế nào?
2 - Trộn 12,4 g hỗn hợp hai rượu CH3OH và C2H5OH với 3 g axit CxHyCOOH rồi đem đốt thì thu được 13,44 l khí CO2 (ĐKTC). Nếu đem 3 g oxit trên trung hoà bởi dung dịch KOH 0,5 M thì cần 100 ml DD KOH.
a. Tìm CTHH của axit trên.
b. Tính % khối lượng hỗn hợp rượu ban đầu.
c. Viết PTHH các phản ứng Este hoá giữa các chất trên.
Hướng dẫn:
1 - ở 1500C nước ở thể hơi.
Gọi V là thể tích của C2H¬2
thì VO  = 2V
Thể tích hỗn hợp C2H2 và O2 trong bình bằng 3V 
PTHH:
2C2H2(k) + 5O2(k)   4CO2(k)     +  2H2O(h) 
2 mol           5 mol           4 mol        2 mol
V l           2,5 V l          2 V l               V l
x l            2 Vl             y l                 z l
x =     y =     z  =     
VC H  còn dư = V -   =  
Vhh sau phản ứng  = (  +   +  ) =    
Gọi áp suất trong bình lúc đầu là 100%
áp suất trong bình sau phản ứng là a %. áp dụng công thức   =   =  
Ta có: a =    = 86,7 (%)   
Vậy áp suất khí trong bình giảm đi là:
100 % - 86,7 % = 13,3 %    
2. 
a- Tìm CTHH của axit:
nKOH = 0,5 . 0,1 = 0,05 (mol)
PTHH: CxHyCOOH (dd) + KOH (dd)  CxHyCOOK (dd) + H2O (l) 
                 0,05 mol                               0,05 mol                         
MC H COOH =    = 60
12 x + y + 45 = 60
12x + y = 15
x = 1 và y = 3    ---->    CTHH của axit là: CH3COOH.
b. Tính phần khối lượng của hỗn hợp rượu ban đầu:
Nco  =   = 0,6  (mol)
Gọi x, y lần lượt là số mol CH3OH và C2H5OH trong hỗn hợp (x, y > 0).
PTHH: Đốt cháy hỗn hợp
2CH3OH (l)  +  3O2 (k)  2CO2(k)  + 4H2O (h)         
x mol                                   x mol
C2H5OH (l) + 3O2 (k)  2 CO2 (k) + 3H2O (h)        
y mol                                 2y mol
CH3COOH (l) + 2O2 (k)  2 CO2 (k) + 2H2O (h)    
0,05 mol                              0,1 mol
Tổng số mol CO2: 2y + x + 0,1 = 0,6
2y + x = 0,5
Khối lượng hỗn hợp hai rượu bằng 12,4 gam
46 y + 32 x = 12,4
suy ra x = 0,1 mol  và  y = 0,2 mol
% CH3OH =   . 100%     25,8 %
% C2H5OH = 100% - 25,8 % = 74,2%              

c. Phản ứng ESTE hoá:
                                              H2SO4(đặc), t0 
CH3COOH (l) + C2H5OH (l)                 CH3COOC2H5 (l) + H2O (l)                                                          
                                              H2SO4(đặc), t0
CH3COOH (l) + CH3OH (l)                 CH3COOCH3 (l) + H2O (l) 
                                                       
CHUYÊN ĐỀ 20: 
TÍNH CHẤT, ĐIỀU CHẾ AXIT VÀ ESTE
Công thức phân tử tổng quát của axit và este đa chức no, mạch hở.
CnH2n + 2 – 2kO2k với k: nhóm chức – COOH hay – C – O – H và n, k thuộc N* = 1, 2, 3..                                                                              O                                                                             
Hỗn hợp: C.  H2  +  2 - 2 O2  với  ,   > 1.
k = 1: ---> este và axit đều đơn chức no có công thức phân tử là:
CnH2nO2 với axit thì n   1 và este thì n   2.
Hỗn hợp: C.  H2 O2 với axit thì   > 1 và este thì   > 2.
Nếu một trong hai gốc rượu hoặc axit là đơn chức thì este mạch hở. Nếu rượu và axit đều đa chức thì este mạch vòng.
Axit và este đều tác dụng với dung dịch kiềm gọi chung là phản ứng xà phòng hoá, đều tạo ra muối kiềm của axit hữu cơ.
RCOOH                                                RCOOM    + H2O
R – C – O – R/          +    MOH ---->     RCOOM + R/OH    
                                                                       
          O
Este có phản ứng thuỷ phân trong môi trường axit H2SO4 tạo ra rượu và axit.
Phản ứng cháy của axit và este đơn chức no đều tạo ra CO2 và H2O có số mol bằng nhau.
Tổng quát, một chất có công thức phân tử là CnH2nOx và mạch hở thì CnH2nOx có một nối   trong công thức cấu tạo và khi cháy tạo ra CO2 và H2O có số mol bằng nhau.
Bài toán áp dụng:
    Bài 1: Đốt cháy 3(g) một hợp chất hữu A cơ trong không khí thu được 4,4g CO2 và 1,8g H2O.
  a. Xác định CTPT của hợp chất hữu cơ A. Biết rằng tỷ khối của A so với H2 là 30. Viết CTCT có thể có của A. 
  b. Nếu đem toàn bộ lượng khí CO2 ở trên tác dụng với 100 ml dd NaOH 1,5M thì thu được muối gì? Tính khối lượng của mỗi muối.
Hướng dẫn;
a.Vì đốt cháy hợp chất hữu cơ A thu được CO2 và H2O nên chắc chắn trong A phải chứa hai nguyên tố là  C và H có thể có O.
Số mol sản phẩm.
  =>   =>  
 
Ta có:    
Do đó trong A phải chứa nguyên tố O 
 
 
Tỉ lệ :  
Công thức đơn giản nhất của A là CH2O. Đặt công thức tổng quát của A là ( CH2O)n có mA =30n
 Theo công thức dA/ = 30.2  = 60 =>30n = 60  => n = 2.
Vậy công thức phân tử của A là C2H4O2.
b.  .
Phương trình phản ứng: CO2 + NaOH   NaHCO3 
Trước phản ứng:             0,1       0,15
           Phản ứng:            0,1        0,1
Sau phản ứng    :            0           0,05         0,1
Tiếp tục có phản ứng: NaHCO3 + NaOH   Na2CO3  + H2O 
         Trước phản ứng:     0,1           0,05
                                        0,05          0,05
          Sau phản ứng        0,05          0                  0,05
Ta thu được 2 muối: NaHCO3 và Na2CO3 có khối lượng là:
                         
Bài 2: Đốt cháy hoàn toàn 4,4g hợp chất hữu cơ Y chứa C, H, O cần vừa đủ 5,6 lít khí Ôxi (ĐKTC), thu được khí CO2 và hơi nước với thể tích bằng nhau.
a) Xác định công thức phân tử của Y, biết rằng khối lượng phân tử của Y là 88 đvc.
b) Cho 4,4gam Y tác dụng hoàn toàn với một lượng vừa đủ dung dịch NaOH sau đó làm bay hơi  hổn hợp thu được m1 gam hơi của một rượu đơn chức và m2 gam muối của một A xit hữu cơ đơn chức. Số nguyên tử các bon ở trong rượu và A xít thu được bằng nhau. Hãy xác định công thức cấu tạo và tên gọi của Y. Tính lượng m1 và m2
Hướng dẫn:
a/ Gọi công thức phân tử của chất Y là CxHyOz. Phản ứng đốt cháy Y:
CxHyOz    +    (x+ - )O2         xCO2+          H2O.      (1)
(0.05mol)        0.25mol                0.05x        0.05 
Tính nY=     ;        nO2=   
nCO2=0.05x        ;                        nH2O=0.05 
Vì thể tích CO2bằng thể tích hơi nước, do đó ta có:
0.05x = 0.05    y=2x    (2)
nO2=(x+ -    )0.05=0.25      (3)
Thay (2) vào (3)  ta có:       3x -z=10   (4)
Khối lượng phân tử của Y=12x+y+16z =88  (5)
Từ các phương trình (2,3,4,5) ta có: x = 4 ; y = 8; z = 2
Vậy công thức phân tử của Y là:   C4H8O2
b/ Phản ứng với NaOH
Vì Y(C4H8O2) + NaOH  Rượu (m1gam) + muối(m2gam) nên Y phải là một este vì số nguyên tử cacbon trong rượu =số nguyên tử các bon trong axit =   = 2 nguyên tử C
Do đó công thức của rượu là  C2H5OH với m1= 0.05 46 = 23g 
Công thức axít là CH3COOH  Với m2= 0.05  82 =4.1g  CH3COONa
Bài 3: Đốt cháy hoàn toàn 3 gam chất A, thu được 2,24 lít CO2 (ở đktc) và 1,8g nước. Tỷ khối hơi của A so với Mêtan là 3,75. Tìm công thức cấu tạo của A biết A tác dụng được với NaOH.
Hướng dẫn: Ta có.
       mC  = 1,2g    
     
    mO = 3 - (1,2 + 0,2) = 1,6g
Đặt công tác của A là: CxHyO2, theo bài ra ta có:
    MA = 3,75 . 16 = 60 (g)
Ta có:  
Giải ra ta được: x  = 2, y = 4, z = 2
 CTTQ của A là: C2H4O2
A Có các CTCT: CH3COOH và HCOOC2H5
Vì A phản ứng được với NaOH nên A có thể là CH3COOH và HCOOC2H5 (axit axetic)
* CH3COOH + NaOH  CH3COONa + H2O 
* HCOOCH3 + NaOH  HCOONa + CH3OH

 

Nguồn tin: Giáo viên: Nguyễn Thị Mơ

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây